Rozmiar czcionki:

Ukazał się wakacyjny numer "Pomeranii"

II Reklama – Radio Gdańsk, prenumerata Pomeranii, Telewizja TTM

III Cos wiãcy jak bala

IV Reklama - Lotos

 

2. Od redaktora

W przedostatni weekend czerwca odbyły się kolejne warsztaty dla piszących po kaszubsku organizowane przez „Pomeranię” i Biuro Zarządu Głównego Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Dzięki finansowemu wsparciu Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji 20 obecnych lub przyszłych dziennikarzy już po raz trzeci mogło wspólnie pracować, pozbierać ciekawe materiały i wysłuchać rad bardziej doświadczonych kolegów.

Tym razem spotkaliśmy się w Chojnicach. O szczegółach napiszemy szerzej w kolejnym numerze, ale już teraz warto zaznaczyć, że na wszystkich uczestnikach warsztatów wielkie wrażenie wywarł rozmach, z jakim działają ostatnio zrzeszeńcy i inni miłośnicy Pomorza na południu Kaszub, np. w pobliskiej Tucholi.

Zwłaszcza dziennikarze z północnych Kaszub podkreślali, że nie spodziewali się, iż idea kaszubsko-pomorska jest tu tak silna. Wydawałoby się, że u nas łatwiej się pracuje na rzecz kaszubszczyzny, bo dookoła jeszcze sporo ludzi mówi po kaszubsku, procent Kaszubów jest o wiele wyższy niż w Chojnicach, ale tutaj ludzie wydają się bardziej niż my zafascynowani pomorską kulturą – mówiła znana z anteny Radia Kaszëbë Agnieszka Łukasik.

Już teraz zapraszamy do lektury powarsztatowych tekstów, które będą się ukazywać w tegorocznych „Pomeraniach”. Może to być zarówno ciekawe, jak i pouczające zwłaszcza dla Kaszubów z północnej czy środkowej części naszego regionu. Warto poznać południowe Pomorze, zapaleńców, którzy bezinteresownie pracują na rzecz małej ojczyzny. Może także warto zrobić sobie rachunek sumienia i odpowiedzieć na pytanie, czy aby nie jesteśmy za bardzo rozpieszczeni, bo porównując się np. z oddziałem ZKP w Tucholi czy tamtejszym Bractwem Kurkowym, mamy cieplarniane warunki, a nie zawsze robimy więcej albo chociaż tyle samo...

A regionalistom z południa dziękujemy za ich ciężką społeczną pracę i za pomoc przy organizacji warsztatów.

Dariusz Majkowski


3. Ludu mój pomorski, niemy, wykowany

Jak pomnik przeddziejowy z skandynawskich głazów,

Piorunami dziejowej burzy poorany (...)

(Aleksander Majkowski, 1911)

Kamienny symbol przynależności Helskiej Kosy do Kaszub, do Pomorza, i długiego trwania tu „pomorskiego ludu” stanął nareszcie na wydartym morzu fragmencie helskiego cypla.

O idei i historii budowy Kopca Ka­szubów na krańcu Mierzei Helskiej pi­saliśmy w majowym numerze naszego pisma. I oto w niedzielę 23 czerwca idea została urzeczywistniona. Na nowym lą­dzie, powstałym w wyniku umacniania morskiego brzegu, został usypany Kòpc Kaszëbów – rodzaj kurhanu z głazów, kamienny monument przypominający o tym, że w tym miejscu zaczynają się należące do polskiego państwa Kaszu­by, czyli że jest to „Początek Polski”, jak napisano na pomniku.

 

4. Elżbiéta Prëczkòwskô. Bëtowsczébëlné mòdło

W òstatnëch miesądzach szkólny kaszëbsczégò jãzëka mają wiele do ùczin-kù z témą sparłãczoną z nowim przed-miotã „Włôsnô historiô i kùltura”, jaczi wchôdô do szkòłów òd séwnika latoségò rokù. Bądze to dodôwkòwi przedmiot dlô ùczniów zapisónëch na kaszëbsczi w piąti klasë spòdleczny szkòłë, w drëdżi klasë gimnazjum a téż w drëdżi klasë wëżigimnazjalnëch szkòłów. Òcena z niegò bądze liczonô do strzédny. Żebë szkólny bëlë przërëchtowóny do prowadzeniégò nowégò przedmiotu, Centrum Edukacyjnëch Inicjatiw w Kar­tuzach zòrganizowało czile kùrsów na tã témã prowadzonëch przez Dareka Szëmikòwsczégò. Je to jednakò leno dzélëk robòtë. Kò nót przëszëkòwac pro­gramë naùczaniégò, rozkładë materia­łów, systemã òceniwaniô a òsoblëwie – ùczbòwniczi, chtërne szkólny mòglëbë wëzwëskac w swòji robòce.

 

6. A.N.Nadzwëkòwi albùm

Zemia Swiãtô – taką nazwą òpisëje Biblëjô historiczné teritorium Palestinë. Są to place, na ja­czich dzejałë sã wôżné wëdarzenia znóné nama z Pismionów Stôrégò i Nowégò Testameńtu. Dlô chrzescëjanów je to przede wszëtczim Òjczëzna Jezësa Christusa. A dlô Kaszëbów? Dzysdniowé teritoria zajimóné przez Palestinã, Izrael czë Jordaniã, to swiãté môle, do chtërnëch pielgrzimùją rzmë z Pòmòrzégò wëprosëwac brëkòwné łasczi i téż dzãkòwac Bògù ë Nôswiãtszi Matince za dobro bëlnëch przemianów w Pòlsce pò 1989 r. Dlôte nie dzëwi kaszëbsczé pielgrzimòwanié do Zemi Swiãti, ùmieszczenié tam tôflów z „Òjcze nasz” (2000) i himnã „Magnificat” (2013) w jãzëkù kaszëbsczim.

Òd wiôldżégò „Magnificatu Kaszë­bów” w zemi Zbôwcë (10–17.03.2013) minãłë ju trzë miesące. Wëdarzenié to, szerok opisóné w pòmòrsczich mediach, doczekało sã całowny dokumeńtacje. Wëdowizna Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniégò òpùblikòwa wiôldżi, far­wny albùm, do chtërnégò òstôł dołączo­ny dokùmeńtalny film przërëchtowóny przez TTM.

Albùm mô sto dwadzesce stronów. Jak mòże chùtkò pòstrzéc, òstôł òn pòmëszlóny nié le jakno relacjô z jedny pielgrzimczi, ale i òglowi prowadnik pò swiãtëch placach. Òkã przëzércë zarô je widzec bògaté w òdjimczi starnë, cekawie złożoné. Cwiardô òprawa a zastosowóny fòrmat pionowi A4 sprôwiają, że knéga robi widzałé wrażenié. Człowiekòwi jaż chce sã zazdrzec bënë. Jedna jesz chwi­la zastanowieniégò. Cëż taczégò je na òbkłôdce? Nawetka jeżlë chtos nie biwôł w Zemi Swiãti, to pewno sã domësli, że pierszi òbkłôdkòwi òdjimk przedstôwiô nôwôżniészi z wszëtczich kòscołów na swiece – bazylikã Zmartwëchwstaniégò.

 

9.Polska Filharmonia Bałtycka im. Fryderyka Chopina w Gdańsku


10. Pomorski szlak ks. Pasierba


11.Propozycja na lato


12. Andrzej Busler. Rozwój królowej polskich rzek?

Dlaczego nie wykorzystujemy potencjału transportowego Wisły? Odpowiedzi na to pytanie szu­kali uczestnicy konferencji „Po drugie: Autostrada wodna na Wiśle”.

Rozpoczynamy batalię,  ale nie szukamy wrogów

Konferencja została zorganizowa­na przez „Dziennik Bałtycki” i Urząd Marszałkowski Województwa Pomor­skiego. To jeden z punktów rozpoczętej w marcu kampanii na rzecz ożywienia gospodarczego królowej polskich rzek. Przez pierwsze trzy miesiące trwania akcji poparli ją m.in.: Marszałek Senatu RP Bogdan Borusewicz, prezydent Lech Wałęsa, Jan Ryszard Kurylczyk (były wo­jewoda pomorski, jeden z inicjatorów akcji związanej z autostradą A1 w 2003 roku), 21 posłów, wiele osób prywat­nych, urzędów, stowarzyszeń, w tym także Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.

Wśród około 200 uczestników deba­ty, która odbyła się 3 czerwca w gdań­skim Dworze Artusa, znaleźli się m.in. wiceminister transportu Anna Wypych- -Namiotko, europoseł Jarosław Wałęsa, posłowie Teresa Hoppe, Tadeusz Aziewicz i Stanisław Lamczyk, senator Leszek Czar­nobaj, marszałek województwa pomor­skiego Mieczysław Struk i wicewojewoda pomorski Michał Owczarczak.


14. Jacek Borkowicz. Żegluga Breogana(część 12)

Nad wybrzeżem Atlantyku, w galicyjskim mieście A Coruña, wznosi się masywny stołp zwany Wieżą Heraklesa. To w istocie najstarsza czynna morska latarnia świata: prawie dwa tysiące lat temu zbudowali ją Rzymianie. Z Heraklesem wspólnego ma niewiele. Znacznie lepiej umocowana w miejscowych legendach jest stojąca pod nią kamienna postać krzepkiego starca z mieczem i okrągłą tarczą. To król Breogan, miejscowy władca, król królów, który według podania, stojąc na czele 49 pomniejszych królów, podbił Irlandię.

Nie pytajmy, kiedy to się stało – mó­wimy wszak o postaci mitycznej. Jednak mit o Breoganie stanowi intrygujący trop dla historyka, znany jest bowiem także w Irlandii, od której A Corunię dzieli przecież tysiąc kilometrów ocea­nu. Breogan to zresztą imię pochodzące z północy: pod takim mianem zapisała króla średniowieczna „Księga podboju Irlandii”. W okolicach A Corunii bohater znany był początkowo jako Mnich Tre­zenzon, ale obecnie wszyscy nazywają go już Breoganem.

Według opowieści król ten zbudował na nadmorskim klifie wieżę, tak wyso­ką, że z jej szczytu widać było na pół­nocnym horyzoncie niebieskawozielony pasek nieznanego brzegu. Młody Ith, syn króla, zapragnął poznać tamto miej­sce i popłynął w jego kierunku. Nieste­ty nie wrócił już do ojca, gdyż zabili go wyspiarze pochodzący z ludu Tuatha Dé Dannan. Wtedy to właśnie król Breogan, w akcie zemsty za śmierć syna, najechał i podbił ich wyspę.


16. Ùmiérelë z głodu jak mùchë. Z Alfónksã Blockã z Bólszewa gôdôł Eùgeniusz Prëczkòwsczi.

Alfónks Block mieszkô w Bólszewie jesz òd przedwòjnowégò czasu. Mô bez dzewiãcdzesąt lat. Wëchòwôł czwòro dzecy, mô wnuków i prawnuków. Ùrodzył sã 12 strëmiannika 1923 rokù w Wiczlënie kòle Gdini (dzys dnia to je dzél tegò miasta) z matczi Marii i òjca Józefa. Òjc robił w cementowni, mëmka gòspòdarza doma i wëchòwiwa jesz piãc bracy i sostrã Alfónksa.

Dlô Was wòjna zaczãła sã tak pò prôw­dze dopiérze w 1940 rokù…

Przed wòjną më ju so spòkójno gòspòdarzëlë na gòspòdarstwie w Bólszewie. Na pòczątkù bëło tu wiele czëc ò mòrdach w Piôsznicë. Nama na szczescé nicht nic nie robił. Ale ju wczas na zymkù 1940 rokù szôłtës Roeske, to béł Miemc, scze­rowôł mie na robòtë na Żuławë, do wsë Grabina Zameczek. Më ni mielë żódnëch papiorów. Mòglë z nama robic, co le chcelë. Tam bëło baro lëchò. Jô ni mógł strzëmac i tej na jeséń jô wërwôł. Òd te czasu jô sã mùszôł ùkrëwac. Ale to bëło téż lëchò, bò ti Miemcëska dërch najéż­dżelë mòjich doma. Òni mëslelë mie tam dostac. Jô tej szedł précz, nôpierwi do Wej­rowa, a tej do Czelna. Pózni jô rëgnął do brata, chtëren mieszkôł na Żuławach. Ale stąd jô mët mùszôł ale flot wërëwac, bò òni téż tam zazérelë. Tej – to ju béł marc 1941 rokù – jô szedł do niemiecczégò gbùra Hermana Jeszke w Kòstkòwie. Òn mie przëjął do robòtë. To béł dobri czło­wiek.


18. Cezary Obracht-Prondzyński. Wielojęzyczne Pomorze (część 1)

Zapis wystąpienia, które zostało wygłoszone podczas konferencji „Dwujęzyczność i wielojęzyczność bogactwem regionu” zorganizowanej przez Centrum Edukacji Nauczycieli w Gdańsku.

Językowe wyróżniki regionu

Pomorze (Gdańskie, Wschodnie, dzisiejsze województwo pomorskie) było, historycznie rzecz ujmując, regio­nem wielojęzycznym. Nie wyróżniało się pod tym względem spośród innych części starego kontynentu, dla którego typowe i powszechne było wymie­szanie językowe, sąsiedztwo języków, a z czasem także rywalizacja językowa, będące efektem ruchów migracyjnych, celowych działań państwa (władzy świeckiej), kościołów czy też procesów ekonomicznych (wymiana handlowa, pojawienie się rynku etc.). Z jednej stro­ny na Pomorzu, podobnie jak w całej Europie i na wielu obszarach poza nią (choć może w nieco późniejszym okre­sie), wpływ na sytuację językową miało także, prócz czynników przywołanych wyżej, wynalezienie i upowszechnie­nie druku, a następnie rozwój mediów,

wprowadzenie powszechnej edukacji, zwłaszcza zaś edukacji organizowa­nej przez narodowe, scentralizowane państwa, rozwój nauki odchodzącej od powszechnego języka wymiany naukowej, jakim była łacina, i zaczy­nającej używać języków narodowych (z dominacją okresowo francuskiego czy współcześnie angielskiego), wresz­cie: rozwinięcie globalnej infosfery.


21. Marek Adamkowicz. 7 lat z Napoleonem

Kiedy ktoś mówi o Wolnym Mieście Gdańsku, zazwyczaj przychodzą nam na myśl lata międzywo­jenne. Mniej osób wie, że podobny twór istniał u ujścia Wisły już wcześniej, u progu XIX wieku. Jego żywot, co prawda, był krótki, lecz określił gdańską rzeczywistość na wiele następnych dekad.

W czerwcu br. w Ratuszu Głównego Miasta otwarto wystawę „Życie miasta w cieniu wojny i wielkiej polityki, czyli Wolne Miasto Gdańsk 1807–1813/14”. Ekspozycja, która będzie czynna do końca roku, przypomina o ważnym, acz mało znanym rozdziale w dziejach nadmotławskiego grodu. Jest to zarazem próba zbilansowania okresu, w którym rządy w stolicy Pomorza sprawowali Francuzi.

Historycy, by wspomnieć chociażby dr. Andrzeja Nieuważnego, przypomina­ją, że epoka napoleońska była dla Gdań­ska ostatnim momentem, w którym od­grywał on jeszcze istotną rolę na mapie Europy. Znaczenie miasta definiowało jego strategiczne położenie. Było ono bowiem kluczem do Bałtyku, ale też te­renów położonych we wschodniej części kontynentu. Mimo to przez lata wrogie armie nie zapuszczały się w te okolice. Ostatni poważny konflikt toczył się tu w 1734 r. Potem był dopiero pierwszy rozbiór Polski w 1772 r., który doprowa­dził do otoczenia miasta pruskim kordo­nem, a po kolejnych 21 latach, na mocy drugiego rozbioru, wcielono je do Prus. Pod względem dramaturgii były to wy­darzenia „błahe” w porównaniu z tym, co miało nastąpić w XIX w.


24. Tómk Fópka. Wëszłô ze Stëdzéńc.Z Łësniewa wëszłô

Jem zaczął pisac, bò ni mógł zgarac na to, co czuł jem w radio – pòwiedzôł ks. Antoni Peplińsczi dlô radia (pewno jinégò). To nagranié, razã z czilenôsce jegò frantówkama, jaczé przë gitarze za­spiéwa ze swòjim wùjã ksãdzã Celina Rubin, z d. Leszczińskô – nalazło sã na kaséce, jaką wëdało w 1990 rokù bëdgòsczé Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié.

Kasétã òtmikô jedna z nôchãtni nó­conëch kaszëbsczich piesniów: „Kaszëbë wòłają nas”, znónô téż jakno „Kaszëbsczé jezora”. Ksądz aùtór wëkònôł jã razã ze wspòmnióną miéwcką jednégò z nôsnôżniészich kaszëbsczich głosów. Ò ji spiéwie tak wspòmnął czile lat temù Leszk Szmëtka z Radia Gduńsk: Czej ji głos sã rozlégł przë òrganach w żukòwsczim kòscele, lëdze dorazu nie spiéwelë jak to z òrganistą – le słëchelë, jak òna spiéwô…

Słëchajã kasétë i trzimiã w kòżdi rãce nótë ti piesnie. W lewi: spiéwniczk Kaszëbë wòłają nas z 1988, wëdóny przez gduńsczé zrzeszenié. W prawi, pòwstóną 21 lat pózni za sprawą gminë Serakòjce Antologiã lëteracczich dokôzów bracy Antóna i Aleksa Peplińsczich.


26. W świecie chabrów, dzwonków i niezapominajek

Jedną z najbardziej prestiżowych wystaw haftu kaszubskiego jest coroczna, pokonkursowa eks­pozycja w Lini. To pokłosie Wojewódzkiego Konkursu Haftu Kaszubskiego, który w tym roku odbył się już po raz osiemnasty. O tym wydarzeniu rozmawiamy z Edmundem Szymikowskim, wybitnym hafciarzem, pomysłodawcą i organizatorem konkursu.

Na konkurs zgłaszają się hafciarze z ca­łego Pomorza, reprezentanci różnych szkół haftu. Czy można stwierdzić, że niektóre prace są lepsze niż inne? Co o tym decyduje?

W hafcie kaszubskim są pewne kanony. Atrakcyjność danej pracy polega na umie­jętności komponowania tych stałych ele­mentów. Jury bierze pod uwagę dobrze i atrakcyjnie wykonaną kompozycję. Li­czy się też technika wykonania. Bardzo ważne jest to, aby hafty były zgodne z ka­nonami danej szkoły, nie można zatem dowolnie zmienić np. koloru.

Jakie szkoły są reprezentowane podczas konkursu?

Właściwie wszystkie. Zwiedzający eks­pozycję pokonkursową może zachwycić się m.in. haftem szkoły puckiej.

Rozmawiała A.M.


27. Bogusław Breza. Kaszubszczyzna w sferze publicznej

Często podkreślamy, że współcześnie język kaszubski jest coraz bardziej obecny w licznych sferach życia publicznego, a w swoich dziejach był jedynie mową domową, używaną do komu­nikacji w rodzinie i w kontaktach sąsiedzkich. Jednak takiemu poglądowi przeczy m.in. wiele przekazów źródłowych z okresu przedwojennego. W dodatku są to informacje nie tylko o dzia­łaniach znanych twórców i aktywistów kaszubskich, ale także zwykłych obywateli.

Język kaszubski jako atrakcja?

Patrząc przez pryzmat doniesień prasowych i różnych sprawozdań ad­ministracyjnych, można powiedzieć, że w okresie międzywojennym najczęściej publicznie kaszubszczyzna brzmiała podczas wystawianych amatorsko sztuk scenicznych, co niewątpliwie wpisywa-ło się w ówczesne prądy kulturalne w ogóle. Co ciekawe, nie były to wyłącz­nie utwory znanych i docenianych do dziś autorów. Między innymi w 1930 r. w Kębłowie w powiecie wejherowskim pod kierunkiem miejscowych nauczy­cieli „wystawiono sztukę w języku ka­szubskim »Nowa stodoła«” (w informacji prasowej nie podano jej autora). Niekie­dy w polskojęzyczne utwory wplatano dialogi bądź monologi kaszubskie. Tak zrobiono na przykład w przedstawie­niu amatorskim w Wielkim Klinczu pod Kościerzyną w roku 1935.


30. Sławomir Lewandowski. Historia zamknięta w książkach

Niedawno pewien mój znajomy znalazł na jednym z portali aukcyjnych bardzo interesujące pozycje książkowe. To kilkunastostronicowy angielskojęzyczny przewodnik Polish Pomerania (Pomorze) oraz Kalendarz Morski z 1946 roku.

Pierwsza wspomniana publikacja została wydana w Nowym Jorku w 1933 roku sumptem Polish Information Service. 80-letnie wydawnictwo zakupione zostało za kilkanaście złotych i choć widać na nim ślady użytkowania (co nie powinno dzi­wić), jednak towar wart jest swojej ceny. Przewodnik po Pomorzu, którego cena przed ośmioma dekadami wynosiła 10 centów, skupia się na podstawowych spra­wach charakterystycznych dla tego rodza­ju wydawnictw, a więc przedstawione zo­stało położenie geograficzne Pomorza, jego populacja i oczywiście historia. O ile zawar­tość merytoryczna dwóch pierwszych roz­działów nie budzi większych wątpliwości, o tyle zarys historyczny, choć przedstawio­ny bardzo ogólnie, pozostawia już nieco do życzenia.


31. Reklama – Radio Kaszëbë


32. Maria Pająkowska-Kensik. Przyjaciół miej blisko

W ostatnich latach jesteśmy świadka­mi tworzenia, a właściwie mnożenia się, różnych form świeckiej tradycji. Chodzi mi na przykład o Dzień Przytulania (co aku­rat warto robić, bo podobno takie dobre, szczere przytulanie się do kogoś – Bliskiego – przedłuża życie o jeden dzień, zatem nie brońmy się przed tym) czy o Dzień Pocałunków (to jeszcze poważ­niejsza sprawa). Dzień Sprzątania Biurka – prawie rozbawia, choć przypomina o… codziennej konieczności. Jest i Dzień Pisa­nia Listów. Oj, potrzebny, bo sztuka epi­stolarna rzeczywiście zanika. Na szczęś­cie są jeszcze tacy, którzy piszą, nawet po kociewsku (tu dziękuję ci, Zyto)! Był też niedawno Dzień Sąsiada. Wtedy pomy­ślałam: jak dobrze mieć sąsiada, dobrego oczywiście, za miedzą, za ścianą. Oprócz prywatnych, indywidualnych są też zbio­rowi, na przykład sąsiadują ze sobą regio­ny, kraje.

 

33. Bogdan Wiśniewski. Pasierbowe świętowanie

Kiedy w 1996 r. w pelplińskim Liceum Ogólnokształcącym po raz pierwszy zorganizowano kon­kurs recytatorski poezji ks. Janusza St. Pasierba nikt zapewne nie przypuszczał, że z biegiem lat rozrośnie się on do dwudniowego Pomorskiego Festiwalu Poetyckiego – jednego z najważniej­szych wydarzeń kulturalnych w regionie.

Tegoroczna – już osiemnasta – edycja wpisała się w obchody Roku ks. Pasierba. Do Pelplina przyjechało ponad 180 mło­dych ludzi z 36 szkół, głównie z Pomorza (m.in. z Gdańska, Słupska, Władysławo­wa, Lęborka, Tczewa, Torunia, Starogardu Gd., Malborka i Kwidzyna). Po kilkuletniej przerwie pojawili się także uczniowie no­szącego imię ks. Pasierba Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Żabnie k. Tarno­wa, skąd pochodzili rodzice poety. „Takie małe Żabno, a tyle skrzyżowań dróg” – te słowa ks. Pasierba stały się główną myślą bardzo interesującego programu, w któ­rym za pomocą tekstów swojego patrona i multimedialnej prezentacji młodzież przybliżyła aurę swojego (niegdyś gali­cyjskiego) miasteczka.


34. Witosława Frankowska. Coraz dalej od morza

Po pięcioletniej przerwie zabrzmiały w Wejherowie uroczyste dźwięki hejnału skomponowanego przez Henryka Hubertusa Jabłońskiego. Począwszy od lat 70. hejnał ten otwiera Ogólnopolski Festiwal Pieśni o Morzu. Tegoroczny XXI festiwal odbył się w dniach 7–8 czerwca w gmachu nowo wybudowanej Filharmonii Kaszubskiej.

Do udziału w koncercie inaugura­cyjnym zaproszono cztery chóry reali­zujące projekt Wyszehradzkie Nuty – ze Słowacji, Czech, Węgier i Polski. Podczas gdy wszystkie zespoły zagraniczne wy­korzystały możliwość zaprezentowania rodzimej kultury, zespół polski obrał kierunek... kosmopolityczny. Nie dość, że w jego repertuarze zabrakło pozycji związanych z charakterem festiwalu, to pominięto w nim kompozytorów pol­skich. Szkoda.

Jak się nazajutrz okazało, problem z odpowiednim skonstruowaniem pro­gramu miały także niektóre chóry biorą­ce udział w konkursie. Obok zespołów, które znakomicie dostosowały swój re­pertuar do formuły festiwalu, prezentu­jąc głównie utwory marynistyczne lub kaszubskie, były też takie, które ogra­niczyły się do wykonania utworu obo­wiązkowego na tle pozycji odległych od tematyki przewodniej o wiele mil, nie­koniecznie morskich.


36. Rajmund Knitter. „Pokorny sługa muzyki”

W maju bieżącego roku przypadła 100. rocznica urodzin Lubomira Szopińskiego, pochodzącego z Kościerzyny wybitnego dyrygenta, pedagoga i kompozytora. Warto przypomnieć postać i do­konania tego wielkiego patrioty, społecznika-regionalisty i jednego z najlepszych powojennych chórmistrzów Polski.

Muzyka ważniejsza niż matura

Lubomir Alojzy Szopiński przyszedł na świat 13 maja 1913 r. w Kościerzynie, w kupieckiej rodzinie o ziemiańskim rodowodzie Aleksandra Szopińskiego i Katarzyny z domu Weber. Dzieciństwo i młodość Lubomir spędził w rodzinnym mieście, pobierając naukę w szkole po­wszechnej, a następnie w gimnazjum, gdzie zaczynała się kształtować jego muzyczna pasja. Nieprzeciętny talent ujawnił się już w kilkuletnim Lubosiu, który bardzo szybko opanował umiejęt­ność czytania nut, aby w ślad za matką i starszymi braćmi móc grać na forte­pianie, snując także pierwsze własne melodie. To mu jednak nie wystarczało, i w krótkim czasie opanował także grę na skrzypcach i wiolonczeli.

Pierwsze spotkanie Lubomira z ama­torsko-zawodowym muzykowaniem miało miejsce w kościerskim gimna­zjum, gdzie tak bardzo się zaangażował w działalność istniejącej tam orkiestry symfonicznej prowadzonej przez prof. Dawida Bruskiego, że zaniedbywał przedmioty obowiązkowe.


39. Andrzej Busler. Za zasługi w działalności publicznej

W roku 2013, w którym przypada 90. rocznica śmierci Antoniego Abrahama, gdyński oddział Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego uhonorował Medalami Srebrna Tabakiera Abrahama dwie osoby zasłużone dla Kaszub.

Oksywie jest częścią Gdyni, w której można odnaleźć wiele znaków dawnej hi­storii – to obszar dawnego oksywskiego grodziska i jedna z najstarszych parafii na Pomorzu. Na tutejszym przykościelnym cmentarzu spoczywają zasłużone dla Kaszub postaci, m.in. Antoni Abraham i Bernard Chrzanowski. 21 czerwca, dwa dni przed wspomnianą rocznicą, odbyła się uroczystość wręczenia Medali Srebrna Tabakiera Abrahama. Poprzedziła ją msza święta z kaszubską liturgią słowa w koś­ciele pw. Michała Archanioła w Gdyni-Ok­sywiu, odprawiona przez ks. Grzegorza Milocha. Przy oksywskim ołtarzu stanęły poczty sztandarowe ZKP Oddział w Gdyni oraz ze Szkoły Podstawowej nr 6 im. An­toniego Abrahama. Po mszy świętej złożo­no kwiaty na grobie Abrahama i jego żony Matyldy. Zebrani odśpiewali hymn ka­szubski, a ks. Miloch poprowadził modlitwę. Następnie w Szkole Podstawowej nr 6, w sąsiedniej dzielnicy Gdyni-Obłużu, od­była się uroczystość wręczenia Medali Srebrna Tabakiera Abrahama za zasługi w działalności publicznej na rzecz Kaszub.

Kapituła przyznała w tym roku dwa medale. Przypadły one śp. Zygmuntowi Rompie – muzykowi, opiekunowi zespołów Krosniãta i Delfinki, oraz Tomaszowi Fopke – muzykowi, regionaliście i działaczowi kaszubskiemu. Po raz pierwszy w dwudzie­stoletniej historii tego wyróżnienia medal został przyznany pośmiertnie.

 

40. Marta Szagżdowicz. Chlebnickie perełki

Ulica Chlebnicka leży pomiędzy najsłynniejszymi traktami Głównego Miasta – Długim Targiem i Mariacką. Kryje historie, których niejedna uliczka mogłaby jej pozazdrościć.

Na zakupy

Spacer zaczynamy od strony ulicy Piwnej. Chlebnicka rozpoczyna się przy jej skrzyżowaniu z ulicą Kramarską. Biegnie w kierunku Długiego Pobrze­ża. Jej nazwa wzmiankowana była już w 1337 roku, ale jako Piekarska. Znajdo­wały się tu ławy chlebowe, czyli kramy, gdzie można się było zaopatrzyć w świe­że pieczywo. Część ulicy zwana była Targiem Wąchanym. Sprzedawano tu między innymi mięso. Kiedyś, by prze­konać się, czy jest świeże, trzeba je było po prostu powąchać

W cieniu gotyku

Pod numerem 14 znajduje się wy­jątkowy dom. Możemy tu zobaczyć późnogotycką fasadę z 1520 roku. Jest nietypowa, bo choć gotycka, jednak ma kamienne dekoracje. Wzbudzała w Gdańsku wiele emocji. W XIX wieku władze miejskie nie zgodziły się, by sfi­nansować remont zaniedbanej wtedy kamienicy. Wyrok wywoływał oburze­nie – fasada miała zostać rozebrana. I wtedy stał się cud. Losem nieszczęs­nego domu zainteresował się sam król Prus Fryderyk Wilhelm III.


41. Róman Drzéżdżón, Danuta Pioch. Latné ferie. Ùczba 24

Lato to pò pòlskù lato. Latowé ferie to wakacje letnie. Òb lato, to znaczi latem, lëdze jadą na wiwczasë, to je wczasy, żebë òdpòcząc òd robòtë. Taczich lëdzy nazéwómë letnikama, to je wczasowiczami. Równak niejedny miast òb lato òdpòczëwac – robią…

Cwiczënk 1

Przeczëtôj gôdkã i przełożë jã na pòlsczi jãzëk. Wëzwëskôj do te słowôrz kaszëbskò-pòlsczi (Przeczy­taj rozmowę i przetłumacz ją na język polski. Wyko­rzystaj do tego słownik kaszubsko-polski).

– Witôjtaż, bëńlowie!

– Bóg zapłac.

– Cëż wa robita?

– Nick… rozmiszlómë, co mómë robic òb lato.

– Dopiérze terô wa rozmiszlôta? Kò to je ju lëpińc…

– Zôczątk lëpińca. Do kùńca latowëch feriów jesz, jesz…

– Cëż wa môta wëmëszloné?

 

43. Krzysztof Kowalkowski. Od najdawniejszego osadnictwa do roku 1650 (część1)

Nazwa wsi Goręczyno, jak pisze Edward Breza w pracy Miejscowości gminy Somonino, pocho­dzi od imienia Gorzęta, utworzonego od dwuczłonowego imienia Gorzysław. Po raz pierwszy nazwę tę odnotowano w zapisie księcia Sambora II z 1241 r., który wymienia wieś Goranchino i Goruchino.

hydrograficzną

Zabudowana w kształcie widlicy so­łecka wieś Goręczyno leży w dolinie rzeki Raduni, u stóp wzniesień zwanych Wzgó­rzami Szymbarskimi, w otulinie Kaszub­skiego Parku Krajobrazowego. Wschodnią część Goręczyna ograniczają mokradła po dawnych strumieniach wpływających do Raduni. Region, w którym położone jest Goręczyno, odznacza się bardzo bogatą i różnorodną siecią hydrograficzną, której początki sięgają czasów ostatniego zlodo­wacenia skandynawskiego (XIV–XIII tys. p.n.e.). Szczególne znaczenie w jego kształ-towaniu miały okresy cofania się lądolo­du, kiedy wody pochodzące z wytapiania się lodu tworzyły pierwsze szlaki odpły­wu oraz wypełniały wszelkie zagłębienia terenu. W ten sposób powstały dzisiejsze rzeki i strumienie, jeziora rynnowe oraz oczka polodowcowe i tereny podmokłe. Pomiędzy Wysoczyzną Koszowatki a Wy­soczyzną Jastrzębia znajduje się Rynna Ostrzycko-Rątowska. To tu przez Jezioro Ostrzyckie przepływa Radunia (biorąca swój początek w Jeziorze Stężyckim), nad którą znajduje się Goręczyno. Liczne zako­la, jakie tworzy rzeka na całym odcinku, nadają temu regionowi uroku i tajemni­czości.


46. Wieści z gdańskiego oddziału ZKP


47. Matéùsz Bùllmann.Leno jeden taczi

Wszëtcë znajemë òbrôz żôłniérzów Czerwiony Armie jakno bùsznëch dobiwców. Na Nordze na­wetka w ti témie nalézemë równak cos nowégò, jinégò. Tim razã chcemë zazdrzec do Môlégò Starzëna (z pòlska: Starzyńskiego Dworu) – tam pòtkac mòżna rusczégò żôłniérza, chtërnégò henëtny zwią Smùtnym.

 

48. Józef Belgrau. Tak o nas pisali…

W bieżącym roku mija 150 lat od ukazania się tomu XIV monumentalnego, 28-tomowego dzieła Samuela Orgelbranda Encyklopedyja Powszechna (1859–1868). Jest to pierwsza wielka polska encyklopedia. W tomie XIV znajduje się obszerne, bo 10-stronicowe, hasło Kaszuby (s. 353–362).

Kaszuby Dolne i Górne

Samuel Orgelbrand (1810–1868) był warszawskim Żydem, absolwentem Rządowej Szkoły Rabinów, jednym z najwybitniejszych polskich wydaw­ców i drukarzy. Wydana przez niego encyklopedia ma duże znaczenie dla mieszkańców Pomorza, choćby dzięki wspomnianemu hasłu. Obejmuje ono ciekawe i w miarę całościowe spojrze­nie na Kaszuby z perspektywy połowy XIX wieku i ma charakter mocno polo­nocentryczny. Autorem hasła Kaszuby jest Franciszek Maxymilijan Sobiesz­czański (1813–1878), osoba o skompliko­wanym życiorysie. Pochodzi z Bychawy na Lubelszczyźnie. Historyk, bibliofil, redaktor, drukarz, powstaniec listopa­dowy i więzień Cytadeli Warszawskiej. W zamian za darowane życie został agentem, a następnie cenzorem car­skim. Nie przeszkadzało mu to w byciu polonocentrykiem. Opracowując pod­czas powstania styczniowego hasła w encyklopedii i wydając inne pisma, jako były cenzor bez problemu publiko­wał treści propolskie.

Encyklopedyczne hasło zaczyna się tak: „Kaszuby, tak zwana część ziemi dawnego polskiego Pomorza, zamieszka­ła przez ludność pochodzenia polskiego, która dociera na północ do Morza Bałty­ckiego, na południe sięga do źródeł rzeki Fersy [Wierzycy], na wschód oddziela ją Radauna [Radunia] od ziemi Gdańskiej, na zachód graniczną rzeką jest Słupa (Stolpe) [Słupia] w Pomeranii” [w cytatach zachowano pisownię oryginału – przyp. red.].

 

51.Jadwiga Bogdan. Na Kaszubach jest wszystko

Przedwojenny zakład wulkanizacyjny, karbidówka rowerowa czy maszyna do robienia płatków owsianych – to tylko niektóre z zabytków zgromadzonych przez Kazimierza Kupera. Odwiedza­jąc stworzone przez niego muzeum w Nowej Kiszewie-Chróstach, można zobaczyć, jak dawniej wyglądało życie na Kaszubach, ale nie tylko w tym regionie. Jest tu też bowiem trochę Wysp Brytyjskich, kozioł i fiat 126p.

Zbieram to, co pamiętam z tamtych czasów

Nowa Kiszewa-Chrósty – niewielka miejscowość oddalona o kilkanaście kilo­metrów od Kościerzyny, przy drodze wo­jewódzkiej nr 214. Wzrok kierowcy po­dróżującego tą trasą może przyciągnąć ciekawa, dwuczłonowa nazwa wsi. Bar­dziej uważny znajdzie niewielki, trochę ukryty wśród drzew baner z napisem „Muzeum Sprzętu Rolniczego”. Zamiesz­czona na nim nazwa tylko w części odda­je to, co można dziś zobaczyć w muzeum Kazimierza Kupera. Zaczęło się od połowy lat 80. Pierwsza była brona, którą chciałem postawić sobie na trawniku – mówi twór­ca muzeum. Pochodzi z Kościerzyny, ale często bywał na gospodarstwie u swo­ich dziadków.

 

53. Dominika Piotrowska. Mój azyl w Borach

Pierwsze upały mogą być dokuczliwe, wybijać nasz organizm z rytmu. Często wtedy czujemy się gorzej. Przesilenie letnie szczególnie dotkliwie odczuwa moja babcia Brygida. Według niej lekarstwem na złe samopoczucie jest wizyta w pewnym miejscu...

Tym miejscem jest bardzo mała wio­ska Młyńsk w Borach Tucholskich. Tak mała, że nazywa się ją właściwie osa­dą. Przy wjeździe do niej – polną drogą – nie ma żadnej tabliczki, na której na zielonym tle białą czcionką byłoby na­pisane „Młyńsk”. Tabliczka z tą nazwą, ale biała z czerwonym napisem, bardzo stara i zniszczona, znajduje się na płocie jednego z gospodarstw pośrodku wsi i zapewne dla wielu przechodniów sta­nowi zagadkę...


54.Matéùsz Bùllmann. Idol na nowi ôrt

Drësznota ë bëlnô zôbawa – tak mógłbë so pòmëslec ò kònkùrsu Kaszëbsczi Idol, czej sã pòsłëchô jegò ùczãstników. To gwës dobrze swiôdczi ò ti rozegracji. Pò prôwdze je to równak dlô spiéwôrzów – jesz amatorów – dosc drãgô robòta, leżnota do rozwiju ë téż dlô niechtërnëch wôżny pùnkt w karierze. Nié wiedno leno mùzyczny.


55. Działo się w lipcu i sierpniu

 

56. Maya Gielniak. Kronikarz z kaszubskich lasów

Przez ostatnie 45 lat zapisał ponad 12 000 stron. Dla kogoś, kto w dalekiej przyszłości będzie się interesował historią, i to nie tylko leśnictwa, kroniki leśniczego Wojciecha Gwizdały będą stanowiły kopalnię informacji.

Początek w technikum

W leśniczówce zamieszkać głuchej

Pośród buków, leszczyn i dębów

Pod stopami trzask gałązek suchych

Górą słońce w prześwitach wyrębu

W leśniczówce z marzeń wyjętej

Nieobecny od wszystkiego innego

Myśli nasze na klucz zamknięte

Szumią cicho jak cynkowe rynny

Tym wierszem Gałczyńskiego rozpo­czyna się XXVIII tom kronik Wojciecha Gwizdały.

Dalej autor zapisał tak: „19 stycznia 1981 roku, godzina 21.54, leśniczówka Dywan: Od tego momentu zacząłem pisać zeszyt inny nieco, bo tematyczny, poświęcony jednemu tylko zagadnie­niu – leśnictwu, a ściślej, mojej pracy na terenie leśnictwa z uwzględnieniem wszystkich ważniejszych prac, planów i ludzi (...). Być może nie będzie to tylko informacyjny zapis tego, co robię. Może uda mi się wzbogacić ten tomik o inne dodatki, które zależeć będą od mojej inwencji i pomysłów. Przy okazji opiszę warunki przyrodnicze i siłę roboczą. A co z tego wyjdzie, okaże się na końcu”.

Trzydzieści lat później, pod datą 25 października 2011 roku, napisał: „W dniu wczorajszym minęła 45-ta rocznica roz­poczęcia pisania kroniki. Dla mnie jest to ważna data (...). Nie sądziłem, że uda mi się dociągnąć z tym kronikarzowaniem aż tyle lat.

 

60. Jerzy Łukaszewski. Z Alzacji do kroniki Pręgowa?

Na całym świecie baśnie wędrują z okolicy do okolicy, z kraju do kraju. Zwykle autorzy takich przenosin bywają anonimowi, a literaturoznawcy mogą jedynie domyślać się czasu, dróg i oko­liczności zachodzenia owego procesu. Tym ciekawsze jest, kiedy uda nam się na taki ślad trafić.

Skąd się wzięły stolemy

W 1923 roku Zachodniopruskie Wy­dawnictwo w Gdańsku wydało dru­kiem kronikę Pręgowa, napisaną przez tamtejszego proboszcza Brunona Lem­ke, a będącą owocem kwerendy źródeł niemieckojęzycznych, jakiej duchowny dokonał. Omawiając na wstępie czasy zasiedleń tych terenów po epoce lodow­cowej, przytacza dwie opowieści. Jedna mówi o olbrzymach leżących w burszty­nowych trumnach.

Czy to tylko baśń? Tak, ale baśń mająca całkiem racjonalne i materialne źródło. Przede wszystkim należy pa­miętać, czym w zamierzchłych czasach były dla ludzi baśnie, mity, sagi itp. Były to próby zrozumiałego opisania świata, co jak się wydaje, jest i zawsze było jed­ną z najistotniejszych potrzeb ludzkiej psychiki.

 

62. Tomasz Szymański. Òd Gduńska do Rotoczi bróm…

Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział w Gdańsku zorganizowało w tym roku wyprawę do Me­klemburgii-Pomorza Przedniego. Relację z tego wydarzenia przysłali do naszej redakcji Tomasz Szymański oraz Jan Kulas. Tę pierwszą prezentujemy poniżej, a drugi z wymienionych tekstów znajdą Państwo na naszej stronie internetowej oraz w kolejnym numerze „Tek Kociewskich”.

W tym roku wybraliśmy się do krai­ny, w której każda nazwa miejscowości przypomina o słowiańskiej przeszłości tych ziem. Na mapie Meklemburgii-Po­morza Przedniego znajdziemy zarówno zwyczajne Gnojno, jak i dumny Kraków (obecnie zwany Krakow am See), w któ­rym jak na miejscowość o takiej nazwie przystało, odbywały się sejmy rycerstwa meklemburskiego.

Gryfia – Strzałów – Arkona

Nazwa „Meklemburgia” pochodzi od miana słowiańskiego grodu Mechlin lub Mechelin,

 

64. Kazimierz Ostrowski. Prace mistrza Antoniego

Patrząc na ołtarz św. Antoniego lub ambonę zwieńczoną figurą św. Jana Chrzciciela, myślę jak starożytni: Dzieło chwa­li mistrza. Prawdziwie mistrzem nad mistrze był twórca tych dzieł (i innych w chojnickiej bazylice) Antoni Łangowski. Kościół został w 1945 r. niemal doszczętnie wypalony, Łangowski uległ wówczas prośbom konserwatora zabytków i podjął się przez kilka lat pracować nad wypo­sażeniem świątyni w wytwory swego talentu. Miał w tej dzie­dzinie niemałe doświadczenie, bo już w latach trzydziestych pod okiem artysty Mikołaja Ci­chosza z Pelplina pracował był nad wystrojem nowego kościoła w Jastarni, który do dziś budzi uznanie jako wzór estetycznej harmonii w sztuce sakralnej.

 

64. Prôce méstra Antona. Tłómaczenié Ludmiła Gòłąbk

 

66. Tatiana Slowi. Akòrdionista z Sëlëczëna

Zwëczajno je tak, że snie­nim artistë je wiôlgô bina, cziletësãcznô pùblika, ùrma gazétników na kòńcertach, nôlepszi kòńcertowé zale z jasnyma widama a akùstiką, w jaczi nick ju nie je do pòprawieniô. Zwëczajno arti­sta – òsoblëwie młodi – chce wlezc w nen artistny swiat ë leno grac, grac, grac... Òn jednakò nie jë zwëczajnym artistą. Miast wiôldżégò gar­du, w jaczim lżi je doprzińc do słëchińców a kriticzi, òn wëbrôł wies skrëtą strzód kaszëbsczich lasów, w jaczi kùlturalny żëcé krący są wkół remizë. W taczim placu chcôł żëc i twòrzëc. A że nie bëło do te warënków, tej ùmëslôł so je stwòrzëc. Nawetka żle òznacziwało to scygnie­nié na ną wies nôwiãkszich gwiôzdów jazzu, klasyczi a klezmersczi mùzyczi. Bò wedle niegò ta wies na to zasługòwała.

Do szczescô leno nen môl...

Paùla Nowaka w Sëlëczënie a òkòlim znają wnetka wszëtcë. Gôdają ò nim ,,akòrdionista z Sëlëczëna” abò ,,nen òd festiwalu”. Nié wszëtcë jednakò wiedzą, że nie je òn rodzony w nym placu.

Na swiat je òn przëszłi we Gduń­sku ë tamò razã ze starszima mieszkôł, równak ju òd nômłodszich lat jezdzył z nima do Sëlëczëna. W dzecnëch latach jegò snienim bëło robic jakno banowi a mieszkac w ny wsë. Dzysô nad jezorã Môùsz mô dodóm, w jaczim mieszkô z białką Magdą a rocznym synkã, tej jak je widzec, jedno z jegò snieniów zjiscëło sã w całoscë.

 

69. Piotr Smoliński. Kamienie

W Kartuzach, przy wejściu do pod­ziemi Refektarza, dawnej jadalni zakon­nej, leży kamień. Jest przymurowany do fundamentu. Został odkopany niedaw­no, kiedy robiono tu remont. Spoczywał pod ziemią ponad sześćset lat. Nie wiado­mo, jak się tutaj znalazł.

Pozornie ten kamień nie różni się niczym od dziesiątków innych, których jest mnóstwo przy klasztorze. Dopiero kiedy podejdzie się bliżej, widać na nim dziwne ślady. Jest to pięć wgłębień, wą­skich i nienaturalnych. Można w nie wło­żyć palce...

Było to w pierwszych latach istnienia klasztoru kartuzów na Pomorzu. Za mu­rami zakonu zamieszkał pewien artysta. Mówił o sobie, że jest tutejszy, bo osiadł na tej ziemi po długiej wędrówce, a po­tem zbudował dom. Żył samotnie. Kiedy pytano go, komu służy, odpowiadał: „Je­stem poddanym królowej Jadwigi”. Mó­wiono na niego Wincenty. Nikt jednak nie wiedział, jak się nazywa naprawdę – słowiańska wysepka na niemieckiej ziemi.

 

71. Wiérztë. Marian Selin

 

72. Z drugiej ręki

Z teletronika

Wësziwónô fòtografiô. Spiéwné Ùczbë, 24.05.2013

[kôrbiónka młodzëznë z gòscã progra-mù, Ingą Mach, dzél 2.]

[Inga Mach] (...) Mój zawód wëùczony to je fotograf. Fòtografiô to bëło mòje Bòże pòmagôj do dzysészi robòtë, bò to, co jô zrobia, to je richtich fòtografiô wësziwa­nô.

[dzéwczã 1.] Dlô mie niepòjãté są te wszëtczé cénie w wësziwkach. Tegò sã ù jinëch artistów nie spòtikô. Przikładowò ta Matka Bòskô Swiónowskô mô na twarzë czile farwów, pò prôwdze: céniów.

[IM] Bò to je wësziwanô fòtografiô, i cénie na ni są tak ùkłôdané, jak we fòto­grafii. A dlô fòtografa dopasowanié céni to je czësto mùzyka, jak mùzyka swiatła i céni. I jich tuńc. (...)

 

Wsłëchac sã w melodiã rodny mòwë.Spiéwné Ùczbë, 31.05.2013

– [Eùgeniusz Prëczkòwsczi] Dzysô naszim gòscã je ksądz profesor Jan Wal­kùsz, chtëren przejachôł tu, do Chmielna, jaż z Lublëna, gdze òd lat robi na Katolëc-czim Ùniwersytece Lubelsczim. Je tuwò co rokù na tim kònkùrsu „Rodnô Mòwa”. To je wierã kòl 20 lat (...). Czemù ksądz tu przëjéżdżô, co ksãdza cygnie do Chmielna w ten dzéń?

[ks. prof. Jan Walkùsz] Nôpiérwi chcôłbëm rzec, że colemało jem kòżdé­gò rokù (...). A czemù przëjéżdżóm? To je baro czãżkò na to òdpòwiedzec. Ale jak sã człowiek tu wsłëchô w tã mùzykã, melo­diã rodny mòwë, to tak z dala òna brzmi czësto jinaczi.

 

O stołeczności Gdańska. Spiéwné Ùczbë, 7.06.2013

– [Eugeniusz Pryczkowski] Dzisiaj rozmawiamy z Jerzem Naclem z Gdań­ska, działaczem Zrzeszenia Kaszubsko­-Pomorskiego w Gdańsku...

[Jerzy Nacel] Oddziału gdańskiego (...).

– Tak jest, oddziału gdańskiego, tego stołecznego moglibyśmy powiedzieć (...). Stołeczny gard czy nie? (...)

[JN] Różnie o tym mówią, znany jest ten wierszyk Maryli Wolskiej, która jednak Gdańsk umieściła na pierwszym miejscu (...). Mnie się wydaje, że jednak Gdańsk jest stolicą Kaszub. Dlaczego? Dlatego że tutaj od zarania tego miasta istniały instytucje związane z książętami kaszubsko-pomor­skimi (...). I tutaj jest dużo akcentów zwią­zanych z kaszubskością...

 

Książki o dziejach Żukowa . Spiéwné Ùczbë, 21.06.2013

– [Eugeniusz Pryczkowski] Dzisiaj naszym gościem jest pan profesor zwy­czajny Andrzej Groth z Banina, związany przez wiele lat z Uniwersytetem Gdań­skim, Akademią Pomorską w Słupsku (...), dziś emerytowany, ale cały czas aktyw­ny twórczo. (...) tutaj mamy na stole spo­ro książek (...), a w nich ma pan profesor wielki swój udział. (...) to wszystko doty­czy Żukowa (...).

[prof. Andrzej Groth] Rzeczywiście, Żukowo i klasztor norbertanek w Żuko­wie ma to szczęście, że wielu history­ków, wielu amatorów interesowało się przeszłością tej miejscowości, ale takim fenomenem był klasztor norbertanek, i doczekał się wielu opracowań.

 

74.Listy

 

76. Lektury

 

80. Eùgeniusz Prëczkòwsczi. Wiedno Kaszëbë

Rézë Kaszëbów z Kanadë na pòmòrsczé Kaszëbë stałë sã ju tradicją. A wszëtkò sã zaczãło w 1858 rokù, czej do Kanadë wërëgnął pierszi dzél emigrantów, lëdzy ùpichónëch przez prësczégò zôbòrcã. Dojachelë na òkrãce Agda do Quebec, stąd baną do Renfrew, a dali piechti. W rãce do­stelë seczerë i hôczi. Pòsobné pòkòlenia Kaszëbów zaczãłë gòspòdarzëc w stanie Òntario. Dërch trzimelë sã rodny mòwë i zwëków. Tak colemało bëło do piãcdzesątëch lat ùszłégò wiekù.

Òżëwianié łączbë z pòmòrsczima Kaszëbama

Jak jô béł môłi, tej jô gôdôł blós pò kaszëbskù. Tej jô szedł do szkòłë, në i jô sã za­czął ùczëc anielsczégò – wspòminô Dawid Szulëst (David Shulist), wielelatny przéd­nik Wilno Heritage Society, to je stowôrë, co zajimô sã dozéranim kaszëbsczi spôdkòwiznë w Kanadze.

Zasłëdżi Szulësta, a rëchli jegò ùmarłégò tatka Môrcëna, dlô òżëwieniô łączbë z pòmòrsczima Kaszëbama są baro wiôldżé. W latach 70., 80. i 90. ùszłégò wiekù ti łączbë bëło równak baro mało. Jesz nie bëło ww. stowôrë. Z pier-sza wëjéżdżelë tam naszi ksãża (Francëszk Grëcza, Władisłôw Szulëst, Zbi­górz Kùlwikòwsczi), pòtemù ùczałi i dzejôrze (prof. Édwôrd Bréza, prof. Tadéùsz Linkner, prof. Jerzi Samp, Wòjcech Etmańsczi, Francëszk Kwi­dzyńsczi z karnã Kaszuby z Kartuz, prof. Józef Bòrzëszkòwsczi).

 

82. Finał konkursu genealogicznego

24 maja tradycyjnie w Gimnazjum nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Gdań­sku odbył się finał VIII Konkursu Ge­nealogicznego „Moja Pomorska Rodzi­na”, organizowany pod patronatem Prezydenta Miasta Gdańska Pawła Adamowicza i dofinansowany ze środ­ków Miasta Gdańska. Organizatorem konkursu było Zrzeszenie Kaszubsko­-Pomorskie Oddział w Gdańsku przy współudziale Urzędu Miejskiego w Gdańsku, gdańskiego Gimnazjum nr 1, Stowarzyszenia Archiwistów Pol­skich Oddział Gdańsk oraz Pomorskie­go Towarzystwa Genealogicznego.

 

83. Katarzëna Główczewskô.Trzecy najôzd Kaszëbów

Stolëca Eùropë parłãczi sã nama z Parlameńtã i òsobistoscama z òbrëmiégò pòliticzi. Le nie je tak wiedno – Bruksela biwô czasã zaczarzonô przez Kaszëbów z leżnoscë òbchòdzonëch w ni Kaszëbsczich Dniów. Westrzód farwnëch fanów eùropejsczich regionów czëc tedë kaszëbsczégò dëcha.

Pierszi rôz dzejało sã to w 2006 rokù, czej môłi knôpiczk, symbòl Brukselë – Manneken Pis, òstôł òblokłi w kaszëbsczé ruchna na pôrã dniów. Drëdżim razã, łońsczégò rokù, òbôczëc i pòznac mòżna bëło białczi z Karna Wiejsczich Gòspòdëniów z Żukòwa. Czej dwa razë, to czemù nié trzecy? Ò tëch wszëtczich przëpôd­kach miôł gôdóné Jón Kòzłowsczi. Jak mòżna bëło widzec, eùrodepùtowóny ni miôł tegò zabôczoné, bò z ùsmiéchã wspòminôł ò najazdach Kaszëbów i pa­miątkach, jaczé òstawilë, òsoblëwie ò to­bace.

Kaszëbi nie dadzą sã tak chùtkò za­bôczëc, tej kòżdô spòsobnosc je dobrô do pòdczorchiwaniô naji kùlturë. Deją Kaszëbsczich Dniów w Brukselë bëło pòkôzanié òsoblëwòsców Kaszub i tegò, że wôrt je nen region pòznac, a nôlepi òdwiedzëc. Dlô òrganizatorów z Regionalnégò Bióra Wòjewództwa Pòmòr-sczégò w Brukselë wôżné bëło, żebë nie zabôcziwac ò kaszëbsczi krôjnie wëstrzód eùropejsczich wëszëznów i głosno gadac ò swòji spôdkòwiznie z ji apartną kùlturą, nôtërą i jãzëkã, chtërnëch w pierszi rédze je mùsz bronic i miec starã ò jich rozwij tak, jak ò sebie samégò.

 

85. Klëka

 

91. Tómk Fópka. Tak na òkò

Pón Hilari zôs jamrëje:

„Dze sã pòdza mòje brële?”

W bùksach szukô i w surduce

W prawim bóce, w lewim bóce

Wszëtkò w szafach pòprzewrôcôł

Maklô jupkã, ruchna nocné

A mariczné – skãczi – bùksë!

Chtos mie òkùlôrë ùkrôdł!

Tak bë pewno pisôł jeden z nôlepszich pòlsczich pòétów Julian Tuwim, czejbë béł Kaszëbą.

Ò òkùlôrach w całoscë wiele sã nie pisze. Je sã prosto nosy. Ale jak je nosëc, czej jich ni ma? A człowiek nie widzy. I mù sã to nie widzy, że nie widzy. Slépcëje. Blészczi sã abò czi­krëje. Mrużi òczãta jak wnetkã toczk jaczi. Za to, czej mù zdrokù felô, tej jiné czëca mù sã òstrzą. Lepi czëje. Maklô. Cknie lepi. Ùszë szpëcëje, jãzëkã szmakô, pôlcama tikô.


92. Rómk Drzéżdżónk. Pëlckòwskô malëna

Sedzôł jem so na łôwce przed mòją malinką chatinką a òblizëjąc sã, pòdzérôł jem teskno na zôgónk, dze dozdrzeliwałë mòje pòtrôwnice.

– Dozdrzeliwôjta, dozdrzeliwôjta, chùtczi, chùtczi – za­klinôł jem je ùczëtą dzes mantrą. – Chùtczi, chùtczi, dozdrze­liwôjta, dozdrzeliwôjta... Cëczer dożdac sã ni mòże, smiotana za wama żdaje. Dozdrzeliwôjta, dozdrzeliwôjta…

Wtim ùczuł jem lesnégò:

– Do roscënów të gôdôsz? Z tobą to cë je ale lëchò.

– Sztël bądze, sadnij a pòw-tôrzôj: dozdrzeliwôjta, dozdrze­liwôjta, chùtczi, chùtczi.

Lesny skrzëwił mùniã, ale sôdł.

– Do czegò të pòwiôdôsz? Do nëch gùrków?

Pòkrãcył jem przék głową.

– Do nëch truskawków?

– Nié!

 

Joomla Templates - by Joomlage.com