Rozmiar czcionki:

Z Greifswaldu do Gduńska. Gazétnicë z òbëdwùch strón rzéczi

Artykuł zamieszczony na profilu „Pomeranii” na Facebooku, 25.09.2015

W ùszłim tidzéniu mia jem leżnosc (ò czim ju czile razy móm tuwò pisóné) rézowac pò Pòmòrzim z karnã niemiecczich, pòlsczich i kaszëbsczich gazétników. Projekt zwôł sã „Pomorze w mediach. Pomorscy dziennikarze w poszukiwaniu wspólnej odpowiedzialności za region / Pommern medial. Deutsche und polnische Journalisten auf der Suche nach der gemeinsamen Verantwortung für ihre Region”.
Pòtkelë më sã i pòznelë w pòniedzôłk pò pôłnim w Greifswaldze (abò: Grifie, gdze sztudérowôł m.jin. Aleksander Majkòwsczi). W tim gardze zwiedzywelë më blos abò jaż: Pommersches Landesmuseum (pòl. Muzeum Pomorza / csb: pòmòrsczé krôjnowé mùzeùm?) [https://www.pommersches-landesmuseum.de/…/strona-startowa.h…], ò chtërnégò ùdbie i dzejanim òpòwiôdôł nama, téż òbczas pòkazywaniô bòkadnëch i czekawò wëstawionëch zbiorów, sóm jegò direktór dr Uwe Schröder. [A mie sã jesz ùdało, dzãka Markòwi Adamkòwiczowi, ùzdrzec ùniwersytet, na chtërnym sztudérowôł Majkòwsczi].
Wtórk zaczãlë më òd rézë na półòstrów Uznam. Bëlë më tam w môlëznie Kamminke, w Jugendbegegnungs- und Bildungsstätte Golm (Òstrzódk Zéńdzeniów Młodzëznë Golm) [http://www.jbs-golm.de/home.html], gdze dwòje robòtników tegò edukacyjnégò òstrzódka gôdało nama ò tim, jak ù nich młodi lëdze – przed wszëtczim z Niemców i Pòlsczi, le nié blós – pòznôwają historiã i rozmajité stronë pòlskò-niemiecczich stosënków, m.jin. òbczas zwiedzywaniô wòjnowégò smãtôrza w Golm (i më na nim bëlë) i prôcë na nim [http://www.jbs-golm.de/kriegsgraeberstaette-golm.html]. Drëdżim placã, jaczi më mielë tegò dnia òdwiedzëc, bëła sedzba Demokratieladen w Anklam [http://www.demokratieladen.de/home/], gdze më mielë sã doznac, co robią lëdze z rësznotë „Vorpommern: weltoffen, demokratisch, bunt!”, cobë w przëgrańcznym krézu Vorpommern-Greifswald, gdze dosc mòcny cësk na lëdzy mają neòfasziscë, bëła demòkracjô. Piszã: „më mielë sã doznac”, bò tak pò prôwdze nick më sã nie dowiedzelë ò tim, dzejôrzë na wiãkszi dzél najich pëtaniów òdpòwiôdelë, że tegò sã nie dô wëjasnic òbczas krótczi rozmòwë. Slédnym pónktã programù tegò baro dłudżégò dnia bëło òbezdrzenié w Grifinie (w tamtészim kinie w òstrzódkù kùlturë) nibë-dokùmentalnégò filmù „Ogród po drugiej stronie rzeki”, w reżiserie Michała Kùlika (film mòże òbezdrzec tuwò: https://vimeo.com/126316626, na ti starnie mòże téż przeczëtac, ò czim je ten ùsôdzk: „Polacy przywykli do tego, że to Niemcy szukają śladów miejsc urodzenia swoich przodków na wschód od Odry. Zaskakujący jest przypadek Marka Brzezińskiego, który szuka miejsc związanych ze swoją rodziną po zachodniej stronie Odry. Odkrywając historie swojej rodziny w prowincjonalnych miejscach, również odkrywa tą wielką historię. Film pobudza do dyskusji na temat wspólnego polsko-niemieckiego dziedzictwa”.). Pò pòkôzkù bëła jesz nibë-kôrbiónka z bòhaterama tegò filmù, nibë, bò na pitania z zalë, np. naje, gazétników, zafelało czasu...
We strzodã nasz bùs nôpierwi zajachôł do Chòjnë (czedës ten gard [pòl. Chojna] przënôlégôł do Nowi Marchie, terô je ùznôwóny za dzél Pòmòrzô). W tameczny bibliotece w snôżo òdnowiony gòticczi radnicë ò dzejaniach i dobëcach towarzëstwa „Terra Incognita” (Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne „Terra Incognita” [http://www.terraincognita.chojna.info/]) òpòwiedzôł nama jegò przédnik. Pòtemù më jesz përznã szlë szpacérą pò gardkù, gdze je czile czekawëch gòticczich bùdinków. Pòtemù na sztërk wrócëlë më do Niemców, bò przez państwò najich zôpadnëch sąsadów bëło nam krodzy do Szczecëna, chtëren to béł najim pòstãpnym célã. W terczasny stolëcë zôpadnopòmòrsczégò wòjewództwa przëwita naji Agnészka Kùchcëńskô-Kùrcz (pòl. Agnieszka Kuchcińska-Kurcz), chtërna je ùdbòdôwôczką i realizatorką pòwstaniô w Szczecënie „Centrum Dialogu Przełomy” [http://www.przelomy.muzeum.szczecin.pl/]. Jak jem zrozmia, deja ùtwòrzeniô ti institucje (dzéla Mùzeùm Nôrodowégò w Szczecënie) wzãła sã... z gòrzu, gazétniczka, chtërna w swi robòce wiele sã dowiedza ò pòwòjnowëch dzejach swòjégò miasta (je szczecynianką w pierszim pòkòlenim), rozgòrza sã, czej w 2009 ùczëła zéwiszcze „Zaczęło się w Gdańsku” [https://www.youtube.com/watch?v=I0Ad7F4dJWc]. 
W czwiôrtk i piątk bëlë jesmë ju na terôczasnëch Kaszëbach (tj. na tëch zemiach, na chtërnëch wedle ùczałëch dzysdnia żëją jesz Kaszëbi; mni abò barżi swiądny, czim są). Czwiôrtk to pòrencznô réza do Krôjnë w kratã, to je do Swòłowa, i zwiedzanié hewòtnégò Mùzeùm Lëdowi Kùlturë Pòmòrzégò, dzélu Mùzeùm Westrzédnégò Pòmòrzô w Słëpskù [http://www.swolowo.pl/]. Ò niemieckò-pòlsczi historie i spôdkòwiznie tegò placu kôrbił nama direktór Dawid Gònciôrz. Pò pôłnim w karczmie „Pod wesołym Pomorzaninem” rëgnelë më do Bëtowa. W Zôpadnokaszëbsczim Mùzeùm [http://www.muzeumbytow.pl/] przëwitôł naji Jaromir Szroeder (czerownik Etnograficznégò Wëdzélu ti institucje), a pòtemù Pioter Dzekanowsczi długò i z drobnotama gôdôł ò kaszëbiznie, Kaszëbach i nôwôżniészim dlô nie ji dzélu, to je ò bëtowsczi zemi. Pòtemù Jaromir jachôł z nama do Płótowa, gdze mielë më mòżnosc ùzdrzec i Mùzeùm Pòlsczi Szkòłë, i zrewitalizowóné domôctwò Stip-Rekòwsczich. Pòkôzôł nama téż bëtowską swiątnicã pw. sw. Jerzégò, jakô nôleżi do grekòkatolëcczi parafie (katolëcczégò Kòscoła òbrządkù bizantińskò-ùkrajińsczégò), i jesz pòstawiony w 2013 r. pòmnik na wdôr dôwnëch żëdowsczich bëtowianów.
Slédny dzél gazétniczi rézë to piatkòwô gòscëna na Głodnicë, gdze Witk Bòbrowsczi swòją wiédzą i wezdrzatkã zaczarził wnetkã wszëtczich słëchińców, i òbzéranié ECS (Eùropejsczégò Centrum Solidarnotë), w jaczim to piãkno przëwitôł naji sóm Basil Kerski, a pòtemù i cekawò, i rozëmno òpòwiôdôł ò wëstawach młodi prôcownik ECS.

Tëli na pòczątk, mógł bë rzec: na gòrąco, chòcô jem ju doma wnetk tidzéń. Òbczas ti gazétniczi wanodżi dzejało sã tak wiele, że wcyg jesz ni mògã zdrzec na niã z òddaleniô... Pewno jesz cos dopiszã, cos zmieniã.

Òficjalnyma òrganizatorama projektu bëlë Pommersches Landesmuseum z Greifswaldu i Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne „Terra Incognitaˮ z Chòjnë. Ùdëtkòwilë gò Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz Pełnomocniczka Rządu Federalnego Niemiec ds. Kultury i Mediów. Ùdbòdôwcą i jednym z przédnëch òrganizatorów edukacyjny (ùczbòwi? badérny? - jak przełożëc pòlsczi znankòwnik "studyjny"?) rézë pò Pòmòrzim béł Andris Hòja (w wespółrobòce z Agatą Abramowicz), chtëren béł téż kòòrdinatorã, drëgą kòòrdinatorką (z greifswaldzczégò mùzeùm) bëła Magdalena Gebala. Mielë më téż mòderatorkã (ùspòkòjiwôczkã? wëcëszôczkã? òbdôwôczkã? dogôdiwôczkã?), òsta nią Szlązôczka Katarzëna Błaszczik. Béł z nama téż przełóżca z niemiecczégò na pòlsczi i w drëgą stroną Jonas Grygier.

Spisënk mediów, jaczich przedstôwcë w gromadze pòznôwelë Pòmòrzé: NDR Rundfunk, NDR Fernesehen, Funkhaus Europa, Märkische Oderzeitung, Nordkurier, Deutschlandradio/Kulturradio RBB, "Dziennik Bałtycki", "Pomerania", Radio Szczecin, Radio Kaszëbë, "Płyń Pod Prąd", "Rzeczpospolita", "Więź", "Głos Szczeciński", TRANSODRA online/ "Kurier Szczeciński" "Przez Granice", Stowarzyszenie "Czas, Przestrzeń, Tożsamość"/Verein "Zeit, Raum, Identität", Czwórka Polskie Radio. 
A jak chto chce ùzdrzec rézowników, niech zazdrzi na stronã szkòłë na Głodnicë: https://www.facebook.com/remusk?fref=ts, tam w wiadle z 18 séwnika je òdjimniãcé z wiãkszim dzélã gazétników, jaczé wzãlë ùdzél w òpisónym wëżi projekce.
Wiele òdjimków z rézë mòże widzec na starnie jednégò z bëtników pòmòrsczi wanodżi (ju 4 albùmë zatitlowóné „W poszukiwaniu odpowiedzialnych za region”), np. tuwò:https://www.facebook.com/media/set/…

PS Żdajã na dopòwiescë, pòprôwczi i bédënczi wësztrichniãców.


Bògùmiła Cërockô

Joomla Templates - by Joomlage.com