Rozmiar czcionki:

Ukazał się czerwcowy numer "Pomeranii" z dodatkiem "Stegna"

II Reklama – Radio Gdańsk, prenumerata Pomeranii, Telewizja TTM

III Reklama - Mùlk - Chëcz Kaszëbskô

IV XIV Prozatorsczi Kònkùrs m. Jana Drzéżdżona

 

2. Od redaktora

9 czerwca, tym razem w Gniewinie, po raz dru­gi odbędzie się Turniej Piłkarski o Puchar Zarządu Głównego ZKP. Przed rokiem na fali Euro 2012 pi­saliśmy, że to dobra okazja, aby poszczególne od­działy pozyskały kilku nowych, młodych członków. Niestety, ten apel podjęli tylko nieliczni.

Szkoda, że z kilkudziesięciu oddziałów Zrze­szenia zaledwie kilka jest w stanie wystawić swoje drużyny… Z pewnością ten turniej to nie najważ­niejsze tegoroczne wydarzenie na Pomorzu i nie przebije frekwencją choćby XV Zjazdu Kaszubów, na który Władysła­wowo zaprasza już 7 lipca. Oczywiście nie każdy też musi lubić piłkę nożną i nie to jest istotą działania Zrzeszenia. Można się jednak smucić, a nawet niepokoić, kiedy się słyszy tłumaczenia prezesów: „nie jeste­śmy w stanie znaleźć w naszym oddziale paru dziewczyn i kilku chłopa­ków, którzy będą w stanie wyjść na boisko”. Można to jeszcze zrozumieć w wypadku małych miejscowości, w których liczba członków nie prze­kracza 20. Kiedy jednak słyszymy takie słowa od przedstawicieli oddzia­łu liczącego sporo ponad sto osób, w dużym mieście, to ręce opadają. Tym bardziej, że właśnie takie okazje, jak turniej piłkarski dla oddziałów Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego są po to, aby przyciągnąć mło­dzież do ich struktur. Są miejscowości, gdzie to się udało. Być może nie da to trwałego efektu i po zakończonych rozgrywkach z tych „piłkarzy” oddział nie będzie miał żadnego pożytku, ale jeśli nie spróbujemy, to się nie przekonamy.

I nie jest prawdą, że młodzi nie chcą działać dla kaszubszczyzny czy dla Pomorza. Kto spotkał się z nimi np. na Remusowej Karze lub pod­czas kaszubskiego tygodnia w Somoninie, może to z czystym sumie­niem potwierdzić. Trzeba tylko próbować do nich dotrzeć.

Dariusz Majkowski


3. Łukasz Grzędzicki.Najistotniejszych danych wciąż nie ma

Na szczęście Główny Urząd Staty­styczny nie odpowiada za liczenie gło­sów w wyborach parlamentarnych. Gdyby się tym zajmował, wybory trzeba by było organizować ze dwa lata przed końcem kadencji. Do wyciągnięcia ta­kiego wniosku prowokują perypetie towarzyszące ustalaniu wyników na­rodowego spisu powszechnego z 2011. Z zazdrością czytamy o spisach ludno­ści przeprowadzanych na naszych zie­miach przed I wojną światową przez niemiecką administrację, z których dowiadujemy się, ile osób w poszcze­gólnych miejscowościach deklarowało jako swój Muttersprache język niemie­cki, kaszubski czy polski. Precyzja tych wyników obecnie, w dobie informatyza­cji, jest chyba nieosiągalna dla naszych państwowych służb statystycznych... A szkoda, bo mielibyśmy ciekawy mate­riał porównawczy.


4. Odwracanie Gdańska ku morzu

Z Mateuszem Kusznierewiczem, żeglarzem, złotym medalistą igrzysk olimpijskich, mistrzem świata, Europy i Polski, ambasadorem miasta Gdańska do spraw morskich i prezesem Fundacji Gdańskiej, rozmawia Sławomir Lewandowski.

Z Mateuszem Kusznierewiczem, żeglarzem, złotym medalistą igrzysk olimpijskich, mistrzem świata, Europy i Polski, ambasadorem miasta Gdańska do spraw morskich i prezesem Fundacji Gdańskiej, rozmawia Sławomir Lewandowski.

Urodził się Pan i wychował w Warsza­wie. Jak to się stało, że tak bardzo zwią­zał się Pan z Gdańskiem?

Był w moim życiu taki okres, w którym mocno zastanawiałem się nad wypro­wadzką ze stolicy. Mniej więcej w tym samym czasie na spotkanie zaprosił mnie ówczesny prezes Fundacji Gdań­skiej, pan Cezary Windorbski. W bardzo ciekawy sposób przedstawił mi Gdańsk i Trójmiasto. Zwrócił uwagę na wiele brakujących elementów, obszarów oraz

inicjatyw, zwłaszcza tych związanych z morskością Gdańska. Rozmawialiśmy o odwróceniu Gdańska z powrotem ku morzu, do którego przez ostatnie dekady miasto stało w pewnym sensie plecami. Uznałem to za ciekawy pomysł i wyzwa­nie. Po kilku spotkaniach, w których uczestniczył także prezydent Gdańska Paweł Adamowicz, podjąłem decyzję, że zaangażuję się w działania, które uznaliśmy za strategiczne.

 

7. Matéùsz Bùllmann. Oscar za wësziwk

Tedë jô ji jesz nie znała. Më robiłë w jedny szkòle. Jô spòtkała Anã bùten i òd razu sã ji spita, czë òna bë chca sã dołączëc do naszégò kòła wësziwkù, jaczé dzejô kòl partu Kaszëbskò- -Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. Òna rzekła blós krótkò pò pòlskù „tak” – taczi béł ji zôczątk dozdrzeniałi przigòdë z kaszëbsczim wësziwanim pòdług wspòmnieniów Jadwidżi Kirkòwsczi, przédniczczi wiérzchùcyńsczich zrzeszeńców. Dzejało sã to w 1999 rokù, a gôdka je ò wastnie Anie Miąskòwsczi.

Wôżnô spòlëznowô robòta

Ana Miąskòwskô ùczi matematiczi w szkòle w Wiérzchùcënie, òd czilenô­sce lat prowadzy karno wësziwkù i sama wësziwô. Za swòjã robòtã dlô regionu dosta latos Skrã Òrmùzdową – nôdgrodã Redakcjowégò Kòlegium i Redakcji „Pòmeranie”. To wëprzédnienié baro prze­żiwô do dzysô i pòdczorchiwô, że dało ji wiele redotë: Mòji sënowie gôdelë mie, że to je taczi „kaszëbsczi Oscar” ë jô sã pò prôw­dze tak czëła, jakbë òskara òdbiéra. Emòcje bëłë wiôldżé, dëcht jakbë sã wchôdało na tã binã w Hollywood. To dlô mie wôżnô sprawa – gôdô. Tim barżi, że jak dodôwô nasza nôd­grodzonô, Skrã dosta za spòlëznową robòtã. A narobic sã mùsza na niã dosc długò.

 

8. Redaktór na krizys

Z Arturã Jabłońsczim, przédnym redaktorã „Pòmeranii” w latach 2002–2004, gôdómë ò czasach nieletczich dlô cządnika, gôdkach z młodima z „Òdrodë” i 40-lecym pismiona.

Swòjã przigòdã z „Pòmeranią” jes za­czął w 1992 r. òd repòrtażów z Nordë. Jak trafił jes do tegò pismiona?

Te pierszé tekstë pisôł jem na zamówie-nié Kristinë Pùzdrowsczi. Mëszlã, że òna dowiedza sã ò mie od Izabellë Troja-nowsczi. Òd te czasu jem béł dosc regù-larnym aùtorã. Rok w rok pôrã artiklów do „Pòmeranii” jô naskriblił.

To pisanié bëło równak le dzélã Twòji robòtë gazétnika w tim czasu…

Jo. Wnenczas jô robił téż w gduńsczi telewizji, wespółdzejôł z Radiã Gduńsk. Prosto gôdającë, jem béł gazétnikã spar-łãczonym z rozmajitima pòmòrsczima mediama.

Gôdôł Dariusz Majkòwsczi


10. Szuka faktów, nie etykietek

Historia Gdańska stanowi niewyczerpane źródło inspiracji dla pisarzy. Wśród tych, którzy sięgnęli po pióro, by opisać epizody z dziejów nadmotławskiego grodu, jest Zenon Gołaszew­ski. Rozmawiał z nim Marek Adamkowicz.

Jest pan historykiem i religioznawcą, ale mam wrażenie, że za sprawą takich powieści, jak Szepty Raduni, szepty Mot­ławy czy Złota Twierdza pana nazwisko bardziej kojarzy się ludziom z literaturą.

Jeśli tak jest istotnie, to się cieszę, po­nieważ moim marzeniem od dzieciń­stwa było zostać prozaikiem – autorem powieści historycznych. Nie zmienia to faktu, że aby tak się stało, trzeba sporo się nasiedzieć nad materiałami źródło­wymi i opracowaniami. To zaś niekiedy zamiast powieści owocuje książką po­pularnonaukową. W każdym razie, bez względu na rodzaj pracy, której się podej­muję, kieruję się pewnym wytyczonym sobie celem…

To znaczy?

Interesują mnie postacie, ale też pew­ne społeczności (jak to miało miejsce w przypadku monografii braci polskich), które z pewnych względów zostały skrzywdzone przez historię. Do dziś krążą o nich nieprawdziwe opowieści, najczęściej zresztą oczerniające.


12.Më mielë sã jic ùtopic

Joanna i Werner, zwóny w kaszëbsczi familii Henrikã, Henseleitowie òd 1995 rokù do dzys miesz­kają w Hambùrgù. Przódë mieszkelë na Kaszëbach, z chtërnyma Joanna z Gòłąbków je zwią­zónô òd ùrodzeniô, a Werner òd knôpiczich lat. Z ùrodzeniô je Niemcã, chòc piãkno gôdô pò kaszëbskù.

Chcemë nôpierwi wspòmnąc te pier­szé lata przed wòjną, czej żëcé sã zapòwiôdało dobrze i spòkójno…

Jô sã ùrodzył w 1929 rokù. Òjc cãżkò robił, ale zarôbiôł dobrze. W 1937 rokù më wëcygnãlë do Wschòdnëch Prësów na majątk. Tam bëło czësto jinaczi. Ale żëcé bëło fëjn. Më mielë piãkną chòwã, dobré kònie. Tam sã ùrodzëło jesz młod­szé mòje rodzeństwò. Mòji starszi robilë na majątkù, a jô mùszôł doma pòmagac przë tëch dzecach i w kùchni, przë chòwie, wszãdze. Në i tej nadeszedł 1944 rok. Lëdze zaczãlë sã zbierac do flichtowaniô. Ù nas bëło fùl wòzów, całô łąka bëła fùl.

Z Wernerã Henseleite gôdôł Eùgeniusz Prëczkòwsczi


14. Szczecëno pò kaszëbskù

Bòkadny béł latosy program Kaszëb-sczégò Dnia w stolëcë zôpadny Pò-mòrsczi. Szczecyńsczi part Kaszëbskò- -Pòmòrsczégò Zrzeszeniô przërëchtowôł to swiãto kaszëbiznë 18 maja.

D.M.


15. Jacek Borkowicz. Żeglarze, jeźdźcy, pasterze (część 11)

Wybrzeże Adriatyku wznosi się nad powierzchnią morza jeszcze bardziej stromo niż krymskie. Właściwie na całej długości tego akwenu mamy tylko góry i wodę. I oczywiście przepiękne wyspy na północy.

Sucha wyżyna kontrastuje ze znacz­nie niżej położonym, wąskim pasmem śródziemnomorskiego wybrzeża – tak bardzo, że trudno sobie wyobrazić, by w przeszłości, kiedy nie było jeszcze bi­tych dróg ani kolei, ktokolwiek mógł tutaj trwale panować jednocześnie i nad mo­rzem, i nad wnętrzem lądu.

Wyobraźnia nie kłamie. Cała historia, a także prehistoria adriatyckiego regionu koncentruje się na dwóch przeciwstaw­nych kierunkach ludzkiej ekspansji: od morza ku górom i od wyżyny ku wybrze­żu. Pierwsza zawsze miała za sobą rozle­głe wodne zaplecze, lecz na lądzie nigdy nie zapuszczała głębokich korzeni.


16. Bògùmiła Cërockô. Przedkòwskô ksążnica mô miono

Henrik Héwelt, kaszëbsczi pòéta, gadësz i żłobiôrz pòchòdzący ze wsë Rąb w gminie Przedkòwò, òstôł patrónã henëtny Pùbliczny Bibloteczi.

Ùroczëstosc òdsłoniãcô i pòswiãce­niô tôflë na wdôr tegò wiôldżégò dlô môlowégò lëdztwa wëdarzeniô, òdbëła sã w czwiôrtk, 16 maja tr. Snôżô kamia-nô tôblëca z òbrôzkã ùsôdzcë z Rãbù i Gdinie wisy kòl dwiérzi do ksążnicë, tak tej terô kòżden czëtińc i gòsc ti insti­tucëje nôpiérwi mùszi sã przëwitac z Hé­weltã. I pewno wnet kòżden bãdze chcôł wiedzec, dlôcze prawie òn mô patronat nad tim môlã.


18. Roman Robaczewski. Jeszcze o Derdowskim

W majowej „Pomeranii” miałem okazję opowiedzieć o tym, co robił Hieronim Derdowski w toruń­skich knajpkach. Ktoś mógłby odnieść wrażenie, że smakowanie win, picie piwa oraz opowiadanie prawdziwych i zmyślonych historii było głównym celem jego życia. Nic bardziej mylnego…

Najważniejsze były nożyce

Derdowski w Toruniu w latach 80. XIX wieku pracował w redakcji „Gazety Toruńskiej”. Trudno sobie wyobrazić, że w redakcji pracowały wtedy właściwie tylko dwie osoby, Danielewski i Der­dowski, nie licząc jednego z synów Danielewskiego, który zajmował się głównie ekspedycją gazet. Redagowali nie tylko „Gazetę Toruńską”, ale także „Przyjaciela” – pisma dla ludu wycho­dzące raz w tygodniu – i „Kalendarz Ka­tolicko-Polski”. Danielewski i Derdowski zamierzali wydawać pismo codzienne, wzorowane na „Dzienniku Poznań­skim”, przeznaczone dla inteligencji Prus Zachodnich.


20. Michał Sikora. 90. rocznica utworzenia portu w Gdyni

Poświęcenie i otwarcie pierwszej pełnomorskiej portowej przystani w Gdyni miało miejsce 29 kwietnia 1923 r. i może być uważane za nasze pierwsze Święto Morza. Dla ówczesnych decydentów ta uroczystość była rodzajem testu (referendum) na rzecz budowy i rozbudowy gdyńskiego portu.

Każdy statek polski to nowy skarb Narodu

Inspiratorem uroczystości było To­warzystwo Liga Żeglugi Polskiej. Geneza święta była złożona, jak cała polityka morska II Rzeczypospolitej. Odradzające się państwo miało do pokonania dzie­siątki trudności, poczynając od spraw prawno-ustrojowych, społecznych i eko­nomicznych, przez etniczne i wojskowe, po zagospodarowanie odzyskanego skrawka wybrzeża. Tymczasem w Pol­sce brak było tradycji morskich, nawyku „uprawy morza”, trudno bowiem uznać za taką nasze przybrzeżne łodziowe ry­bołówstwo. Tylko nieliczni obywatele postrzegali sprawy morza i jego eksplo­atacji we właściwych wymiarach i do­strzegali ich rolę dla gospodarki całego kraju.


21. Bogusław Breza.Życie codzienne Polaków i Niemców

Niejednokrotnie o postawie narodowej poszczególnych przedstawicieli polskiej i niemieckiej społeczności w Rumi nie decydowało ich pochodzenie etniczne, ale trudy życia codziennego.

Nie chcieli na front…

Mieszkańcy ziem byłego zaboru pruskiego, które miały zgodnie z Trak­tatem Wersalskim przypaść odrodzo­nemu państwu polskiemu – uprasz­czając nieco zagadnienie – mieli prawo wyboru obywatelstwa: niemieckiego bądź polskiego. Przy tym wyborze nie kierowano się wyłącznie świadomością narodową czy innymi względami ideo­logicznymi. Co najmniej kilkudziesięciu rumian – niewątpliwie polskiej (kaszub­skiej) narodowości – optowało na rzecz obywatelstwa niemieckiego, a potem chcąc się z tego wycofać, wnosiło o cof­nięcie opcji i przyznanie obywatelstwa polskiego. We wszystkich znanych auto­rowi przypadkach powodem tego była „obawa przed powołaniem do wojska polskiego”. Optowano bowiem w cza­sie, kiedy Polska podejmowała wysiłek zbrojny o ukształtowanie swoich gra­nic, w tym toczyła wyczerpującą wojnę z sowiecką Rosją.


24. Karolëna Serkòwskô. Réza pò kaszëbską swiądã

Je piątk. Licealiscë skùńczelë ùczbë w szkòle, a sztudérowie zajãca na ùczbòwni. Przed nama trzë dni rézowaniô, pòznôwaniô tatczëznë i dobri zabawë. Razã z òpiekùnama i rôczonyma gòscama sôdómë we Gduńskù do aùtobùsu. Je ju zajãtëch wicy jak sztërdzescë placów, tej mòżna jachac do Hélu. Bò tam prawie mdze latosô Remùsowô Kara – regionalné warkòwnie dlô młodëch, chtërne òrganizëje Karno Sztudérów Pòmòraniô.

Òd sécarni do Mùzeùm Rëbaczeniô

To ju szósti zjôzd, jaczégò célã je zachãcenié młodzëznë do pòznôwaniô Kaszub i Pòmòrzô. Tim razã dérëje òd 26 do 29 łżëkwiata.

Jedzemë na Hél. Pò drodze, w kaszëb-sczich gardach, zabiérómë do aùtobùsu nastãpnëch ùczãstników warkòwniów. Òb czas rézë spiéwiemë so kaszëbsczé piesnie. I ju jesmë na placu. Swiéżi mòrsczi lëft pômôgô nama zaniesc naje paczétë do Òstrzódka Cassubia, w jaczim bãdzemë spac. Mòżna sadnąc, òdpòcząc. Ale chto bë sedzôł za wiele w jizbie? Kò trzeba sã pòznac, pògadac. Jidzemë tej na integracyjny wieczór do tak zwóny sécarni.


26. Tómk Fópka. Mòje stronë – trzech na jedno

Wejrowò. Cepłi môj. Wczasny wie­czór. Gimnazjum przë rondze. Półsmrok.

Na binie chłopi przezeblokłi w zbój­nicczé ruchna. Nié wszëtcë. Dirigeńt Môrcën Grzëwôcz i solista Édmùnd Klo­ka są w ancuchach. To chór Harmónia z Wejrowa, jaczi prawie przed sztótã przedstawił szpetôczel „Bôjka ò zbójcy Czôrlińsczim” a terô, w dzélu spiéw­nym, wëkònôł piesnią „Mòje stronë”. Lëdzoma sã widzy. Jak wiedno. Har­móniscë znają jã ju lata lateczné.

To bëło spiéwóné jesz za Mietka Bara­na – wspòminô Riszard Nalepka, terô­czasny przédnik karna.

Mój pòsobnik, dirigeńt Riszard Lorek miôł nawetkã ze „stronama” przëtrôf k. Òbczas dirigòwaniô chórã i równoczasnym spiéwaniô solo copnął sã tak, że spôdł z binë prosto na pierszą régã, dze sedzôł biskùp Sliwińsczi – gôdô.

Tak bëło – pòcwierdzywô z ùsmié-chã wasta Lorek pò latach – ale nikòmù nick sã nie stało – dodôwô.


28.Maya Gielniak.Żona leśniczego (część 2)

Wielu mieszkańców Półczna, Nakli, Skwieraw, Studzienic, Czarnej Dąbrowy czy Osławy Dąbrowy pamięta, jak Zofia Babczyńska na motocyklu śmigała po okolicy, urządzała wiejskie zabawy, pro­wadziła gospodarkę, sprzedawała bydło i trzodę. Oto ciąg dalszy jej historii.

Nagroda

Karol chaos wokół leśniczówki ogar­nął jako tako. Jednak dopiero Zofia za­prowadziła tam prawdziwy porządek. Koniec z obornikiem na środku podwó­rza! Z drobiem chodzącym wszędzie! W parę miesięcy z zaniedbanego terenu zrobiła reprezentacyjne obejście. Docenił to nadleśniczy, który po jakimś czasie przyjechał na kontrolę leśnictwa. Zofia dbała o to, by wszystkie pomieszczenia zawsze były wysprzątane na najwyż­szy połysk. Sama też chodziła elegancko ubrana (Przecież nigdy nie wiadomo, kiedy ktoś może przyjść!). Za wygląd leśniczów­ki dostała nie tylko pochwałę i dyplom, ale i nagrodę pieniężną. Wystarczyła na zbudowanie przy leśniczówce sporej werandy, w której robotnicy i interesanci mogli czekać na leśniczego.


31. Maria Ollick.Pallotyn z Koślinki

W 1907 r. na ziemiach polskich pojawili się pierwsi pallotyni. Było ich dwóch: ks. Alojzy Majewski i ks. Alojzy Hübner, kapłan pochodzący z niewielkiej Koślinki, wsi leżącej dzisiaj w granicach Tucholi.

W służbie

charyzmatu pallotyńskiego

Ks. Wincenty Pallotti (1795–1850) w celu utrzymania i rozpowszechniania wiary katolickiej założył w 1835 r. misyj­ną organizację pod nazwą Stowarzysze­nie Apostolstwa Katolickiego, zwane też Kongregacją Księży Pallotynów. Głów­nym celem stowarzyszenia jest apostolat wśród świeckich prowadzony poprzez duszpasterstwo parafialne, pracę cha­rytatywną i misyjną, także w krajach Afryki, Azji i Ameryki Południowej. Idea ks. Pallottiego dotarła również do Polski. Jednym z dwóch pierwszych pallotynów na ziemiach polskich był ks. Alojzy Hüb­ner.


33. Eùgeniusz Prëczkòwsczi.Żëcé zawdzãcziwôł Kaszëbsczi Królewi

Òbczas kòrunacji Królewi Kaszëb w Swiónowie, 4 séwnika 1966 rokù, ks. biskùp kòrunatór Kazmiérz Józef Kòwalsczi wspòmnął ò jednym ksãdzu Kaszëbie, chtëren zarô pò wòjnie òpòwiedzôł mù, że Swiónowskô Matinka ùreta mù żëcé. Dosc chùtkò szlachë naczerowałë na ksãdza Stani­sława Grónowsczégò, ò czim jô ju nadczidnął w ksążce Królowa Kaszub wëdóny w 2003 rokù. Równak dopiérze gruńtowné badérowanié dało gwësnosc i bëlniészi brzôd w pòznanim negò zabôczonégò lubòtnika Swiónowsczi Pani.

4 lëpińca 1906 rokù w Serakòjcach, jakno drëdżi knôp Szczepana i Łucji z dodomù Tréder. Miôł dwùch star­szich bracynów: Józefa i Władisa. Ród òd wiedna sparłãczony béł z Kaszëbama. Pò maturze zaczął sztudérowac w Dëchòwnym Seminarium w Pelplënie. Tam béł nôleżnikã, a tej przédnikã Lëteracczégò Karna. Tej téż ze­szedł sã z kaszëbską rësznotą. Pisôł lëstë z Aleksandrã Majkòwsczim, jaczé­gò ùwôżôł za méstra. 20 gòdnika 1930 rokù dostôł ksãżewsczé swiãcenia. Pri­micje miôł trzë dni pózni w Serakòjcach.

Jakno ksądz béł pòsłóny do Kòscérznë, dze béł jaż piãc lat. W tim czasu wëdrëkòwôł w cządnikù „Òrãdownik Chełmińsczi Diecezji” dwa swòje baro patrioticzné kôzania.

 

33. Róman Drzéżdżón, Danuta Pioch. Ùczba 22.Mùzyka

Mùzyka to pò pòlskù muzyka. Słowò to mòże znaczëc téż m.jin. zabawę przy muzyce, potańcówkę. Spiéw to śpiew, a piesń to pieśń abò piosenka. Kaszëbsczé piesnie mògą bëc bòżé, to znaczi kościelne, abò kòzé – świeckie.

Cwiczënk 1

Przeczëtôj gôdkã i przełożë jã na pòlsczi jãzëk. Wëzwëskôj do te słowôrz kaszëbskò-pòlsczi. (Prze­czytaj rozmowę i przetłumacz ją na język polski. Wykorzystaj do tego słownik kaszubsko-polski).

– Witôj!

– Hmmm?

– Witôj drëchù!

– Do mie të gôdôsz?

– Jo, scygnij të słëchùlczi, tej mdzesz lepi czuł.

– Zarôzka, skùńczã słëchac… Jo, terôzka mòżemë pògadac.

– Cëż të tam słëchôł?


35. Marta Szagżdowicz. Galeria dla małych i dużych

Czerwcowy Dzień Dziecka prowadzi nas na ulicę Piwną 19/21 w Gdańsku. Mieści się tu jedyna w północnej Polsce Galeria Starych Zabawek.

Kraina uśmiechu

Gdy przekraczamy wiek trzydziestu lat, zaczynamy tęsknić za dzieciństwem – mówi Wojciech Szymański, twórca Galerii Starych Zabawek. Chcielibyśmy znów wyciągnąć swoje zabawki i po prostu się bawić. Nacieszyć. Ale wtedy się okazuje, że już ich nie ma – stwierdza. Tutaj jednak są, bo Szymański jest ko­lekcjonerem od 12 lat. Najpierw zbierał tylko dla siebie, dziś do magicznej kra­iny może wejść każdy. Zabawki dostaje od przyjaciół, znajomych. Kupuje na tar­gach staroci. Czasem zdarzają się cuda. Kolekcjoner pokazuje małpkę z czasów przedwojennych. Starszy pan pojechał do Wilna. Odwiedził swój dom, a tam wciąż była zabawka, którą bawił się 80 lat wcześ­niej! – opowiada. Z tej samej gabloty spoglądają na zwiedzających szklane oczy lalki z 1932 roku. Najstarsze za­bawki oznaczone są sygnaturami.


37. Józef Belgrau. Kaszëbskô i bretońskôgastronomiô

Wiele razy w slédnëch latach szukómë w Eùropie krézów juwernëch do Kaszëb. Pòrównywómë je, szukómë szlachòwnotów i apartnosców. Dôwómë bôczënk òsoblëwie na jãzëk i zwëczi, ale je wôrt pamiãtac téż ò kùchnie, jakô czãsto parłączi lëdzy barżi niżlë wszëtkò jinszé.

Kaszëbë i Bretaniô – pòrównanié regionów

Miedzë francëską Bretanią a pòl-sczima Kaszëbama je wiãcy szlachòw-notów niżlë apartnosców. Kaszëbów dzeli sã na bëlôków, tëch mòrsczich, i lesôków, tëch z lasów. Bretończicë téż dzelą swòjã zemiã na szlachòwné dwa dzéle: Armor – co pò bretońskù znaczi nadmòrską krôjnã, i Argoat, krôjnã la­sową. Òbëdwie krôjnë czedës biédné, dzysô w wiôldżim dzélu swój dostatk zawdzãcziwają turistice.

W Bretanie i na Kaszëbach je wie­le wòdë, ale i krôjòbrôz je zjinaczony. Nôwëższô na Kaszëbach grzëpa to Wie­-żëca (329 m w.r.m.), a w Bretanie leno përznã wëższi Toussaine (384 m w.r.m.). Jeżlë jidze ò sztrąd, to Bretaniô ze swòji-ma 1700 km wiele razy przewëższiwô Kaszëbë. Bretaniô i Kaszëbë to krôjnë cëplów, nordowé Rozewié i zôpadnô Fini­sterre to dwa nôdali wësëniãté w mòrze ùmòcnienia z przódkù domôcëch kra­jów.


40. Kazimierz Ostrowski. Turystyka na pół gwizdka

O nadejściu długo oczekiwanej wiosny upewnił mnie są­siad, zwijając plandekę, którą przykryty był zimujący na jego podwórzu sporej wielkości jacht. Po paru pracowitych dniach wywiózł lawetą swój piękny statek o nazwie Puma na jezioro, czyniąc prywatne otwarcie sezonu żeglarskiego. Zbiegło się ono z oficjalną inauguracją, jak co roku świętowaną na począt­ku maja, po czym na wodach Jeziora Charzykowskiego zaro­iło się od łopoczących białych motyli.

 

40.Kazmiérz Òstrowsczi.Wanożenié na pół gwizdka

Tłómaczenié Ida Czajinô


42. Maria Pająkowska-Kensik. Gwary nie są językiem zepsutym

Są terytorialnymi odmianami języ­ka. To stwierdzenie Kazimierza Nitscha – wybitnego twórcy polskiej dialektolo­gii – powtarzam co roku bydgoskim stu­dentom filologii polskiej. Dialektologia na Uniwersytecie Kazimierza Wielkie­go w Bydgoszczy jest osobnym przed­miotem i oby tak było nadal. W wielu innych uczelniach akademickich tema­tykę z tego zakresu połączono z innymi przedmiotami językoznawczymi (włą­czono do nich), co dobrze nie służy tak ważnej dla regionalistów sprawie.

 

42. Zyta Wejer. Mój Testament

Mnie sia tera wew glaci róbji taki sza­randel, że to moje psisanie pudzie wew niwecz, bo niy bandzie mniało ani ładu, ani składu. Po wtóre mnie sia widzi, że ja wnetki puda lós na Łóno Abrahama ji tyle mnie łobaczita!!!

Ale, ale curik, łobaczita mnie, jak nie bandzieta psisać mojych „Kipkóf-Opałkóf” wew ti naszi gazecie.


43. Matéùsz Bùllmann.Kòniã pò Nordze

Kaszëbë mają wiele farwów, chtërnëch równak czasã nie widzymë. Je tak chòcle z turistiką. Nor­da najégò regionu parłãczi sã nama z letnikama na sztrądze, przëpiekłą ribką i rzôdkò z czims wicy. A mòżna téż jinaczi. Dzysô czile słów ò kònny turistice. Kòniarze – jak gôdają ò se – mają ju zaczãté swój sezón.

Ni ma lëchégò wiodra!

Jesz pôrã lat dowsladë „na wsë drãgò bëło ùzdrzec kònia”, a ju czësto taczégò, co niese człowieka, a nie cygnie gbùrsczi wóz. Terô gòscyńce (kòniarnie) wërôstają jedna kòl drëdżi. Temù – jak gôdô Ana Rott prowadzącô gòscyńc Stajnia Bur­sztynowa w Zdradze pòd Pùckã – ni ma sã co dzëwòwac: kòl nas kilométrama cyg­ną sã kònné stegnë. Snôżé widoczi westrzód lesnëch ë pòlnëch trasów, gdze pòtkac mòże sarnë, lësë, dzëczi ë prôwdzëwé... ùkôzczi – to je dëchë, chtërne równak wiorną przed naszima kòniama! Temù nie są straszné. Na profesjonalno przërëchtowónym kòniu dôwô to wrażenia, jaczich nie dô sã zabëc.


43. D.M.Jidzemë wprzódk z kaszëbizną

Pòd taczim zéwiszczã dzecë i szkól­-ny w Gimnazjum m. Jana Pawła II w So-mòninie swiãtowelë kaszëbsczi tidzéń. Òd 13 do 17 maja pòznôwelë domôcą kùlturã i sami rëchtowelë rozmajité dokazë sparłãczoné z najim regionã.  

 

44. Red., tłóm. KS.Pòsélcowie z Litwë przëzérają sã Kaszëbóm

Òd 15 do 17 maja na Pòmòrzim òd-biwało sã zéńdzenié parlameńtarzistów Delegacji Karna Sejmù Repùbliczi Litwë ds. Midzëparlameńtarnëch Kòntaktów z Rzeczpòspòlitą Pòlską i Litewskò-Pòl-sczégò Parlameńtarnégò Karna Sejmù RP.

 

44.bc.„Wielejãzëkòwòsc bòkadoscą krôjnë”

Òbgôdka pòd taką pòzwą (pò prôw­dze: „Dwujęzyczność i wielojęzyczność bogactwem regionu”) òsta ùdbónô i zòrganizowónô przez robòtników gduńsczégò Centrum Sztôłceniô Szkól-nëch (pòl. Centrum Edukacji Nauczycieli, CEN) w piątk 24 maja tr. Spiritus movens ti pòdjimiznë bëła bòdôj Renata Mistarz, kònsultantka ds. krôjnowégò sztôłceniô w CEN.

45. Katarzëna Główczewskô. Na Bòrach i jesz kąsk dali…

Mòja przigòda miała swój zôczątk, czej jem ùzdrza piãkną figùrkã swiãti Barbarë, co jã miôł przëwiozłé do mòji szkólny Felicji znóny kaszëbsczi rzezbiôrz Zygmùnt Kãdzersczi. Òd gôd­czi ò lëdowim ùtwórstwie do témë zabôczony gwarë bòrowiacczi... i òstała jem przërôczonô na wëstôwk kùlturowégò ùsôdztwa – do Tëchòlsczich Bòrów i na Kùjawë. Bez namëszleniégò dała jem sã na wanogã przez pôchnącé miodã żôłté pòla do jinszich nórcëków, w towarzëstwie snôżich białków i jich złotobrunëch wësziwków.

Wëmiana doswiôdczeniów

Równak nôpiérwi òbzérała jem wëstôwk w Mùzeùm Tëchòlsczich Bò-rów, chtëren przedstôwiôł tradicyjné kùjawsczé wësziwkòwé wzorë. Nôwi­cy bëło białgłowsczich òbleczënków (òd szërtuchów, spódników jaż do czep­ców), w jaczich na spòdlim czerwònégò abò mòdrégò sztofù òdmalowiwałë sã biôłé wësziwczi.

 
46.Ana Glëszczińskô. Akcjô bikini last minute

Zrobiło sã zelono wkół, jaż miło. Kwiatë òbsëpałë drzewa, z zemi wëlôża­ją rozmajitégò zortu roscënë ò pòzwach wiadomëch wëbrónym i téż krzikù ptô-chów je jakbë wiãcy. Welôżają téż jinszé nié tak baro mileczné brzëdalstwa, leno chto bë terôzka na to wzérôł. Jamrowac mdzemë pózni. Dzysô wszëtkò, co zymk nama dôwô, nasze je. Swiat ju czësto òdeckniony. I tak jakòs lżi...


47. Wiérztë. Ks. Jón Walkùsz

 

48. Z drugiej ręki

W Zdrzélnikù   

Jidzemë na rëmsz?Telewizja Teletronik (TVK), Spiéwné Ùczbë, 26.04.2013

[môl akcje: karczma Mùlk w Miszewkù]

[1. knôp] Cëż tu je za ùrdëga?

[2. k.] Co të môsz znôù wëmëszloné za dzywne słowò?

[1 k.] Jaczé dzywne? To je normalné słowò, stôré jak swiat.

[2 k.] Jô tak cos nie czuł.

[1 k.] A të nie wiész, że sã jãzëków trzeba ùczëc?

[3 k.] Në jo, pòlsczi to kòżden jeden w tim kraju znaje, ale kaszëbsczi to je ju wëższi kùńszt.

 

Jakô to je gòdzëna? Twoja Telewizja Morska (TTM), Gôdómë pò kaszëbskù, 25.04.2013

[dr Jerzik Trëker] (...) Më w naszim zé­grze mómë dwie szósté na dzéń. Ò co ji­dze? Jidze ò to, że w rozmajitëch jãzëkach mòże bëc abò 12-gòdzënowi cykel, abò 24-gòdzënowi, co znaczi, że abò gòdzëna pò dwanôsti w pôłnié je pierszô, abò je trzënôstô. W kaszëbsczim je pierszô.

 

W internece

Liczebniki. http://pl.wikibooks.org/wiki/Kaszubski/Podstawy/Lekcja_5

Liczebniki w języku kaszubskim niezbyt różnią się od ich innych sło­wiańskich odpowiedników, na przykład w języku polskim. Od 0 do 10 liczymy następująco:

nul, jeden, dwa, trzë, sztërë, piãc, szesc, sétmë, òsmë, dzewiãc, dzesãc.

 

Tłumaczenie i definicja „kam”.  http://pl.glosbe.com/csb/pl (słownik kaszubsko-polski online)

kam po polsku

Tłumaczenia na język polski:

kamień (...)

Przykładowe zdania z „kam”, pamięć tłu­maczeniowa

 

Tłumaczenie i definicja „abdykacja”.  http://pl.glosbe.com/pl/csb (słownik polsko-kaszubski online)

abdykacja po kaszubsku (...)

Tłumaczenia na język kaszubski:

abdikacëjô

 

Akcent. http://www.skarbnicakaszubska.pl/ (Kaszubski portal edukacyjny)

(kasz. doraznik, przëcësk, przëzwãk) w kaszubszczyźnie polega zasadniczo na wyróżnieniu jednej sylaby wyrazu (akcent wyrazowy) lub wyrazu w zda­niu (akcent zdaniowy) mocniejszym wy­dechem, czyli ma charakter przycisku, a zatem jak w polskim, ale na północy jest on dynamiczniejszy i powoduje re­dukcję samogłosek nieakcentowanych, np. chałpa, glińca, Lëzno, nie chc (= nie chcã), rozmiôc, skòrpa, srowi.

 

49. j.b. Lekcje o kaszubszczyźnie

Studenci z klubu Pomorania opowia­dają legendę o powstaniu Kaszub, uczą Kaszubskich nut, prostych dialogów, wskazują na mapie największe kaszub­skie miasta, przedstawiają symbole Kaszub.

 

50. Konkurs

 

51. Lektury

 

55. Ewa Andrzejewska. Odszedł rok temu

Często mówimy, że nie ma osób niezastąpionych. Jednak gdy myślę o Panu Zygmuncie Rompie, to powiedzenie wydaje mi się nieprawdziwe. Zygmunt był człowiekiem niezwykle skrom­nym. Może właśnie dlatego, dopiero gdy odszedł, możemy na­prawdę docenić jego osiągnięcia i starania.

Zygmunt Rompa urodził się w ro-ku 1947, jego rodzicami byli Wacław i Agnieszka. W roku 1966 ukończył Wojskową Szkołę Muzyczną w Elblągu. Grał w orkiestrze reprezentacyjnej Woj­ska Polskiego pod kierunkiem Arnolda Rezlera. W latach 80. sprawował funkcję dyrektora Teatru Muzycznego w War­szawie. Później przeniósł się do Gdyni. Włączył się aktywnie w pracę w gdyń­skim oddziale Zrzeszenia Kaszubsko­-Pomorskiego.

 

57. Karolëna Serkòwskô. Żłobiã sercã i samim sobą

Je òczarzony kaszëbskò-pòmòrsczim regionã. I pòkazëje to w swòjich dokazach. Z artistą, chtëren wëkłôdô w Akademii Piãknëch Kùńsztów na Wëdzélu Żłobiznë [Akademia Sztuk Pięknych, Wy­dział Rzeźby], Tomaszã Sobiszã gôdómë ò kaszëbiznie i ò jegò ùtwórstwie.

Ùrodzył sã wasta w Lãbòrgù, le twòrzy w Skrzeszewie, kòl Serakòjc. Jak wasta tam trafił?

Tak pò prôwdze jô przëjachôł w swòje rodzynné starnë. W tim òkòlim miesz­kelë mòji prastarkòwie i starkòwie. Je to takô mòja sentimentalnô réza. Jô chcôł pòòddichac tim lëftã. Brëkòwôł jem téż wiôldżi warkòwni. A miôł to bëc pùstelny môl, gdze mòżna miec òdskòk òd codniowëch sprawów. Robòta, żebë dôwała mie wiele redoscë i ùbëtkù, mùszi bëc wëkònëwónô krótkò nôtërë. Chcôł jem miec ten ùbëtk w placu, w ja­czim żëła mòja familiô.

I w tim òkòlim téż gôdô wasta pò kaszëbskù. Òd kògò wasta sã naùcził kaszëbiznë i skąd wzãło sã ùlubienié regionu?

Òd starszich i starków. Ale doma gôdelë pò kaszëbskù leno z apartnëch leż­nosców. Mòje ùlubienié tegò jãzëka pòwiãkszëło sã i ùmòcniło, jak jem na sztudiach zaczął wespółrobic przë produkcji programù „Rodnô Zemia”, emitowónégò w Telewizji Gduńsk. Robił jem tedë za lektora. Znaczenié w mòji swiądze, żlë jidze ò kaszëbiznã, miało pòznanié wiele wôżnëch lëdzy dze­jającëch na ti òbéńdze, m.jin. ksãdza Hilarégò Jastaka, chtërnégò òstôł jem pózni stipendistą.

 

60. Polska Filharmonia Bałtycka

 

61. Klëka

 

67. Tómk Fópka.Ptôszé wieselé

Czwiôrtô reno. Wszëtcë spią. Në, prawie wszëtcë. Légóm do wërów. Jesz bùdnik nastawiã. Na szóstą. Trzëdze­scë. A tu nie jidze ùsnąc. Òkno je na wpół ôpen. Ptôszczi spiéwią. A nade wszëtczé ptôszé głosë jeden sã przebijô. Kùkówczi. Normalny człowiek pò dwùch „kùkù” ju spi. Ale nié mùzykańt. Òn zaczinô rozmiszlac, czë to je tercja wiôlgô, czë mòże ju kwarta. I ni mòże ùsnąc, bò nie je re­nym ptôszkã, le nocnym Tómkã…

A tu swiérzgòlą jeden przez drëdżégò. Rozeznac jich nie jidze.A kò ptôszka pòznajesz prawie pò spiéwie, tak jak człowieka pò gôdce. To pewno te, co kùchniowi pòkrzésnikòżércowie przë jedzenim widzą przez òkno w kôrmniku…


68. Rómk Drzéżdżónk. Òbzérczi

Jachelë më trzeji – brifka, lesny a jô. Dalek w swiat. Do naju daleczich krewnëch. Na òbzérczi. Òb całą drogã lesny sedzôł ze zwisłą knérą, teskno wzdichającë za swòjim lasã.

– Nie wzdichôj tak głosno, le spij – brifka òtmikôł zgniło rôz jedno, rôz drëdżé òkò, sprôwdzającë, czë czasã më nie je­smë na môlu.

Jô, ni mògącë spac, co sztërk pitôł jem sã najégò szoférë:

– Dalek jesz?

– Jesz, jesz… – mrëknął mie nen wiesołi a gadatlëwi czło­wiek.

Tłëkącë sã pò pòlsczich, czesczich, słowacczich a wãger-sczich drogach, krącył jem sã na tim, z kilométra na kilo-méter corôz cwiardszim, aùto-bùsowim zëslu, wcyg pitającë:

– Dalek jesz?

 

Edukacyjny dodôwk „Najô Ùczba”

I Janusz Mamelsczi.Zéńdzenié  czwiôrté: z Aleksandrã Labùdą

IIILucyna Reiter-Szczigeł.Zwiestniczi zymkù

V Dark Szëmikòwsczi. Żëcé i dzejanié Floriana Cenôwë (dzél 1)

VIII Hana Makùrôt.Słowòbùdowizna jistników. Jistniczi òdjistnikòwéDzél 2. Pòzwë niedozdrzeniałëch jistotów

Joomla Templates - by Joomlage.com