Rozmiar czcionki:

30 roczëzna smiercë ks. Zëchtë

25.11 mijô 30 lat òd smiercë ks. B. Zëchtë, aùtora dokazów: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej i Słownictwo kociewskie na tle kultury ludowej.

Ùczba

Bernat Zëchta ùrodzył sã 21 strëmiannika 1907 r. w Pùzdrowie. Béł sódmim za régą dzeckã. Jegò starszi – Jón i Ana mielë razã 13 dzecy. Òsoblëwie sparłãczonô z aùtorã wiôldżich słowôrzów bëła ùrodzonô 26 stëcznika 1914 r. Ana (zwónô wnetka wszãdze Hanką). To prawie òna bëła nié leno jegò wiérną drëszką, ale téż sekretôrką i kòrektorką. Zëchta pòdzãkòwôł ji za to we wstãpie do kaszëbsczégò słowôrza: (…) największa wdzięczność należy się mojej Siostrze Hance, która mi była najmocniejszym oparciem w uporczywym urzeczywistnianiu mego zamierzenia.

Spòdleczną szkòłã B. Zëchta skùńcził w Pùzdrowie, pózni ùcził sã w gimnazjum we Gduńskù i Wejrowie. Pò zdanim ekzaminu dozdrzeniałotë wstąpił do Wëższégò Dëchòwnégò Seminarium w Pelplënie. Jegò rektorã béł wnenczas Bòżi Słëga ks. bp Kònstantin Dominik. Pózniészi aùtor słowôrzów òstôwôł przez całé żëcé pòd mòcnym cëskã jegò słów. Wiele razë pòwtôrzôł jegò wskôzë i miôł starã sã do nich stosowac. Òkróm ksãdza biskùpa w tim czasu profesorama seminarium bëlë m.jin. ks. Frãcyszk Sawicczi i ks. Kazmiérz Bieszk.

Kapłańsczé swiãcenia B. Zëchta dostôł 17 gòdnika 1932 r. Ju 1 stëcznika 1933 r. òstôł wikariuszã w parafii Nôswiãtszi Mariji Pannë w Swiecym i prefektã pòwszechny szkòłë. Pò 1935 r. robił razã z prof. Tadéùszã Bilikiewiczã w Bòlëcë w Kòcbòrowie. Mést to prawie profesor zôchãcył młodégò kapłana do sztudérowaniô. W 1946 r. ks. Zëchta òstôł magistrã filozofii, a w 1947 r. òbronił na Pòznańsczim Ùniwersytece doktorat na spòdlim dokazu Materialna kultura ludowa Borów Tucholskich na tle etnografii kaszubskiej i kociewskiej. Ùchòwôł sã do dzysô ji skrócënk. Pòdług wiele ùczałich je to jeden z nôwôżniészich dokazów w òbrëmienim kòcewsczi, bòrowiacczi i kaszëbsczi etnografii.

W rujanie 1947 r. òstôł ks. Zëchta probòszczã w katedralny parafii w Pelplënie. 5 lëpińca 1949 r. zdôł ekzamin z psëchòpatologii i psëchiatrii na Mediczny Akademii w Gduńskù. Wëkładôł w pelplińsczim seminarium.

Ùtwórstwò

Żlë jidze ò pisanié, ks Zëchta zadebiutowôł ju w 1925 r. trzëaktówką Szopka kaszubska. Jednym z barżi znónëch dokazów na binã je wëdóné w 1937 r. kaszëbsczé wieselé Hanka sã żeni. Jak pisôł we wstãpie Władisłôw Pniewsczi: „Widowisko to świeże i żywe, przedstawiające całokształt obrzędów ludowych przedweselnych i weselnych, od oględzin począwszy, a skończywszy na przenosinach do domu zaślubionego (…). Umiejętnie wplecione pieśni i tańce kaszubskie, a dalej przysłowia i zabobony, podania i legendy, oryginalne przemówienie drużby weselnego znakomicie odtwarzają życie i kulturę ludową na Kaszubach”.

Jistną témã, tëli że z jinégò regionu, pòrësził ks. Zëchta w Weselu kociewskim. Westrzód jinëch binowëch dokazów wôrt nadczidnąc ò Dzéwczã i miedza czë Duchy w klasztorze (kòmedia napisónô pò kòcewskù). Je òn téż aùtorã historicznëch dramatów: Spiącé wòjskò, Bùdzta spiącëch i Òstatnô gwiôzdka Mestwina. Wszëtczé òne òpòwiôdają ò sparłãczenim Kaszub z Pòlską.

Ks. Zëchta twòrził téż wiérztë. W pierszim dzélu są òne wëfùlowóné miłotą do Bòga, Mariji i kaszëbsczi tatczëznë. Òkróm te aùtor kaszëbsczégò i kòcewsczégò słowôrza zajimôł sã malowanim. Òsoblëwie rôd céchòwôł rodã, a z jinëch témów òbrazów wôrt nadczidnąc ò katedrze w Pelplënie i zómkù w Malbòrgù, ale téż ò karikaturach, jaczich zrëchtowôł baro wiele.

Nôwôżniészima równak dokazama ks. Zëchtë są słowôrze. W latach 1967-76 pòwstôwôł Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Je w nim pôrãdzesąt tësącë słów.  Przë ji twòrzenim aùtor wnetka nie sygôł do jistniejącëch òbrobieniów, a wëzwëskiwôł leno to, co ùczëł westrzód kaszëbsczégò lëdztwa. Zamkł tam téż òpisënczi zwëków i òbrzãdów, a téż bòkadny fòlkloristiczny materiał, m.jin. rzeklënë, tekstë spiéwów. Je to nadzwëkòwò wôżny dokôz nié leno do badérowaniów nad jãzëkã, ale téż dëchòwą kùlturą Kaszëbów.

Jistno je z trzëtomòwim Słownictwem kociewskim na tle kultury ludowej, bez chtërnégò drãgò je so przedstawic badérowania nad kòcewską kùlturą.

Wëprzédnienia

W 1968 r. Klub Sztudérów „Pomorania” przëznôł ks. Zëchce Medal Stolema.  Je òn téż hònorowim nôlëżnikã Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. W 1982 r. òstôł doktorã honoris causa Gduńsczégò Ùniwersytetu.

Ks. B. Zëchta ùmarł 25 lëstopadnika 1982 r. we Gduńskù. Je pòchòwóny na parafialnym smãtôrzu w Pelplënie.

Nôwôżniészé dokazë ks. Zëchtë

Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, t. I-VII, 1967-1976

Słownictwo kociewskie na tle kultury ludowej, t. I-III, 1970-1985 (skùńczony na spòdlim materiałów ks. Zëchtë przez H. Pòpòwską-Tabòrską).

Kultura materialna Borów Tucholskich, Gdańsk-Pelplin 1998.

Kaszubskie grupy regionalne i lokalne. Ich nazwy i wzajemny stosunek do siebie, „Rocznik Gdański”, 17-18(1958-1959) s. 223-251.

Przezwiska Kaszubów, „Język Polski”, 36(1956) z.2, s. 97-108; z. 3 s. 205-217.

Miasta, miasteczka i wsie w kaszubskiej literaturze ludowej i obrzędach, „Literatura Ludowa”. 1959, nr 1-2, s. 51-63

Dokazë na binã:

Hanka sę żeni. Wesele kaszubskie w pięciu aktach z muzyką i śpiewem, Wejherowo 1937.

Spiącé uejskue. Dramat Kaszubski w czterech odsłonach, Wejherowo 1937.

Dzéwczę i miedza. Dramat kaszubski w pięciu aktach, Wejherowo 1938.

Gwiôzdka z Gduńska, „Klëka”, 2(1938), nr 23, s. 4.

Przebudzenie. Dramat Kaszubski, „Arkona” R. 1946, nr 12, s.16.

Wesele kociewskie, Gdynia 1959.

D.M.

Joomla Templates - by Joomlage.com