Rozmiar czcionki:

Czytajmy wakacyjną "Pomeranię"!

2. Od redaktora

Tego lata zachęcamy do spojrzenia na zachód. Najpierw na Górę Polanowską, gdzie za sprawą ojca Janusza Jędryszka odbył się kaszubski odpust. Po kilku wiekach na tym wzniesieniu położonym ok. 40 km od Koszalina znowu tłumy pielgrzymów modliły się w języku, który niegdyś był tu codzienną mową. Franciszkańska pustelnia znajdująca się w tym miejscu może się stać ważnym punktem dla miłośników kaszubszczyzny nie tylko z Pomorza Środkowego.

Jeszcze dalej na zachodzie, bo w Szczecinie, spotkali się Trzebiatowscy, którzy w tym mieście hucznie świętowali 500-lecie swojej rodziny i zorganizowali Kongres Rodów Pomorskich. Przez trzy dni w stolicy województwa zachodniopomorskiego język kaszubski można było usłyszeć na scenie, na ulicach i w kościele.

 

3. Historicznô chwila. Dariusz Majkòwsczi

Na Swiãti Pòlanowsczi Górze pò stalatach zôs brzëmiałë mòdlëtwë pò kaszëbskù. 13 czerwińca wiãcy jak tësąc lëdzy z całégò Pòmòrzô, òd Gduńska pò Szczecëno, wzãło ùdzél w I Kaszëbsczim Òdpùsce w tim môlu. Wszëtkò zaczãło sã pòd pòmnikã sw. Òttona w Pòlanowie. To prawie dzãka niemù ta góra òprzestała bëc pògańską, a stała sã marijnô – pòdczorchiwôł òjc Janusz Jãdrëszk, przédny òrganizator òdpùstu. Spòd ny drzewiany rzezbë ùczãstnicë piechti przeszlë pôrã kilométrów (wikszosc òstro pòd górã), żeby mòdlëc sã òbczas mszë swiãti. Òdprawił jã archidiecezjalny kapelón Kaszëbów ks. Leszk Jażdżewsczi. Czëtania, psalm, ewanieliô i mòdlëtwa wiérnëch òstałë przeczëtóné (abò zaspiéwóné) pò kaszëbskù. W rodny mòwie wëgłosył téż kôzanié ks. Marión Miotk. To historiczné wëdarzenié. Zôs kaszëbizna rozlégô sã na ti swiãti górze – gôdôł ò. Jãdrëszk. Jistno czëła wiãkszosc pielgrzimów. Wiele z nich pòdczorchiwało, że bierzą ùdzél w czims nadzwëkòwim (chòc tej-sej dało sã czëc głosë, że kaszëbiznë bëło równak za mało: jesmë przëjachelë z ksążeczkama, przërëchtowóny na to, że wikszosc mszë bãdze pò kaszëbskù – përznã z żôlã gôdelë niejedny ju pò ùroczëznach). Dosc tëli lëdzy przëjachało w zòrganizowónëch karnach aùtobùsama. Bëło tak chòcle w przëtrôfkù słëpsczich Kaszëbów. Më jesmë baro związóny z Pòlanowã ju òd dôwna. Równo 10 lat temù jesmë pòsadzëlë tu drzewkò, jaczé mô przëpòminac ò najich związkach z tą swiãtą górą. Wnenczas miało 30 cm, terô mô 4 métrë. To pòtwierdzenié tegò, że słëpsczi Kaszëbi ò tim môlu pamiãtają òd lat. Jezdzymë tu czãsto na rozmajité ùroczëznë. Dzysô je tu naju kòl 100 – gôdô Alfónks Klepin ze słëpsczégò partu Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. I za sztót dodôwô: nie bëłobë tuwò nick bez òjca Janusza [Jãdrëszka – DM]. To nie je do ùwierzeniô, co òn zrobił tuwò w tak krótczim czasu.

 

6. Szlachectwò òbrzesziwô. 500 lat Trzebiatowsczich

Eùropejsczé Dnie Pòmòrzô w Szczecënie, 5–7 czerwińca 2015 rokù. Pôrã rozegracjów w jednym, w tim: 500-lecé rodu Trzebiatowsczich i Kaszëbsczé Dnie. Z òrganizatorã wëdarzeniô Pawłã Jutrzenka-Trzebiatowsczim rozpòwiôdô Tomôsz Fópka.

 

500 lat temù, w Szczecënie, ksążã Bògùsław X... To brzëmi jak pòczątk bôjczi.

Dolëbóg jo, to szlachùje za bôjką, w całoscë dlô słëchińców niezrzeszonëch z Trzebiatowsczima. Dlô Trzebiatowsczich téż to tak wëzdrza 15 lat temù, czej jesmë òdkrëlë to wëdarzenié z historie naszich przódków. Dzysô pò rozezdrzenim sã w dzejach naszich familiów, pò wëprowadzenim genealogicznëch lëni wiele rózgów na wicy jak 300 lat do tëłu, pò òdwiedzenim môlów, w jaczich żëlë, zakłôdelë familie, dzejelë, bawilë sã i ùmiérelë – te 500 lat nie wëdôwô sã bëc cządã za baro òdległim. A wszëtkò to rozpòczãło sã w Szczecënie w „drëdżi wtórk pò Trzech Królach” rokù 1515, czedë to zôpadnopòmòrsczi ksążã z rodu Grifitów Bògùsłôw X, zwóny Wiôldżim, przëjął na swòjim zómkù szesc Kaszëbów: Szëmóna Jutrzenkã, Baltazara Zmudã, Jerzégò Malotkã, Szëmóna Reszkã, Wòjcecha Panka i Grégòra Chamiera – a nadôł jima môl Trzebiatkowò w bëtowsczi zemi, co leżôł kòl sami grańcë z Rzeczpòspòlitą Pòlską.

8. Kaszëbi dzãkùją ks. Sëchce. Dariusz Majkòwsczi

Latos gmina Serakòjce ògłosëła patronã rokù ks. Bernata Sëchtã. Pòd zéwiszczã „Liczą Kaszuby, żem je tak kochał…” òstało przërëchtowónëch czile kònkùrsów i wëdarzeniów sparłãczonëch z aùtorã dokazu Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Nôwôżniészim pónktã òbchòdów bëło ùroczësté òdkrëcé pòmnika tegò jednégò z nôbëlniészich badérów kaszëbiznë, pòchôdającégò z Pùzdrowa w gminie Serakòjce. Nigle z pòmnika òstałã zjimniãtô czôrno-żôłtô blewiązka, nôprzód w bùdinkù Ùrzãdu Gminë òdbëła sã nôùkòwô kònferencjô na wdôr ks. Sëchtë. Swòje referatë wëgłosylë m.jin. prof. Éwa Rogòwskô-Cybùlskô i prof. Mark Cybùlsczi. Wiãkszosc wëstąpieniów tikało nôwiãkszégò dokazu ùczałégò ksãdza. Jegò Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej òmôwielë dr Justina Pòmierskô, dr Małgòrzata Klinkòsz, mgr Pia Šlogar, dr Hana Makùrôt i mgr Aneta Kùlwikòwskô. Dr Sławòmir Bronk gôdôł ò mùzycznëch dokazach z Hanka sã żeni (i je spiéwôł), a ks. dr Wòjcech Klawikòwsczi òpòwiôdôł pò kaszëbskù ò tim, jak Sëchta rozmiôł równoczasno bëc dëszpasturzã i ùczałim. To mòże bëc mòdło dlô kaszëbsczich ksãżi. Ù niegò dało sã pògòdzëc dëszpasturską robòtã i dzejanié dlô kaszëbiznë. Robòta dlô tatczëznë prowadzëła gò do Bòga. Mie sã ù niegò téż widzy, że rozmiôł dzejac i dlô Kòcewiôków. Béł òtemkłi na wszëtczich lëdzy, do jaczich béł pòsłóny, i wszãdze rozmiôł ùwrazlëwiac na wôrtnotã swòji mòwë i zemi – pòdczorchiwôł.

Ta kònferencjô miała pòkazac przede wszëtczim wiôldżé bògactwò słowarza ks. Sëchtë, ale téż rozmajitosc jegò zainteresowaniów i dzejaniów – rzekła direktorka Gminowégò Òstrzódka Kùlturë w Serakòjcach Irena Kùlwikòwskô.

 

11. Pierwszy Dzień Kaszubski w Koszalinie. Wacław Nowicki

Mszą świętą odprawioną w kościele parafialnym pw. św. Józefa Rzemieślnika 16 maja 2015 r. rozpoczął się pierwszy Dzień Kaszubski w naszym mieście. Ofiarę w intencji członków reaktywowanego oddziału Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w Koszalinie celebrowali kapłani-członkowie ZKP, proboszcz parafii ks. Tadeusz Kanthak oraz franciszkanin o. Janusz Jędryszek ze św. Góry Polanowskiej. (…) W kościele znakomicie grała i śpiewała pieśni religijne Kaszubska Kapela Rodzinna „Bas” z Sierakowic, w tym pieśni do Matki Boskiej Sianowskiej Królowej Kaszub oraz Matki Boskiej Swarzewskiej Królowej Polskiego Morza. Zostaliśmy mile zaskoczeni liczbą delegacji ościennych oddziałów ZKP, które w strojach ludowych i z kaszubskimi flagami uczestniczyły w Dniu Kaszubskim, wspomagając nas w naszym święcie. Najliczniejsza była reprezentacja oddziału w Słupsku, z wiceprezesem Antonim Szrederem i członkiem zarządu Zenonem Majkowskim na czele.

 

12. Zéńdzenia ù Méstra Jana. Jón Trepczik w ùbecczich zôpiskach do 1956 r. (dzél 3). Słôwk Fòrmella

Czasã, czej czëtô sã, co pòwëpisywelë w swòjich papiorach fónkcjonariuszowie ùrzãdu (òd 1956 rokù służbë) bezpiekù, przëchôdô do głowë mësla, że nié do kùńca bëlno znelë sã na sprawach, jaczima służbòwò sã zajimelë. Ùzdrzec to mòżemë téż w aktach sprawów prowadzonëch procëm kaszëbsczim dzejarzóm ë òrganizacjóm. Bëlny przëkłôd czegòs taczégò widzymë w charakteristice figùrańta sprawë Jana Trepczika zrëchtowóny w Wejrowie 13 strëmiannika 1959 r. Wëczëtac w ni mòżemë midzë jinszima, że Méster Jón pò przëjachanim nazôd do kraju (w 1946 r. – S.F.) zaczął aktiwną dzejnotã w Kaszëbsczim Zrzeszenim. Zrzeszony béł z Rómpsczim, Labùdą, Richertã (w aktach „Rychert” – S.F.) i ks. Grëczą. Pò rozwiązanim Zrzeszeniô Trepczik nie zrezygnowôł ze swòjégò dzejaniégò. Wëzdrzi na to, że w teksce tim, chtëren pòwstôł w czasu, czej dzejało ju założoné w 1956 r. Kaszëbsczé Zrzeszenié, esbecë pòmilëlë „Zrzesz Kaszëbską” z Kaszëbsczim Zrzeszenim, to je cządnik ze stowôrą. Na gwës wëchôdało to z tegò, że fónkcjonariuszowie SB, co nie znelë kaszëbsczi mòwë, nie òdróżniwelë „zrzeszë” (pòl. więź – S.F.) òd zrzeszeniégò (pòl. zrzeszenie – S.F.). Òba słowa w jich ùszach tak baro szlachòwałë za sobą, że jaż stałë sã jednym i tim samim. Temù téż wôrt wiedno òpasowac na to, co napisóné je w aktach, bò jakbë chto nie znôł za bëlno dzejów kaszëbsczi rësznotë, to bë mógł sã z nich „dowiedzec”, że krótkò pò drëdżi swiatowi wòjnie jistniało Kaszëbsczé Zrzeszenié, jaczé òstało zlëkwidowóné, ale chtërno pòd kùńc piãcdzesątëch lat XX wiekù znôwù dzejało.

 

14. Pyrrusowe zwycięstwo? Stanisław Salmonowicz

W PRL-u świętowano „dzień zwycięstwa”, zgodnie z optyką sowiecką, w dniu 9 maja, choć cały świat datę kapitulacji III Rzeszy – 8 maja l945 r. w Reims. Powstaje pytanie: czy warto traktować datę kapitulacji Niemiec jako swego rodzaju polskie święto narodowe? Świąt, jak wiadomo, w polskim kalendarzu nie brakuje. Jesteśmy, jeżeli chodzi o święta i przywileje niepracowania, w czołówce Europy, co może niekoniecznie sprzyja gospodarce kraju ciągle na dorobku. Bogate kraje protestanckie, jak Holandia czy Norwegia, mają mniej dni wolnych od pracy w roku, zazwyczaj także ludzie w nich pracują dłużej dla uzyskania emerytury. Stanisław Brzozowski – wielki myśliciel epoki sprzed I wojny światowej – wzywał nas już wtedy do wytężonej pracy dla doścignięcia Europy, dla likwidacji śladów feudalnego zacofania. Nie są to apele, które dziś w kraju byłyby mile widziane: chcielibyśmy pracować możliwie niewiele, emerytury zdobywać szybko, a przy tym uzyskiwać dochody zbliżone do krajów zachodnich. A przecież, jak wiadomo, nie da się równocześnie zjeść ciasteczko i nadal je mieć.

 

16. O parafii Wygoda i jej duszpasterzach. Część 1: specyfika parafii. Józef Borzyszkowski

Należąca do powiatu kartuskiego parafia Wygoda to jeden z najpiękniejszych i bardzo rozległych zakątków Szwajcarii Kaszubskiej, o której w 1913 r. pierwszy przewodnik pt. Zdroje Raduni opublikował dr Aleksander Majkowski. Położona jest na zachodnim brzegu Jeziora Raduńskiego; obejmuje wsie i przysiółki należące kiedyś do trzech parafii, a dziś gmin – Stężyca, Sierakowice i Chmielno. Powstała jako kuracja w roku 1902, dzięki oddolnej inicjatywie kilku wybitnych duchownych i świeckich, którym przewodził zacności wielkiej gorący duszpasterz i patriota, świątobliwy ks. Józef Szotowski (1842–1911), proboszcz w Chmielnie, zwany Królem Kaszubskim. Stąd też parafię chmieleńską traktuje się w Wygodzie jako symboliczną matkę. Pamięta się, że ks. J. Szotowski z myślą o wygodzie wiernych zainicjował również powstanie drugiej nowej parafii w Brodnicy Górnej na prawym brzegu Raduni.

 

19. Czas wakacji. Kazimierz Ostrowski

Nareszcie wakacje! Koniec szkolnych obowiązków, plecak z książkami już w kącie… Uczniowie, utrudzeni przesiadywaniem nad książką przez dziesięć miesięcy, dobrze zasłużyli na odpoczynek, a tych mniej pilnych nie gryzie teraz sumienie z powodu lenistwa, bo przecież podczas wakacji nic nie muszą. No, ale coś jednak trzeba robić podczas tych dwóch długich miesięcy, bo całkowita bezczynność zabija chęć do życia. Czyż nie mówimy: „śmiertelna nuda”?

 

20. Wspierajmy gwary

Z Michałem Kargulem, wiceprezesem Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego ds. Kociewia, rozmawia Dariusz Majkowski.

 

W ostatnich miesiącach często zgłasza pan postulaty większej troski o pomorskie gwary, zwłaszcza kociewską…

Bo to ostatni dzwonek na ratunek dla gwar, dopóki jeszcze żyje pokolenie, dla którego była to mowa codzienna. W 2014 roku nastąpiła aktywizacja działaczy regionalnych, środowiska naukowego, społeczników w celu zinwentaryzowania tego, co jest naszym problemem, czyli stanu gwary kociewskiej, i jej ochrony. Mamy konkursy recytatorskie, różne publikacje, ale gwara jest w defensywie. Brakuje ogólnej refleksji, nie wiemy nawet, czy gwary powinniśmy utrzymywać przy życiu, czy raczej dbać o to, żeby trafiły do muzeum, i w ten sposób ocalić je od zapomnienia. Brak nam wsparcia instytucjonalnego. Dziś wszystko zależy od dobrej woli samorządowców i pracy społeczników. Są gminy, gdzie jest dobrze, a zaraz obok znajdziemy kilka przykładów, gdzie jest fatalnie.

 

21. Listy

 

22. Słowiańska ludność autochtoniczna na Pomorzu Zachodnim od VI w. do 1945 r.

Część 1: Kiedy i skąd przybyli Kaszubi na Pomorze Zachodnie. Zygmunt Szultka

Przedmiotem rozważań – zgodnie z tytułem – jest ludność rodzima Pomorza Zachodniego w czasach historycznych, od wczesnego średniowiecza (VI–XII w.), tj. pochodząca z Pomorza Zachodniego, uważająca je za miejsce macierzyste, kraj rodzinny i ojczysty. Treść tego pojęcia na przestrzeni wieków ulegała ciągłym zmianom. Ponieważ w krótkim szkicu nie jest możliwe szersze ich przedstawienie, dlatego ograniczymy się do zarysowania głównych linii rozwoju pierwszych historycznych mieszkańców Pomorza Zachodniego, czyli ludności słowiańskiej, od jej osiedlenia się tutaj w VI w. do 1945 r. Przez „Pomorze Zachodnie” rozumieć będziemy terytorium państwa Gryfitów od jego narodzin w początkach XII w. do wymarcia dynastii Gryfitów (1637) i likwidacji ich państwa (1648), a od 1648/1653 r. terytorium Elektorskiego Księstwa Pomorza Tylnego i Biskupstwa Kamieńskiego / okręgu Kamery Wojenno-Skarbowej w Szczecinie, natomiast od 1815 r. do 1945 r. prowincji Pomorze jako integralnej części państwa pruskiego w jej zmiennych granicach historycznych.

 

26. Sekrety Kępy Oksywskiej. Jarosław Kłodziński

Kilkumetrowe „cygaro”, a w nim materiał wybuchowy, silnik z turbiną oraz taka ilość paliwa, jaka jest niezbędna, by dotrzeć do celu. To torpeda – wyjątkowo skuteczna w niszczeniu celów nawodnych i lądowych.

Mieszkańcy Gdyni i Oksywia podczas II wojny światowej byli świadkami udoskonalania tej broni mającej zabijać marynarzy i cywilów. Została wynaleziona do zatapiania okrętów wojennych i statków handlowych. Była narzędziem do unicestwiania jednostek transportowych, a także szpitali na wodzie. (...)

Niemcy doskonalili skuteczność okrętowych i samolotowych torped. Na początku lat 40. XX wieku uznali, że idealne warunki do stworzenia nowoczesnego centrum budowy torped ma Kępa Oksywska. W porcie wojennym na Oksywiu u stóp wiekowej oksywskiej parafii wznoszono hale fabryczne, warsztaty pomocnicze oraz drążono w ziemi magazyny na gotowe i sprawdzone torpedy.

 

28. Zbigniew (Binek) Urbanowski – zapomniany tucholski artysta (część 1). Maria Ollick

Urodził się 16 lipca 1913 r. w Tucholi. Jego rodzicami byli Konstanty Leon Urbanowski (1870–1945, z Gostycyna w pow. tucholskim) i Bronisława Marianna z domu Kwiatkowska (1875–1931, z Trzciany w pow. wąbrzeskim). Z dziesięciorga ich dzieci Zbigniew Wacław, zwany Binkiem, urodził się jako ósmy. Marianna i Konstanty Urbanowscy pobrali się w 1897 r. i zamieszkali w Tucholi przy rynku, u zbiegu dzisiejszych ulic Chojnickiej i Rzeźnickiej. Marianna zajmowała się wychowywaniem dzieci i domem, a Konstanty prowadził sklep kolonialny, palarnię kawy i, na zapleczu sklepu, punkt rusznikarski. Trudnił się też handlem materiałami budowlanymi. Był powszechnie szanowanym obywatelem. Przez wiele lat zasiadał w radzie parafialnej parafii pw. św. Bartłomieja oraz był jednym z 18 członków pierwszej rady miejskiej po powrocie Tucholi do Macierzy. Przez cały okres swojej publicznej działalności zasiadał w zarządzie tucholskiego Bractwa Kurkowego, pełniąc w nim też funkcję prezesa.

 

30. Fascynacja bogactwem kaszubszczyzny. Z ks. prof. Janem Perszonem rozmawia Stanisław Janke.

Gdy pracowałem w redakcji dwutygodnika „Pielgrzym” w Pelplinie często próbowałem rozwikłać fenomen powołania kapłańskiego. Przeprowadziłem wiele rozmów z księżmi, a oni niejednokrotnie odpowiadali mi, że to tajemnica Boża, nie umieli wskazać jakiegoś kluczowego wydarzenia, które zadecydowało o odnalezieniu tego powołania. Z życiorysu księdza profesora dowiedziałem się, że ukończył ksiądz Liceum Zawodowe przy Zespole Szkół Chłodniczych, a potem nastąpił jakby nagły zwrot – wstąpił ksiądz do Wyższego Seminarium Duchownego w Pelplinie.

Kapłaństwo – od czasu do czasu myślałem o tym już w podstawówce. Do I Komunii św. przygotowywał nas neoprezbiter, śp. ks. Henryk Kroll, fantastyczny człowiek. Byliśmy jako dzieci nim zachwyceni... Wtedy trudno było mojemu pokoleniu myśleć o księdzu jako o kimś oddzielonym, dalekim, obcym. Podobnie pozytywnie odcisnął się na moim dzieciństwie luziński wikariusz ks. Wiktor Kamiński, bardzo wymagający, a jednocześnie wesoły. Wspaniałym katechetą w latach szkoły średniej był śp. ks. Jerzy Politowski; prawdziwy mól książkowy, erudyta, bardzo solidny kaznodzieja. Później, gdy sam już „księdzowałem”, oceny tych kapłanów były pewnie i dojrzalsze, i bardziej krytyczne. Ale właśnie oni zostawili – pewnie nie tylko w mojej duszy – dobry, Chrystusowy ślad. I – pewnie niedoskonały, ale właśnie dlatego prawdziwy i konkretny – model księdza. Znacznie później uświadomiłem sobie, że gdzieś w tle pytania, „dlaczego poszedłem na księdza”, stoi postać naszego proboszcza, dziekana wejherowskiego, ks. kanonika Mieczysława Sumińskiego.

 

33. Kaszëbë w krôj 2015. Ryszard Struck

Tak swoją wyprawę nazwali sami jej uczestnicy. Została zaplanowana na 15 dni i polegała na wypłynięciu pomeranki z portu w Jastarni, płynięciu rzekami do Szczecina i następnie morzem do punktu wyjścia.

Pomysł wyprawy „Kaszëbë w krôj 2015” narodził się w listopadzie ubiegłego roku podczas jednego ze spotkań jastarnickich żeglarzy ze Stowarzyszenia Pomeranek. Ponieważ w ubiegłych latach odbywali oni już rejsy rzekami, nie było to dla nich niczym nowym. Nowością mogła tu tylko być bliskotrzystukilometrowa trasa wiodąca wzdłuż morskich brzegów. Dotąd bowiem Dënëszka, bo ta właśnie pomeranka miała popłynąć w tę podróż, nie odbywała tak długiego morskiego rejsu.

 

34. Wãdżersczi bratińc. Z Dabi Istvánã, piesniodzejôrzã i tłómaczã swiatowi pòézji, gôdô Stanisłôw Janka.

Të jes znóny nié leno na Wãgrach ze znajemnotë baro wiele jãzëków swiata…

Nie piszë leno, że jô znajã 103, jak to niejedny robilë, bò jô tak pò prôwdze sóm nie wiém, z wiele jãzëków jô tłómaczã. W mòji swiatowi antologie pòézji Kaleidoszkóp, chtërna mô 10 wiôldżich dzélów i kòle 3000 starnów, jô móm tłómaczënczi wierã ze 125–130 jãzëków (razã z niejednyma dialektama), jô nawetka dokładno nie zrechòwôł. Jô sã zaczął ùczëc jãzëków czësto z môłka. Czej jô béł 18 lat stôri, to jô ju znôł jich 18. Na ùniwersytece w Bùdapeszce jô sztudérowôł rusczi, arabsczi i angelsczi. Mòja znajemnota cëzëch jãzëków je w rozmajitim stãpniu. Ùczałi z Serbsczi nawetka tã mòjã znajemnotã jãzëków pòdzelëlë na sztërë ôrtë, w tim 20 jãzëków bez słowôrza i 33 jãzëczi z môłim wëkòrzëstanim słowôrza. A tak w całoscë jô le tłómaczã pòézjã z òriginalnëch jãzëków. W 1996 rokù mój syn wëdôł wëdôł mòjã ksążkã ò jãzëkach i ò tim jak jô sã naùcził tëlé jãzëków.

 

36. Kaszëbsczi dlô wszëtczich. Ùczba 45. Szpòrt na żokach. Róman Drzéżdżón, Danuta Pioch

Szpòrt to pò pòlskù żart, kawał. Mòże téż rzec wic, fif, szpôs, fąfka, wëpka.
Szpòrtowac, szpôsowac, wipkòwac to pò pòlskù robić kawały, żartować.
Zãbòlëc sã, wëszczérzac òznôczô wyśmiewać się.
Kaszëbi mają wiele słowów, cobë rzec na kògòs żartowniś: szpòrtownik, szpòrtman, szpôsownik, fąfkôrz, wërglôrz, wëkrëkùs, szawiter.

 

38. Nowe oblicze parku Oliwskiego. Marta Szagżdowicz

To jedno z tych miejsc w Gdańsku, które znają wszyscy mieszkańcy. Park Oliwski im. Adama Mickiewicza. W tym roku został powiększony, schodzimy więc ze znanych ścieżek, by odkryć nowy miejski zakątek. Spacer zaczynamy od ulicy Opackiej na wysokości budynków TVP Gdańsk. Wejście prowadzi nas przed odrestaurowany dworek ogrodnika Johanna Georga Nicolasa Saltzmanna. Przybył on do Oliwy w 1794 roku na polecenie księcia Karla von Hohenzollerna-Hechingena, który pełnił ówcześnie funkcję opata cysterskiego zakonu. Zadaniem ogrodnika Saltzmanna było stworzenie ogrodu w stylu angielsko-chińskim. Przełom XVIII/XIX wieku to czasy zachwytu Chinami. W parkach powstawały pagórki, a na nich chińskie świątynie. Do dziś przetrwały niektóre założenia wprowadzone wówczas przez Salzmanna. W części północnej parku zobaczyć można dwa pagórki, zwane są Piekłem i Niebem. Kiedyś były tu także chińskie bożki oraz drewniane figurki wielbłądów, tygrysów, lwów… Ogród miał być miejscem zaskakującym, ale jednocześnie możliwie zachowującym pozory naturalności.

 

PŁYWANIE Z REMUSEM. DODATEK JUBILEUSZOWY

I Edmund Szczesiak, Zaczęło się w „Pomeranii”
IV Waldemar Winiecki, Jedna wielka rodzina

V Janusz Kowalski, Przedremusowe kajakowanie

VI Zbigniew Wójcicki, Tak mi się zapamiętało

VIII Roman Skwiercz, Kara Remusa

 

39. Wojna wybrzeża z interiorem. Jacek Borkowicz

Gdy zaczęła się wojna z Gruzinami, Ławrik Achba zamontował na dziobie kutra karabin maszynowy. Przerobił go w ten sposób na pierwszą jednostkę patrolową marynarki wojennej Abchazji. Rybackich kutrów w bazie Suchumi nie brakowało, gorzej było z bronią, ale i tę bez większego trudu można było kupić od rosyjskich żołnierzy. Właśnie ogłoszono rozpad Związku Sowieckiego i w garnizonach na Kaukazie panował nastrój defetyzmu.

 

40. Boje kaszubskich drużyn (2). Janusz Kowalski

W styczniowej „Pomeranii” jest mój artykuł pod tytułem jw. Podane w nim powody, dla których zająłem się sportem, są nadal aktualne oraz jest powód nowy. Doszły mnie mianowicie słuchy, że niektórym piłkarskim kibicom podobały się moje skrótowe relacje z jesiennych meczów kaszubskich pierwszoligowców: Arki, Bytovii i Chojniczanki.

Jesienią ubiegłego roku rozegrano dwie kolejki meczów rewanżowej rundy I ligi piłkarskiej. Wykres-syntezę graficzną tej rundy zaczynają punkty i kreski dotyczące tych dwu kolejek meczów.

 

 

42. Ùnihòkej i klósk. Adóm Hébel

Czej wejrowsczi lubòtnicë spòrtu żëją zwënégą Grifa, jaczi drëdżi rôz òb czas pôrã lat mô do II lidżi awansowóné, mni głosno je ò ùnihòkejistach z tegò samégò gardu, co sã mają do Ekstralidżi dostóné. UKS „Ósemka” to karno wëchòwanków z Karna Szkòłów Nr 3 w Wejrowie a jinëch młodëch miónkarzów z òkòlégò. Nie bëło letkò. Założenim béł pierszi plac w lidze, to sã nie ùdało, bò finał nôleżôł do Fenomenu Babimòst. Dopiérze w barażach wejrowianowie dobëlë nad karnã ze Sedleca, a to bëło letczé dobëcé 8:2. Na wëjachanim szło jesz lżi i procëmnik béł rozbiti 15:3.

Réza na mecz bëła w wiôldzi hëcë, wicy jak 30 gradów. Na halë bëło 35 gradów, béł strach, że mòżemë kòndicjowò nie strzëmac – spòminô Grégór Janiszewsczi, trenéra klubù UKS „Ósemka” Wejrowò.

 

43. Centryfuga czasu. Maria Pająkowska-Kensik

Na południu Kociewia w tym roku akacje zakwitły co najmniej trzy tygodnie wcześniej. Zawsze wtedy ogarnia mnie przedwakacjny niepokój. Tyle spraw czeka jeszcze w kolejce (niektóre są bardzo niecierpliwe), tyle obietnic, które nie chcą być zapomniane, tyle poezji do przeżycia, książek do przeczytania, listów do napisania. Póki nie zgaśnie i wid, póty jest nadzieja zielona jak ogrody i łąki – ulubione przestrzenie. Wiele już zdań o nich napisano, a wciąż można je odkrywać, szukając spokoju, gdy wokół szalony, polityczny zgiełk. Czytam, słucham, rozmawiam z tymi „którym nie jest wszystko jedno”, śledzę przemiany... I nagle nie mogę wyjść ze zdziwienia, że jest tak, jak jest, po tylu latach wolności. Prawie wyrywa się – a myśmy się spodziewali, że będzie mądrzej, przyjaźniej.

 

44. Kùńc gazowëch strachów i nôdzeji? Matéùsz Bùllmann

Corôz pewniészé je, że z wëdobëwaniégò gazu z szifrów na Kaszëbach nick nie wińdze. Òstatno wëcopôł sã z tëch ròbòtów nôwikszi zagrańcowi inwestor – ConocoPhillips. Amerikónóm nie òpłôcô sã eksploatowac naszich zdrzódłów. Ju rëchli wëcopałë sã jiné firmë z USA: Chevron, Exxon Mobil ë Marathon Oil. Ni ma ju kòl nas téż kanadijsczégò Talisman Energy. Szukô jesz Pòlsczé Górnictwò Naftowé ë Gazownictwò. To równak ju slédné òdwiertë.

ConocoPhillips je miéwcą spółczi Lane Energy Poland, chtërna w jegò miono dzeja na terenie naszégò kraju. Firma mia tu trzë kòncesje. Wszëtczé na Kaszëbach: kòle Lãbòrga, Karwie ë Damnicë. W tëch placach pòwstałë òdwiertë, przez chtërne prowadzoné bëłë pòszukiwania szifrowégò gazu ë téż ropë. Jedno ë drëdżé je w naszi zemi, równak badérowania Amerikónów pòkôzałe, że jima nie lónëje jich wëdobëwac. Firma nie je za baro gadatlëwô w ti sprawie, òstôł równak wëdóny prasowi kòmùnikat, w chtërnym Tim Wallace z ConocoPhillips dolmaczi: Më wëkònelë sétmë òdwiertów na naszich trzech kòncesjach ë przeprowadzëlë nôwikszi w Eùropie zabieg stimùlacje hidraùliczny przë wëzwëskanim nôlepszich technologiów dostãpnëch na rënkù. Równak nie ùdało sã natrafic na złoża gazu, chtërne dałëbë mòżlëwòtã jegò kòmercyjnégò wëdobëcô.

 

46. Bëc abò nie bëc pùcczi bòlëcë. Pioter Léssnawa

Czë bãdze referendum w sprawie sparłãczeniô bòlëców w Pùckù ë Wejrowie? Tegò chcą robòtnicë pùcczi bòlëcë ë téż niechtërny môlowi pòliticë ë mieszkańcowie. Równak starosta pùcczi Jarosłôw Białk dolmaczi, że ni ma czasu, żebë robic referendum.

Dlôcze? Taczé są terminë – òdpòwiôdô. Na dzéń 1 stëcznika nasze bòlëce mùszą bëc sparłãczoné, żebë mògłë wzyc ùdzél w kònkùrsach Nôrodnégò Fùnduszu Zdrowiégò. Jeżlë terô lëdze zaczną zbierac pòdpisënczi pòd wnioskã ò referendum – jaczé miałobë bëc w séwniku – tej w przëtrôfkù pòzytiwnégò rozsądzënkù mieszkańców nijak nie sfòrtëjemë z fòrmalnym pòłączenim bòlëców – dolmaczi Białk.

 

48. Żuławy z pokładu łodzi. Sławomir Lewandowski

Sposobów na zwiedzanie tej krainy można wymyślić wiele. Najprostszym wydaje się wycieczka samochodowa, jednak jeśli ktoś chciałby poczuć wiatr we włosach z wijących się przez Żuławy licznych rzek, to zdecydowanie najlepszym sposobem na podróż przez nie jest wodny środek transportu.

Pierwsze ślady osadnictwa na tym terenie pojawiły się już najprawdopodobniej w epoce brązu. Trudne warunki naturalne – bagienne tereny i zagrożenie powodzią – sprawiły, że przez kolejne wieki Żuławy nie były atrakcyjne dla potencjalnych mieszkańców. Przełom nastąpił dopiero wraz z przybyciem na Pomorze Gdańskie rycerzy zakonu krzyżackiego. Krzyżacy zaczęli bowiem osuszać rozciągające się w Delcie Wisły tereny, budowali wały przeciwpowodziowe i kanały. Poskutkowało to stopniowym zaludnianiem się tych ziem, a jednym z obowiązków nowych mieszkańców było wykonywanie prac melioracyjnych.
Do rozwoju Żuław przyczynili się w dużym stopniu przybyli z Niderlandów mennonici, którzy odegrali ważną rolę w rozbudowie żuławskiego systemu melioracyjnego, przez co wywarli wpływ na ukształtowanie się krajobrazu tego regionu. Nowi mieszkańcy pozostawili po sobie ciekawą kulturę materialną, zadbane wioski, schludne budynki, a przede wszystkim liczne cmentarze o charakterystycznych nagrobkach.

 

50. Małi bjałi dómek wew moji pamnianci śni! Zyta Wejer

 Ta pjeśnia czi frantówka była łulubjónó śłanti pamniaci braciszków naszygo Tatki. Braciszków mniał walnych, tedi jak łóne garowali, to dałó jych czuć wew całki wsi. Tatko tan małi bjałi dómek sóm postawjył, eszcze przed żaniaczkó! Tedi weselisko sia łodbiwało wew tim dómku, binójmni tóńce, bo na jeście goście szli za górka, do dómu Panni Młodi. Za jaki dobri rok żam sia wew tim dómku łurodziyła na śłat Boski. Jak żam walnie podrosła ji łuż pewnie byłóm wew łuczbach, ji tedi prziszła byfyla, żebi ty pjachudri zalesiyć. Tedi razam za mnó rosłi te chójki, ji tera nasz dómek, co durch je bjałi, stoji we śroćku chojnów wew „Słoneczni Dolinie”, na Leśni 5. Ale długo bi psisać, co łón przeszed bez wojna!

 

51. Ringrafë Witosława 2015. bc

„Pasëjã Wastnã na Ricerza Witosława w miono jãzëka kaszëbsczégò” – taczé słowa ùczëła prof. Jadwiga Zieniukòwô w piątk 22 maja. Czidnął jã mieczã w remiã i przëwitôł w karnie wëprzédnionëch Ringrafã Witosława Ricerz Bruno Cërocczi. Tegò dnia Ringrafë òstałë przëznóné jesz dwùm chłopóm: Édmùndowi Kamińsczémù i post mortem Stanisławòwi Pestce.

Òd tegò rokù tedë Ricerzów Witosława je ju dzewiãc, nowi dołączëlë do prof. Édwarda Brézë, B. Cërocczégò, sp. prof. Jerzégò Trédra, Janinë Kwiecień, prof. Hannë Pòpòwsczi-Tabòrsczi i Eùgeniusza Gòłąbka. Ringrafë Witosława są przëznôwóné od 2012 rokù przez Stowarzyszenie Nauczycieli Języka Kaszubskiego „Remùsowi Drëszë” za „nadzwëkòwé przëczënienié sã do rozwiju, òchronë i rozszerzwianiô kaszëbsczégò jãzëka w szkòłowim, akademicczim i òglowim ùżëcym”. Ricerze Witosława stôwają sã téż „Remùsowima Drëchama”, to je nôleżnikama stowôrë szkólnëch. Stolemné zasłëdżi dlô kaszëbiznë trzech nowëch Ricerzów Witosława gwës są znóné wszëtczim najim Czëtińcóm, tak tej nie mdzemë jich tuwò przëbôcziwac, tim barżi, że je jich tak wiele, że nawetkã w chwôlącëch mòwach laùdatorzë wëprzédnionëch (Nicole Dołowy-Rybińska, Wanda Czedrowskô i Bòżena Ùgòwskô) nie bëlë w sztãdze, jak gôdelë, wszëtczich wëmienic.

 

52. „Chcąc mieć przyszłość, należy mieć przeszłość”. Krzysztof Kowalkowski

29 maja odbył się finał X Międzyszkolnego Konkursu Genealogicznego „Moja pomorska rodzina”.

Pomysłodawcą i głównym organizatorem konkursu jest Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział w Gdańsku (pierwszą edycję współorganizowały Urząd Miejski w Gdańsku i Stowarzyszenie Archiwistów Polskich Oddział w Gdańsku). Konkurs ma zaszczepiać u uczniów gdańskich szkół pasję poznawania historii i losów rodziny oraz wielokulturowości Gdańska. Finał pierwszego konkursu miał miejsce w czerwcu 2006 r. w sali konferencyjnej Urzędu Miasta Gdańska. Początkowo konkurs obejmował tylko uczniów gimnazjów.

 

54. Pod skrzydłami Pegaza. Maya Gielniak

Pomorska Liga Jeździecka, największy klub jeździecki w Polsce, ma już piętnaście lat. Piętnastolecie Ligi zbiegło się w czasie z dwudziestą rocznicą powstania Ośrodka Jeździeckiego „Pegaz” w Dziemianach. Marcin Podpora, prezes dziemiańskiego ośrodka, Pomorskiej Ligi Jeździeckiej i Pomorskiego Związku Jeździeckiego, a od niedawna także wiceprezes Polskiego Związku Jeździeckiego (PZJ), opowiedział „Pomeranii” o powstaniu „Pegaza” i o tym, jak pod jego skrzydłami narodziła się Pomorska Liga Jeździecka.

 

Zacznijmy od powstania Ośrodka Jeździeckiego „Pegaz”. Jak do tego doszło?

Marcin Podpora: Jeździłem konno, sportowo, w klubie WKS Śląsk Wrocław. I jak prawie każdy jeździec, marzyłem o posiadaniu własnego konia, własnej stajni, własnego ośrodka. Służyłem wtedy w wojskach ONZ i jako oficer zostałem wysłany do byłej Jugosławii. Kiedy byłem w domu na urlopie, brakowało mi koni, więc pojechałem do pobliskiego ośrodka jeździeckiego. Tam usłyszałem o sukcesie tej stajni. Sukces miał polegać na tym, że znalazł się kupiec na 20 dwulatków. Miały pojechać za granicę. Do Włoch.

 

56. Zrozumieć Mazury. Plon. Waldemar Mierzwa

Rozpoczęcie żniw świętowano na Mazurach w niedzielę „przed świętym Jakubem” (25 lipca). Ludowa mądrość powiadała, że „kto się pilnie usiłował, a w lato pracował, Boga prosił – będzie w Jakuba wiele kosił”. Tego dnia we wszystkich świątyniach gremialnie i żarliwie modlono się o dobre zbiory.

 

58. Z drugiej ręki

 

60. O kursie języka kaszubskiego na stronie kaszubskidladzieci.pl. Katarzyna Bliźniewska

Prowadzenie lekcji języka kaszubskiego w szkole wymaga od nauczycieli szczególnej uwagi, muszą się bowiem starać, by nie tylko były one kształcące, ale i zachęcały młodych ludzi do kontynuowania nauki. Uczący języków obcych mają zazwyczaj dostęp do wielu pomocy dydaktycznych, np. gier na płytach dołączanych do podręczników. Kaszubiści pracujący z najmłodszymi uczniami także mają już do dyspozycji takie materiały, m.in. piosenki napisane przez Tomasza Fopkego do podręcznika Z kaszëbsczim w swiat, grę starkremus.care2care.pl czy płyty z Najpiękniejszymi bajkami i baśniami kaszubskimi, które chociaż z założenia są elementem kampanii wspierającej szerzenie kultury Kaszub i lektorami są na niej także osoby publiczne czytające po kaszubsku pierwszy raz w życiu, jednak w jakiejś części nadają się do celów dydaktycznych.

 

61. Moda na haft kaszubski. Anna Trepczyk

Zapoczątkowany przez siostry norbertanki z żukowskiego klasztoru haft przeżywa teraz swój renesans. Jego motywy stały się wizytówką Kaszub.

Dzisiaj wzorami kaszubskimi ozdabia się wszystko: biżuterię, długopisy, porcelanę, pamiątki wszelkiego rodzaju, maluje się wnętrza restauracji i szkół, a nawet elewacje budynków – mówi hafciarka Alicja Serkowska. Jednak tradycyjne wykonanie haftu – na płótnie – wymaga talentu i precyzyjnej pracy. Obrusy, poduszki czy haftowana odzież to najbardziej luksusowy, choć często niedoceniany towar hand made z Kaszub. 

 

62. Lektury

 

68. Mòje serakòjsczé miesące. Jarosłôw Kroplewsczi

 

69. Klëka

 

73. Jak czëtac lëdzy. Tómk Fópka

Czej chcesz bëc dobrim aktorã, mùszisz sã naùczëc zdrzec na lëdzy – tak mia w zwëkù mówic do sztudérów wókalno-aktorsczégò wëdzélu Mùzyczny Akademie we Gduńskù sp. Joanna Bògackô – téż i mòja mésterka òd aktorsczégò kùńsztu.

Tej człowiek pòzérôł w banie, aùtobùsu, elektriszu, kùkôł z òkna, czikrowôł bez dzurkã òd klucza, przëzérôł sã w kòscele, ùzérôł, jadącë aùtołã, czasã blészcził... Naùczëlë nas, jak wzerac z binë. Jak czëtac lëdzy, jak rozpòznawac w nich prôwdã.

 

74. W Serakòjcach w dzéń targòwi… Rómk Drzéżdżónk

Tuwò, kòle naju w Pëlckòwie, je takô dzywnô wies. Pò prôwdze na wies bë mògła bëc miastã, ale niechc… Na wies zwie sã Serakòjce. (Nie wiém, czë złoslëwie, czë nié, ale Bëlôcë, łikającë pierszé „e”, wëmôwiają ną pòzwã jakno Srakòjce. Mòże temù, że Bëlôcë, zôzdroszczącë serakòjsczim, mëszlą ò nich jakno lëdzach, co sra… pieniądzama.)

Slédnym czasã zrobiło sã ò Serakòjcach głosno na całim swiece. A to bez to, że òni tã nie lëdają bòżëch krówków a jinszich lidelów.

 

Joomla Templates - by Joomlage.com