Rozmiar czcionki:

"Pomerania" 2/2015

 

2. Od redaktora

Spòdlowô wiédza ò kaszëbiznie ma za sobą pierwszą promocję, która odbyła się w wejherowskim Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej. Prof. Jerzy Treder w swoim popularnonaukowym dziele opisał m.in. status kaszubszczyzny, historię badań nad językiem kaszubskim, słowniki, atlasy i mapy językowe. Wszystko to oczywiście po kaszubsku. W „Pomeranii” publikujemy treść laudacji, którą wygłosił podczas wspomnianej promocji w Wejherowie Stanisław Janke, omówienie Spòdlowi wiédzë... pióra prof. Marka Cybulskiego oraz wywiad z jej autorem. Mamy nadzieję, że zachęci to Państwa do sięgnięcia po tę książkę.

Koniecznie trzeba także przeczytać najnowsze dzieło prof. Józefa Borzyszkowskiego, który podjął się niełatwego zadania: napisania książki, która – jak napisał we wstępie – „ma z założenia być swoistym wademekum – przewodnikiem po historii Kaszubów w dziejach Pomorza”. O pracy Historia Kaszubów/Historiô Kaszëbów rozmawiamy w tym numerze z jej autorem. Warto zaznaczyć, że to początek całej serii publikacji, której kolejne tomy będą ukazywać m.in. historię literatury oraz rozwoju języka kaszubskiego i ruchu kaszubsko-pomorskiego.

3. Wëchwała Spòdlowi wiédzë ò kaszëbiznie. Stanisłôw Janke

Pamiãtóm jak dzys ten czas. Béł rok 1980. Jô w tim cządze ju przez rok robił w redakcji miesãcznika „Pomerania”. Dosc mało jesz jô wiedzôł ò historii i lëteraturze Kaszëbów. A tuwò prawie w ksãgarni na ùlicë Wałowi we Gduńskù, w òknicë, jô ùzdrzôł ksążkã Kaszubszczyzna Hanë Pòpòwsczi-Tabòrsczi, wëdóną przez Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Jô tã ksążkã przeczëtôł przez jeden dzéń, i dzysô wiém, że jô doznôł taczi iluminacji, jak Jan Karnowsczi, czedë przeczëtôł Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego Sztefana Ramùłta. „Jô mùszã wëznac, że jô béł czësto òszołomiony – pisôł Karnowsczi. – Jô doznôł jakbë nagłégò òbjawieniô. Kaszëbizna, dotëchczas tak pòniżónô, mie sã ùkôzała we fantasticznym, widzałim dzejowim widze – jakò samòdzelny słowiańsczi jãzëk, samòjistny wëkłôdnik kaszëbsczi dëszë, chtëren je òstatną négą przódë wiôldżégò i biôtkarsczégò plemieniô słowiańsczich Pòmòrzón. Jô chòdzył przez jaczis czas jak w spikù” – pòdsztrëchnął młodokaszëba.

Ze mną bëło dëcht tak samò. I hewò le terô, pò dwadzesce piãc latach, jô wzął do rãczi drëdżé wëdanié, pòprawioné i ùzupełnioné, ksążczi Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie profesora Jerzégò Trédra. Moja pierszô refleksjô pò przeczëtanim ti pùblikacji je hewò le takô: Jak to sã piãkno parłãczi z czasama Cenôwë! Przed nim badérowanim kaszëbiznë zajimelë sã Miemc Karl Gottlob von Anton, pastor Mazur-Miemc Gottlieb Lorek, szkólny i kaznodzeja Mazur-Pòlôch Krësztof Mrąga (Mrongovius) i ùczałi Rusk Pioter Prejs, chtërny ò Kaszëbach piselë w swòjich jãzëkach. Czej nastôł Florión Cenôwa i zaczął pisac pò kaszëbskù, tej Kaszëbi w kùńcu przemówilë swòjim głosã. Taczi je dzysô spiónk ksążczi Jerzégò Trédra z dokazama Floriana Cenôwë: Kaszëba piszë pò kaszëbsku ò kaszëbiznie! (...)

6. Nônowszô ksążka profesora Jerzégò Trédra. Mark Cëbùlsczi

Pòd kùńc 2014 rokù ùkôza sã w wëdôwiznie Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô ksążka Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie prof. Jerzégò Trédra. Je to drëdżi wëdôwk ksążczi z 2009 rokù, a òna sã wzãła z wëkładów i cwiczënków Profesora ze sztudérama; tim razã z dodôwkã nowëch problemów.

Ksążka sã skłôdô z 14 rozdzélów, na kùńcu je jesz spisënk ilustracji, nônowszi lëteraturë, a téż indeks, chtëren baro pòmôgô przë czëtanim.

Pierszé 4 rozdzéle pòkazëją bùtnowé sprawë dlô rozwiju kaszëbiznë: ji status (rozmajité stanowiszcza ùczałëch i dzejarzów, jeżlë jidze ò ùprocëmnienié kaszëbiznë do pòlaszëznë i ji plac westrzód jinëch słowiańsczich mòwów), grańce ti mòwë dôwni i dzysô, ji badérowanié i badérów. W pòstãpnëch rozdzélach aùtor pisze ò kaszëbsczich jãzëkòwëch pamiątkach (Krofeju, Mòstnikù, nôstarszich kaszëbsczich tekstach), gramatikach (tuwò ò Gramatyce kaszubskiej E. Brézë i J. Trédra, przë tim mùszi rzec, że do dzysô ni ma jesz gramaticzi znormalizowóny kaszëbiznë) i słowarzach (z nôlepszim gwarowim Słownikiem gwar kaszubskich na tle kultury ludowej ks. B. Sëchtë i słowarzama lëteracczi kaszëbiznë np. Słownikiem języka pomorskiego, czyli kaszubskiego S. Ramułta z 1893 r., téż w wersji znormalizowóny przez J. Trédra), atlasu ti mòwë (Atlas językowy kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich), a téż ò kaszëbsczi frazeòlogii (Tréder to nôlepszi dzysô znajôrz ti òbrëmii naszi mòwë; na kùńcu tegò pòdrozdzélu je spisënk artiklów aùtora w ti témie).

8. Złoty wiek trwa. Z prof. Józefem Borzyszkowskim rozmawiamy o jego najnowszej książce Historiô Kaszëbów/Historia Kaszubów.

Do kogo jest adresowana Historia Kaszubów?

Może lepiej byłoby mówić o „zarysie historii Kaszubów” i od razu wspomnieć o koncepcji całej serii. Jej kolejne tomy mają prezentować zarówno dzieje, historię literatury i rozwoju kaszubskiego języka literackiego oraz ruchu kaszubsko-pomorskiego po 1945 r., jak i współczesność, w tym problematykę tożsamości Kaszubów. Koordynatorem serii i jej współautorem jako całości jest obok prof. Jerzego Tredera prof. Cezary Obracht-Prondzyński. Seria ta, a więc i Historia Kaszubów, adresowana jest do tzw. szerokiego odbiorcy, ale w pierwszym rzędzie chyba do nauczycieli języka i dziejów regionu oraz studentów.

Zgodzi się pan profesor ze stwierdzeniem, że Historia Kaszubów to pierwsza po II wojnie światowej próba syntezy dziejów naszej wspólnoty?

Można się i zgodzić z tym stwierdzeniem, i mu zaprzeczyć, albowiem w 2000 r. ukazało się zbiorowe dzieło autorów polskich i niemieckich pt. Pomorze – mała ojczyzna Kaszubów (Historia i współczesność)/Kaschubische-pommersche Heimat (Geschichte und Gegenwart), pod moją i dra Dietmara Albrechta z Ostsee-Akademie redakcją, jako wspólne wydawnictwo Ostsee-Akademie, Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego i Instytutu Kaszubskiego (Gdańsk – Lübeck 2000). Prof. Gerard Labuda w swojej recenzji nazwał je dziełem nowatorskim. Do niego też odsyłam czytelników omawianej tu Historii Kaszubów.

11. „Zaślubiny” z morzem. Jerzy Nacel

W lutym bieżącego roku mija 95. rocznica symbolicznych zaślubin Polski z Morzem Bałtyckim. Zgodnie z ustaleniami traktatu wersalskiego Polsce przyznano m.in. 147-kilometrowe wybrzeże Bałtyku. Utworzony front pomorski dowodzony przez gen. Józefa Hallera rozpoczął przejmowanie ziem zajętych przez zaborcę pruskiego 18 stycznia 1920 roku od zajęcia Torunia. Przejmowanie Pomorza Oddziały 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty zakończyły 11 lutego 1920 roku.

10 lutego gen. Józef Haller, wraz z ministrem spraw wewnętrznych Stanisławem Wojciechowskim, wicepremierem Wincentym Witosem oraz nową administracją województwa pomorskiego, dokonał historycznych zaślubin Polski z morzem. Podczas dziękczynnej Mszy Świętej kazanie wygłosił kapelan wojskowy frontu pomorskiego Kaszuba ksiądz Józef Wrycza. Ta 20-minutowa homilia przeszła do historii jako Manifest Kaszubów. Duchowny podkreślił w niej zasługi swoich rodaków w zachowaniu polskości, mówił m.in. „I choć fale germanizmu groźne były i zalaniem ziemiom kaszubskim zagrażały, Kaszuba stał twardy i niewzruszony, jak ona – skała na morzu. Zawładnąć sobą nie dał, ducha polskiego w swej chëczë kaszubskiej pielęgnował (…), temu samemu ziemie i morze kaszubskie dla Polski zachował (...)”.

12. Nowa jakość na pomorskich torach. Sławomir Lewandowski

 

Końcówka 2014 roku przyniosła kilka pozytywnych zmian w kolejowej komunikacji regionalnej. Na tory wyjechały cztery całkowicie zmodernizowane pociągi do obsługi tras międzywojewódzkich. Obecny rok przyniesie jeszcze więcej nowości pomorskim pasażerom komunikacji kolejowej, na Pomorze trafi bowiem 14 nowych pojazdów.

W listopadzie ubiegłego roku na tory trafił pierwszy ze zmodernizowanych pociągów: zespół trakcyjny serii EN57, czyli popularny pojazd kolejowy używany w województwie pomorskim przez Szybką Kolej Miejską i przez Przewozy Regionalne do obsługi połączeń SKM i połączeń PR (m.in. do Elbląga, Olsztyna i Bydgoszczy). W grudniu na Pomorze dojechały jeszcze trzy takie pojazdy.

W ramach modernizacji dostosowano tabor do obsługi osób niepełnosprawnych, wyposażono go w nowe kabiny WC, z zamkniętym system obiegu i dostosowane do potrzeb nie w pełni sprawnych pasażerów, zamontowano system informacji audiowizualnej, tablice kierunkowe LED na zewnętrz oraz wewnątrz pojazdu z bieżącą informacją o trasie i lokalizacji pociągu. Ponadto w kabinie maszynisty umieszczono sygnalizację zamkniętych drzwi automatycznych w pojeździe ze wskazaniem na sygnalizatorze, które drzwi są otwarte, a w przedziałach pasażerskich znalazły się nowe, wysokie siedzenia ergonomiczne z podłokietnikami, mające zwiększoną odporność na uszkodzenie bądź dewastację. W pojazdach są także stojaki rowerowe. Odmłodzone EN57 mogą się rozpędzić do prędkości 120 km/h.   
Modernizacja tych czterech pojazdów, która kosztowała 30,5 mln zł, została sfinansowana przez samorząd województwa pomorskiego, przy pomocy unijnego dofinansowania (Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko na lata 2007–2013).

 

13. Co dalej z gazem łupkowym? Sławomir Lewandowski

 

Krajowe zasoby tego surowca miały uniezależnić Polskę od jego zewnętrznych dostawców, zwłaszcza od Rosji. Na wydobyciu gazu łupkowego, bo o nim mowa, miały również skorzystać pomorskie samorządy, ponieważ to na ich terenie według szacunków miały być jedne z najbogatszych w Polsce jego złóż. Zapowiadana kilka lat temu przez rząd „rewolucja” rewolucją dzisiaj już nie jest. Owszem, złoża gazu łupkowego wciąż są pod pomorską ziemią, jednak liczne odwierty nadal nie dały odpowiedzi na pytanie, ile cennego gazu kryje się w łupkowych skałach. 

Według wstępnych szacunków Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego wiadomo, że węglowodory rzeczywiście znajdują się w polskich skałach łupkowych. Jedyne, czego nikt dzisiaj nie wie, to ile ich jest i czy można je wydobyć w sposób opłacalny, czyli czy koszt ich wydobycia będzie akceptowalny w obecnej sytuacji ekonomicznej. Według opinii Małgorzaty Marii Klawiter-Piwowarskiej, pełnomocnika marszałka województwa pomorskiego ds. gazu z łupków, aby móc udzielić odpowiedzi na to pytanie, należy jeszcze uzbroić się w cierpliwość. Firmy, które liczyły na relatywnie szybki zysk i łatwy dostęp do złóż, wycofały się z poszukiwań. Ale w naszym kraju pozostali ci przedsiębiorcy, którzy są gotowi na kontynuowanie wysiłku inwestycyjnego. Wciąż poszukują dobrych miejsc na otwory poszukiwawcze i przeprowadzanie testów produkcyjnych, a jednocześnie stosują różne nowoczesne techniki w nadziei, że uda się znaleźć sposób na nasze łupki. Firmy inwestujące w poszukiwania narzekają jednak przede wszystkim na niepewność legislacyjną, niedostateczne wsparcie ze strony polskiego rządu, a w chwili obecnej brak zgody pomiędzy ministrem środowiska a ministrem skarbu, ponieważ ów brak zgody utrudnia prace nad zapisami tzw. ustawy węglowodorowej. 
 

14. Dyplomacja w erze elektroniki? Stanisław Salmonowicz

Nasi czy inni mężowie stanu, ministrowie czy prezydenci, rozmawiają dziś często przez ściśle tajne telefony, które inni podsłuchują równie tajnie, a których dane z komputerów wykradają dziennikarze, oczywiście w interesie społecznym, a nie dla sensacji. Na konferencjach prasowych dyplomata czy polityk, którego uważa się za dyplomatę, choć mu wiele do tego dumnego kiedyś terminu brakuje, zasypywany gradem pytań ujawnia swoje, niekoniecznie dyplomatyczne opinie o kolegach, wrogach czy sojusznikach. Nie jest już dyplomatą ważącym słowa i używającym właściwego słownictwa. Przez ostatnie 100 lat to Amerykanie słynęli z gaf dyplomatycznych. Dziś mają wszędzie konkurentów. Jakie są tego skutki, możemy swobodnie czytać dziś w gazetach, oglądać w mediach, omawiać w blogach internetowych. Nie tak to w niegdysiejszych czasach dyplomację uprawiano!

Powstaje pytanie rzadko jakoś zadawane: Czy rzeczywiście te wspaniałe sukcesy „jawności życia publicznego” mają tylko budzić zachwyt gawiedzi i czy opinia demokratycznego kraju powinna się cieszyć z faktu, przykładowo wybranego, że to, co minister naszego kraju powie ministrowi sąsiada w wielkim zaufaniu, możemy już następnego dnia przeczytać w gazecie? Odpowiedź na to pytanie wymaga zastanowienia się, do jakich celów służy dyplomacja międzynarodowa. Otóż celem dyplomaty (przedstawiciela własnego kraju wysyłanego do innego), zgodnie z głośną w XVIII/XIX wieku definicją teoretyka dyplomacji François`a de Callières, autora dzieła O sztuce dyplomacji, ambasador czy poseł wysyłany jest do obcego kraju jako człowiek uczciwy i godny zaufania, który w interesie swojego kraju w miarę potrzeby mija się z prawdą...

16. Tacewnô pòzwa „Grif”. Wòjcech Czedrowsczi w papiorach bezpieczi (dzél 5). Słôwk Fòrmella

 

Wòjcecha Czedrowsczégò w dzejach kaszëbsczi rësznotë kòjarzimë w wiôldżim dzélu z wëdôwiznową dzejnotą. Zaczął òn jã, chòc tedë jesz na malinką skalã, ju pòd kùńc piãcdzesątëch lat XX stalata, czej béł przédnikã kaszëbsczégò młodzëznowégò klubù Òrmùzd.

Klub nen wëdôł w 1959 r. òdbité na widoczëłim papiorze piesnie Jana Trepczika. Materiałë te dostôł tej wierã òd Jana Rómpsczégò a wëdôł je bez wiédzë i zgòdë cenzurë. W 1970 r. W. Czedrowsczi założił wëdôwiznã w Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim (KPZ) i na pòczątkù ji dzejaniô czerowôł nią. Na pòdsztrëchniãcé na gwës zasłëgiwô tuwò to, że wëdôwanim pùblikacjów przez KPZ interesowa sã téż służba bezpiekù Pòlsczi Repùbliczi Lëdowi. W ji aktach jidze nalezc spisënk ksążków wëdónëch starą KPZ w latach 1970–1973. W nym pierszim rokù wëdóné òstałë midzë jinszima Mòja stegna Jana Trepczika, Procëm nocë Alojzégò Nôgla i Pòmión zwònów ùmarłégò kąsk rëchli J. Rómpsczégò.

 

18. Wnetka wszëtkò zanôlégô òd samëch Kaszëbów. Z profesorã Jerzim Trédrã gôdô Stanisłôw Janke.

 

Czë mòże pón profesor so wdarzëc, czedë sobie ùswiądnił, że je Kaszëbą?

Na gwës jô jem Kaszëbą òd ùrodzeniô – z tatka Władégò, robòtnika lesnégò z Bùkòwa, a pózni kòlejarza (w Gdini i Rédze) i nënczi Stazji òd gbùra Młińsczégò z Paczewa; òbòje rodzony w 1898 r. i ùrosłi w parafii Serakòjce. Na zôczątkù lat trzëdzestëch XX wiekù mòja familiô przecygnãła do Biôłi Rzéczi (dzys dzél Rëmi). I tu jem sã ùrodzył jakno nômłodszi w wieledzecny rodzëznie, w jaczi w kùńcu przeżëlë le sami knôpi.

Doma wszëtczé dzecë – za òjcã i matką (co z kòscoła i gazétów znelë téż pòlsczi, a z prësczi szkòłë – niemiecczi) – gôdałë blós pò kaszëbskù jaż do czasu szkòłowi ùczbë, a wic kaszëbizna bëła sprawą codniową. Tak gôdała wikszosc mieszkającëch na naji sztrasë, żartowno pòzéwóny Hallmannsztrasą, bò mieszkałë przë ni trzë familie Hallmannów. Nôwicy Trédrowie trzimelë z Licaùama, chtërny bëlaczëlë. Czej jem ju zaczął chòdzëc do szkòłë, tej scygnãła tu z Gdini familiô ògrodnika, co gôdała pò pòlskù. Pózni jem sobie ùswiądnił, że ù mie doma nënka gôdała barżi pò serakòjskù, czej tatk ju namikł përznã ną rëmską, nordową kaszëbizną. Nicht z dzecy nie wstidzył sã tej swòji mòwë. Më wiedno doch bëlë midzë sobą. Jak më zaczãlë chòdzëc do szkòłë, tej më chùtkò sã naùczëlë pòlsczégò i to dosc dobrze, bez fòneticznëch nalecałoscy kaszëbsczich. Kąsk jô wczasni czuł pòlsczi w kòscele i òd starszich bracy, czej òni głosno ùczëlë sã czëtac i recytowac.

Z dodomù nie wdôrzóm sobie kaszëbsczich ksążk, le përznã wiców Gùczowégò Macka (z gazétë), a téż jaczis kaszëbsczi szpektôczel òdgriwóny w przëkòscelny salce czy w rédzczi karczmie. Nie pamiãtóm, żebë w spòdlowi szkòle szkólny cos gôdôł pò kaszëbskù. Podobnie i w liceùm, chòc bëło wiedzec, że np. Bòlesłôw Bieszk béł Kaszëbą, a téż Paweł Szefka, mój wëchòwawca i szkólny mùzyczi (skrzëpce). Szkólny spiéwù (Henrik Kònkòlewsczi) zwëskiwôł kaszëbsczé piesnie, np. „Mòdré òczka pòjta spac”, a Szefka przëszëkòwôł z nama swòje widzawiszcze „Gwiżdże”.

Tej jem ju równak kąsk wiedzôł ò Kaszëbach i kaszëbiznie, nad wszëtkò z ksążczi L. Bądkòwsczégò Zarys literatury kaszubskiej (1958), jaką jô sobie kùpił na wëstôwkù w Wejrowie. Tej jô dopiérze zaczął czëtac ksążczi ò Kaszëbach, np. A. Nécla. W 1962 r. wzął jem ùdzél w kònkùrsu „Czytamy książki pisarzy Wybrzeża” i napisôł rozprôwkã: „Scharakteryzuj wybraną postać powieściową ze środowiska kaszubskiego na podstawie przeczytanej lektury”; nôwicy bëło w ni ò ksążce Hanesk J. Piepczi. Dostôł jem za to nôdgrodã.

 

22. Notatki do portretu Róży Ostrowskiej (część 1). Andrzej Mestwin Fac

 

Trudno nam dziś zrozumieć tamten czas, tamten kontekst. Zbyt wielki dystans wydaje się dzielić nas od tego, czym żyli ludzie wtedy, a szczególnie ludzie teatru, malarze, pisarze – słowem inteligencja lat pięćdziesiątych, sześćdziesiątych. Ich słowa, ich książki, wreszcie ich wybory są jakby z innej planety. A nawet jeśli coś rozumiemy, to właściwie zaczynamy rozumieć może dopiero wtedy, gdy zapominamy o kontekście, a życiorysy stają się legendą. Tak jak w przypadku Róży Ostrowskiej, gdy przecież często staje nam przed oczami raczej bohaterka Wyspy niż prawdziwa matka, córka, przyjaciółka lub… no właśnie, kim właściwie była i kim chciała być Róża Ostrowska?

Odpowiedź wydaje się pozornie prosta i jednoznaczna – nieugiętą działaczką, odważną mówczynią zdolną przekonać wielu, liryczną pisarką, zawsze odpowiedzialnym kierownikiem literackim , czy też może gdańską George Sand towarzyszącą w opozycyjnych działaniach Lechowi Bądkowskiemu, zapalającą wielu do czynów pozbawionych konformistycznego układania się z władzami za cenę własnej godności.

 

24. Szlachama chëczë patróna. Matéùsz Bùllmann

Rzekã prôwdã: to, że mómë rok ksãdza Heyczi, jô ju bëlno wiedzôł, ale to, że stoji jesz jegò chëcz, jô dowiedzôł sã z.... pludrë. Pierszi rôz czej jô ùdbôł so zazdrzec do rodzynny wsë patrona tegò rokù, mùszôł jem jã nôprzód nalezc, a to nie bëło taczé letczé.

Internet pòdpòwiedzôł, że to plac, chtëren je partã pòdwejrowsczich Bieszkòwic. Pò pòlskù Cierznia, czasã Cierżnia, a pò kaszëbskù Cérzniô – prawie tam przëszedł na nen swiat ks. Léón Heyka. Bëło to w 1885 rokù ë trudno bëło sã domëszlac, że jaczis sztrik [szlach] pò nim jesz tam mòżna nalezc.

W samëch Bieszkòwicach ò 10 dopôłnia lëdzy na szasym mało jak zelińtów na kaszëbsczim sztrądze. Jednã białkã ùdało sã pòtkac, równak wësła mie w czësto lëchi plac. Pòmògła kôrta, co je wëmalowónô na tôflë w westrzódkù wsë. Tam jô nalôzł pierszi sztrik pò ksãdzu Heyce. Szasé jegò miona, chtërno òdchôdając òd główny drodżi, jidze na Cérznią. Za richtich abò pò prôwdzë to je bëlny sztëk za Bieszkòwicama. Szasé miona ksãdza òkôza sã stegną ze szpùrama na jedno aùto. Doprowadzëła mie do dwùch gbùrstwów, przë nich stoja stôrô kaszëbskô, përznã ju pòdùpadłô chëcz. Zarô cos mie tknãło, blós nie bëło kògò pëtac.

 

 

26. Początki biblioteki publicznej w Redzie. Bogusław Breza

 

Na prośbę Janiny Borchmann, dyrektorki Biblioteki Publicznej Gminy Wejherowo im. A. Labudy w Bolszewie podjąłem się opracowania jej historii, a szczególnie wyjaśnienia kwestii,  kiedy ona powstała. Ponieważ praca nad tym tematem przyniosła kilka zaskakujących ustaleń i skłoniła mnie do bardziej ogólnych refleksji, postanowiłem podzielić się nimi także z czytelnikami „Pomeranii”.

Kiedy rezultaty mojej pracy prezentowałem w Bolszewie, z pewnym zdziwieniem przyjęto, że pierwsza publiczna biblioteka gminy Wejherowo powstała w 1948 r. poza współczesnymi jej granicami, bo w Redzie, stanowiącej obecnie samodzielne, ponaddwudziestotysięczne miasto. Dla mnie to akurat było zrozumiałe, bo wiedziałem, że bezpośrednio po II wojnie światowej Reda była wsią i stanowiła integralną część powojennej gminy Wejherowo. Była to jednak wieś szybko się rozwijająca, liczba jej mieszkańców stale rosła. Nie dziwi więc, że właśnie w takiej miejscowości ówczesnej gminy umiejscowiono bibliotekę.

 

29. Kapłan, patriota, polityk. Maria Rogenbuk

 

Ksiądz Alfons Schulz to jedna z wybitnych postaci w historii konarzyńskiego kościoła i życia społecznego. Walczył o polskość tej miejscowości i okolicy, dbał o pielęgnowanie wartości patriotycznych. Został zamordowany przez Niemców w 1940 r., ale pamięć o nim wciąż jest żywa nie tylko w Konarzynach.

Urodził się 5 marca 1872 r. w Tymawie koło Gniewu. Rodzice Jakub Schulz i Maria z Binerowskich zajmowali się rolnictwem. Szkołę podstawową ukończył w Gniewie. Naukę kontynuował w Collegium Marianum w Pelplinie (1880–1890). Świadectwo dojrzałości uzyskał w 1893 r. w gimnazjum klasycznym w Starogardzie Gdańskim. Swoją przyszłość związał z kapłaństwem, wstępując w 1894 r. do Seminarium Duchownego w Pelplinie. Święcenia kapłańskie otrzymał w wieku 26 lat, 27 marca 1898 r.

Pierwszą posługę kapłańską jako wikariusz pełnił w Oliwie. Kolejne lata duszpasterstwa spędził w parafiach w Starych Szkotach, Gdańsku, Chełmie, Kartuzach i Wejherowie. W latach 1902–1906 był wikarym w Chojnicach. 2 lipca 1906 r. został proboszczem w Konarzynach.

 

31. Koszalin. Finisaż wystawy w Archiwum Państwowym. Wacław Nowicki

 

7 stycznia po raz ostatni można było obejrzeć wystawę „Z kaszubsko-słowiańskich i polskich losów Pomorza Zachodniego” w Archiwum Państwowym w Koszalinie. Z tej okazji Joanna Chojecka – wspierana przez przedstawicieli Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego z Koszalina i Szczecina – podjęła się organizacji finisażu, na który przybyło ponad 50 osób, w tym liczne grono koszalińskich Kaszubów. Wśród gości zaproszonych byli m.in.: wiceprzewodniczący Rady Miejskiej w Koszalinie Andrzej Jakubowski, biskup Krzysztof Zadarko z kurii koszalińsko-kołobrzeskiej, wiceprezes Stowarzyszenia Przyjaciół Koszalina dr Wojciech Grobelski i prezes zarządu Oddziału PTTK w Koszalinie Józef Tokarz.

 

32. Kaszëbsczi dlô wszëtczich. Ùczba 40. Kaszëbsczi téater. Róman Drzéżdżón, Danuta Pioch

 

Téater to pò pòlskù teatr. W téatrze robią aktorzë, tj. aktorzy. Wëstãpùją (grają) òni na binie, tj. scenie. W téatrze wëstôwiô sã szpetôczle (szpetôkle), co pò pòlskù òznacziwô spektakle. Mòże téż rzec przedstawienié, przedstôwk abò… téater.

 

34. Podziemny skarb Gdańska. Marta Szagżdowicz

W 2005 roku podczas prac archeologicznych pomiędzy kościołem św. Mikołaja a Halą Targową w Gdańsku natknięto się na zachowane pomieszczenie. W styczniu tego roku zostało udostępnione do zwiedzania. Ruszamy więc i my do Piwnicy Romańskiej Muzeum Archeologicznego.

Nie ma innego takiego miejsca w Gdańsku, gdzie przenieść się można do drugiej połowy XIII wieku. Na ten okres datuje się powstanie murowanej piwnicy. Była częścią klasztoru dominikanów, którzy zostali sprowadzeni do Gdańska w 1227 roku przez księcia Świętopełka. Zakonnicy otrzymali wtedy kościół św. Mikołaja, ale ten, którego ślady można oglądać w Hali Targowej. Jak mogła wyglądać świątynia, dowiemy się z filmu prezentowanego każdemu, kto odwiedzi nowe gdańskie minimuzeum. Kościół legł w gruzach w 1308 roku, kiedy to Gdańsk zajęty został przez Krzyżaków. Szczęśliwie przetrwała jednak wtedy część klasztoru. Jest więc to unikat, który pamięta czasy sprzed panowania niemieckiego Zakonu. Piwnica romańska to dawny refektarz dominikanów. Tutaj spożywano posiłki – stąd natrafiono również na pozostałości kuchni z ceglanym piecem. Pomieszczenie było wykorzystywane prawdopodobnie do początku XIV wieku. Później poziom gruntu podniesiono o dwa metry i zaadaptowano je jako piwnicę pod krużgankiem. W 1813 roku podczas oblężenia miasta przez Rosjan klasztor dominikanów został spalony. Mimo takiej historii archeologom i konserwatorom udało się odkryć średniowieczną strukturę piwnicy.

35. Z pracowni porcelany w Chmielnie. Monika Michałek

 

Chowają się jeden za drugim

dzbanki dzbanuszki talerze

rosną im na brzuchach

kaszubskie tulipany

rybie łuski z raduńskiego jeziora

 

36. Na obczyźnie. Kazimierz Ostrowski

 

Przypomniało mi się pewne spotkanie sprzed lat. W Krakowie, pod pomnikiem Mickiewicza przysiadł do nas mężczyzna z przewieszoną przez ramię torbą narzędziową. Monter – elektryk. Zagadał, pytając, skąd jesteśmy. Kiedy się okazało, że znamy jego rodzinne Brusy i po części także rodzinę, uradowany ogromnie opowiedział nam swoją historię; już dwadzieścia lat mieszkał w Krakowie, a wciąż tęsknił do swoich stron. „My, Kaszubi – tak mówił – nie zapominamy skąd nasz ród”.

 

36. Na wëcygniãcym. Tłóm. Ana Jankòwskô

 

Móm so przëbôczoné pòtkanié, jaczé bëło wiele lat nazôd. W Krakòwie, krótkò szlachòtë Mickewicza, sadnął sã kòl naju chłop z antaszą na nôrzãdła na remieniu. Béł òn mòńtérą – elektrikã. Òn to nama gôdôł, bò chcôł sã doznac, skądka më jesmë. Czej wëszło, że znajemë jegò stronë – Brusë, a téż dzél familie, rôd nama rzeknął ò swòji historie; w Krakòwie mieszkôł ju dwadzesce lat, le wcyg teszno mù bëło za swòjim placã. „Më, Kaszëbi – gôdôł – nie zabôcziwómë, skądka më jesmë”.

 

38. Szkólnëch kaszëbsczégò corôz wiãcy. Łukôsz Zołtkòwsczi

W stëcznikù skùńczëła sã pòstãpnô edicjô pòdiplomòwëch sztudiów kaszëbsczégò jãzëka na Pòmòrsczi Akademie w Słëpskù. Pierszi rôz ji ùczãstnicë wedle nowëch reglów mùszelë pisac egzamin. Je to ju czwiôrtô edicjô. Wiedno bëlësmë gwësny bëlnégò przërëchtowaniô najich sztudentów, kąsk wątplëwòscy przed nowim zawdë równak je – gôdała jesz przed egzaminã Adela Kùik-Kalinowskô, czerowniczka ti „pòdiplomówczi”.

Nie bëło sã ò co jiscëc. Chòc, jak wiele sztudérów pòdsztrichiwało, egzamin béł drãdżi i felowało czasu na pòprôwienié zmiłków, jaż 29 z 32 bëtników zdobëło 75 ë wicy pùnktów (na 100) i zwëskało ùprawnienié do nôùczaniô kaszëbsczégò jãzëka na wiedno.

38. Zapomniana rocznica. Krzysztof Kowalkowski

 

Dwa miesiące temu, 5 grudnia 2014 r., minęło sto lat od śmierci ks. Stanisława Kujota, zasłużonego dla kultury i historii Pomorza duchownego, wieloletniego Prezesa Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Niestety rocznica ta minęła bez echa. Zapomnieliśmy chyba wszyscy o tym. Historykom i regionalistom postaci księdza Kujota przypominać nie trzeba, ale warto to zrobić dla mniej zorientowanych czytelników.

 

39. Ło dziadku Lełónie – Sztórmnie (Sturmowskim). Zyta Wejer

Dziadek Lełón to był jedan zez tych  Chojniarzów, czyt. Sztórmów. Niy powjam, żebi Łón był jaki srodze uczałi, co to, to niy! Zato musza mu prziznać, że gospodarz to Łón był przedni. Kałandarz mniał wew głowie, ji zawdy wiedział, co ji kedi siać ji kedi łobrabjać ziamnia! Kóniowju dawał dobri futer, bo jeżdziył nim do flisu. Nigdy o obroku nie zabaczył – kóń przede wsziskim – na niy! Babka Mnichalina sia jano kimrowała klampami, co dawali fól mleka ji kerdami myt zez prosiakami. Reszta należała do Lólka. Wczas orał, wczas kraglował, wczas brónował. Pługi, órcziki, rozwerk zawdy byli wypucowane ji byrajt do roboti! Jak łurosło żito, byli żniwa. Po koszaniu snopki stojeli we sztigach, cobi kłosi dojrzałi! A tedi po czasie fóri byli naladowane do imantu ji tedi draszoweli, jano stodoła janczała, nie mówjeci ło ludziach, ze chtórnych pot sia lał, jak wew jaki dopust Bożi. Jano kónie szli wew rozwerku pomału, ale do przoćka. Żebi ziarno było cziste, eszcze musiało bić wiklaprowane wew takim szpecjalnim łustrojstwje. Czasam Lólek na klepjisku cepam draszował. Ale ja miśla, że niy żito, jano najwiżi łupjina abo łowjes ji co tam eszcze? Porzóndek musiał bić.

40. Pruska Szkocja za Drwęcą. Jacek Borkowicz

 

Nie tylko szosa gdańska prowadzi z Warszawy ku nadmorskim mierzejom. Jeśli choć raz zechcemy zjechać z utartej trasy, to wybierzmy drogę na Toruń. W miejscowości Kikół, gdzie pierwsze jeziora zwiastują już bliskość Północy, odbijmy w prawo. Niebawem droga opadnie w rzeczną dolinę, a przed nami roztoczy się widok miasteczka. To Golub-Dobrzyń. Przejeżdżając most, miniemy po prawej resztki miejskich murów, po lewej zaś wyrośnie przed nami wyniosła zamkowa bryła. Czerwień jej ceglanych ścian, pamiętających czasy Krzyżaków, wieńczy zębata biel renesansowej attyki. Tak nakładają się na siebie kolory polskich dziejów.

 

41. „A ziemia trwa po wszystkie czasy”. Matéùsz Bùllmann

 

Przódkã wiôldżé, terenowé aùto pòdskakiwalo pò dzurach ë chlastalo wòdą z plëtów. Pò jegò stronach ë zewslôdë béł nôdpis „Nadleśnictwo Choczewo”. Bënë sedza wastnô nadlesnô z lesnym z Wierzchùcëna. Prawie w òkòlim ti wsë, w lese, ju òd pól gòdzënë miôl jem starã za nima zdążëc, sedzącë za czerownicą zwëklégò, dosc môlégò aùta. To nie szlo górą, ale jakò takò, ledwò, dôwalo so radã, szorëjąc pò kãpach trôwë, zemi ë grzebiąc sã w glãbòczich (bò pò kòlach wikszégò aùta) kòloważach.

Kùńc kùńców ùdalo sã dojachac. Za mlodima bómkama wëjachelë më na greńcã midzë lasã ë stôrą òbroslą krzama ląką. Wszëtcë wësedlë ë lesny Henrik Szëmikòwsczi rzek: przódë lat lëdze jezdzëlë tu prosto òd wsë, ale ti stegnë ju ni ma, temù më mùszelë nadrobic lasã. Tu pòwzérôl na mòje aùtkò jakbë zdzywiony, że ni mùszôl retac mie swòją wëcygarką. Pò naszi lewi starnie, za stôrima, wësoczima jak kòscelné kòlumnë bùkama, béł nowi drzewiany plotk z bramą ë nowò zrëchtowónym pamiątkòwim kamã z nôdpisã z knédżi Kòheleta pò pòlskù: „Pokolenie przychodzi i odchodzi, a ziemia trwa, po wszystkie czasy”. Za nim bëlo widzec jakbë rozrzëconé stôré pòmniczi, w wikszoscë pòpsëté. Bëlë to grobë stôrégò, zabëtégò, ewangelëcczégò smãtôrza.

 

42. Kastka do òdjimków. rd

 

Doktor Aleksander Majkòwsczi nié le zajimôł sã lékarzenim, spòlëznowim dzejanim ë pisanim, ale téż robił rozmajité òdjimniãca krôjòbrazu Kaszëbsczi. Dokùmeńtowôł téż codniowé żëcé ë kùlturalné zajmë Kaszëbów. Czej jachôł w rézã, miôł do te szpecjalną pòdrãczną „kastkã”, tj. fòtograficzny aparat. Dzysôdnia mòże gò òbezdrzec na wëstawie w wejrowsczim mùzeùm. Nen pòpùlarny aparat niemiecczi firmë Zeiss Ikon mòdel Bandur produkòwóny béł w 30. latach XX stalatégò. Fòtografczi robiło sã nim baro prosto ë wëgódno. Nie bëło trzeba nastawiac òstroscë, przecëmk miôł le dwie wôrtnoscë 11 a 16. Òbrazë naswietliwóné bëłë na błonie 6x9, chtërną przecygało sã rãczno. Czej sã ju wëkadrowało òbrôz, sygło knąpsnąc a òdjimk béł fardich. Pòtemù leno bëło trzeba żdac na wëwòłanié òdjimków kòl fòtografa.

 

43. Nasza pani profesor. Jerzy Szmytka

 

Jak nieprzeciętną osobowością, wybitną polonistką jest pani profesor Irena Wesołek, wiedzą uczniowie, którym dane było mieć z nią lekcje języka polskiego. Nasza polonistka to nauczyciel niezwykle życzliwy i pełen dobroci. Za wartość naczelną uważa życie godziwe i przyjaźń z całym otoczeniem. Pani profesor szanuje cudze poglądy, choć nie zawsze się z nimi zgadza.

Irena Wesołek (z d. Bańska) urodziła się 4 stycznia 1930 roku w miejscowości Szynkarzyzna. Jej rodzice wychowywali ją w duchu umiłowania ojczyzny, a nade wszystko w prawości we wszelkich poczynaniach. Uczęszczała do szkoły średniej w Sadownem (pow. węgrowski), a następnie ukończyła studia na polonistyce w Uniwersytecie Warszawskim. 1 września 1952 roku rozpoczęła pracę jako nauczycielka języka polskiego w Liceum Pedagogicznym w Kościerzynie, pełniąc równocześnie funkcję wychowawcy w internacie.

 

44. Młodzi na przekór metryce. Marek Adamkowicz

Starość to nie kwestia metryki, ale stanu ducha – prawdę tę niby znamy, a jednak wciąż warto ją przypominać. I zachęcać seniorów, by ciepłe kapcie i pilot od telewizora zamienili na sztalugi, naukę języków obcych czy ćwiczenia taneczne.

W Gdańsku, na szczęście, nie ma problemów ze znalezieniem atrakcyjnych zajęć dla osób starszych. Działa Uniwersytet Trzeciego Wieku, specjalne programy przygotowują instytucje publiczne i organizacje pozarządowe. W przypadku tych ostatnich swego rodzaju fenomenem jest działalność Fundacji Inicjatyw Społeczno-Kulturalnych Forum, która prowadzi Gdańską Akademię Seniora.

 

45. Listy

 

46. Zrozumieć Mazury. Wuttka. Waldemar Mierzwa

 

Przychylny raczej Mazurom Max von Rosenheym, który opublikował swoje wrażenia z podróży po Puszczy Piskiej w pracy Reise-Skizzen aus Ost- und Westpreussen (1858), uważał ich za plemię „ukształtowane przez naturę, skromne i poczciwe, bez przesadnych wymagań, wierne domowi panującemu i wierze ojców”. Dostrzegał oczywiście liczne wady tego ludu, sporo był mu gotów wybaczyć, nadużywaniem wódki przez Mazurów był jednak wstrząśnięty. Pisał m.in.: „gorzałka, mętny spirytus kartoflany, uważana jest za summum bonum (największe dobro – WM). Chociaż księża i nauczyciele ostro przeciwko niej występują w słowie i czynie, mimo to jednak wydaje się, że wszystkie te przeciwdziałania to tylko pia desideria (poboczne życzenia – WM).

 

48. Z Tobą bëc – Kirkòwsczi a Lewańczik – Wanoga z piesnią. Tómk Fópka

 

Spiéwniczi aùtorsczé. Taczé, w jaczich są ùsôdzczi z mùzyką jednégò ùtwórcë. Ni ma jich za wiele w naszi kaszëbsczi mùzyczny lëteraturze. Na mëslã przëchôdają Jón Trepczik, Antón Peplińsczi, Aleksander Tomaczkòwsczi, Kòrneliusz Tréder, Wacłôw Kirkòwsczi, Édmùnd Lewańczik…

O rozgłos nie zabiegałem, a robiłem, co trzeba najlepiej, jak umiałem, z myślą, że coś wnoszę do kaszubskiej kultury, z której się wywodzę, z której wyrosłem. Ale czy doczekam kulturowego rezonansu?

Tak pisze we wstãpie do swòjégò spiéwnika z 2007 rokù pt. Z Tobą bëc nôstarszi dzysô kaszëbsczi ùsôdzca mùzyczi, Wacław Kirkowsczi ze Swiónowa.

 

50. W poszukiwaniu szacunku dla gwar. Łukasz Grzędzicki

W 1999 r. weszła w życie ustawa o języku polskim. Jej art. 3 pkt. 1 stanowi, że ochrona języka polskiego polega w szczególności na: „4) upowszechnianiu szacunku dla regionalizmów i gwar, a także przeciwdziałaniu ich zanikowi”. Poza tym zapisem z przepisów ogólnych nie znajdziemy w tym istotnym akcie normatywnym żadnego odniesienia do gwar lub dialektów, nie mówiąc już o wprowadzeniu realnych mechanizmów wsparcia dla odmian regionalnych polszczyzny. Prawodawca wyraził intencje i wskazał kierunek działania, jednakże nie dał narzędzi, za pomocą których miałyby być urzeczywistniane. W latach 90. minionego wieku, kiedy ta regulacja ustawowa się rodziła, takie enigmatyczne i ogólne zapisy odpowiadały zidentyfikowanym w Polsce potrzebom.

52. Z drugiej ręki

 

53. Lektury

58. Jak Kaszëbi Tërków kòl Widna bilë. Gracjana Pòtrëkùs, Macéj Bańdur

Ritersczé bractwò z Tëchómia, z Gôchów. Zaczã sã òd zainteresowaniô strzelanim z łãkù, a skùńczëło na latach jeżdżeniô na inscenizacje, turnérë ë ricersczé czestë. Nônowszą ùdbą bractwa je stwòrzenié kaszëbsczégò regimeńtu – òddzélu żôłnérzi rekrutowónëch z Kaszëbów w drëdżi pòłowicë XVII wiekù, z dobë bitwë kòl Widna. Dlô jedny familie w Tëchómiu òdtwôrzanié historie to pòspólnô pasjô. Rozpòwiedzelë nama ò ni òjc a syn – Jerzi ë Môrcën Szrédrowie.

Na Gôchach je takô tradicjô – smieją sã òdtwórcowie – jakô rzecze, co Krzëżôcë dlôte nie dobëlë bitwë kòle Grunwaldu, że Kaszëbi zamiast rëgnąc z nima na Pòlôchów, zatrzimalë sã w gòspòdze. Gôdô sã téż tu, że bez Kaszëbów Sobiesczi bë ni miôł dobëté Tërków. To prawie òd Widna miałë sã wząc bùszné szlachecczé przëdomczi westrzód naszi szlachtë. Przëdomczi są jednak wiele starszé. Nimò tegò ta tradicjô przetrëwała. Gwës je w ni përznã prôwdë, bò z Pòmòrzô bëlë rekrutowóny żôłnérze, jednak nié w zòrganizowóny fòrmie, jaczi më bë so żëczëlë.

60. Lëdowé melodie na jazzową nótã. Halina Malijewska

W Pick & Roll Club w Sopòce w piątkòwi wieczór 9 stëcznika pierszi rôz na żëwò dało sã czëc kómpòzycje z nônowszi platczi Almost Jazz Group pt. „Na Kaszëbach”. Premiera zebra rzmë lubòtników jazzu i kaszëbiznë.

Paweł Nowak, òd chtërnégò wëszła ùdba stwòrzeniô ti platczi, rzekł na zôczątkù wëstãpù, że òb czas pòwstôwaniô albùmù wiele razy czuł pitanié, dlôcze wespół z jinyma mùzykama wzął sã prawie za lëdowé melodie Kaszub. To piãkny materiôł. Piãkny, ale drãdżi. Ni ma tu niczegò w mòlowi tonacje, a to mòże sprawic wëkònywôczóm wiele trudu – pòdczorchiwôł akòrdionista. Równak wieczór premierë béł dokazã na to, że Almost Jazz Group z kaszëbsczima melodiama bëlno dôwô so radã.

61. Klëka

 

66. Sztorëm we Wiôldżi Wsy. Òdj. Sławòmir Lewandowsczi

67. Wùja Féliks na gòscënie. Tómk Fópka

I zôs dmùsze. Nick, co stoji, ni mòże bëc gwës, że sã nie zwrócy. To, co leżi, wierã ju nie wstónie. A co mô wisec – nie ùtonie.

Przëszedł wùja Féliks. Arkùn. Mòrze je zbëstrzoné. Sztorëm. I nie je wiedzec, czej sã wëtubùje. Piszą w sécë, że drzéwiãta pòspùszczóné. Na chëcze, na aùtołë. Czëstô swiniarëjô. Smiecë lôtają pò òkòlim, a nôbarżi fòlie, papiorë a jiné papiórczi. Banerë, co to buszno sã rozkòscérziwałë – smãtno wiszą, rozjachòtóné. Służbë mają robòtã. Ni ma sztrómù, wòdë. Lëdzëska pò jizbach sã tacą, pòd pierzënë sã tromòlą a pichã zabëcô przeżegnóné ksążczi przëprôszają. Białczi sã tulą do chłopów, bò jima je zëmno. Chłopi sã do białk przëcyskają, bò… téż cos òd żëcô chcą. W kòminie gùlgòce. Bróma klepie wietrzëszczu wierzejama brawò. Strach z dodomù wëlażac. Niejedny rzekną, że dobrze. Bò i za czim. Bùten i tak je ju fùl lëdzy. Robòta stoji, ale alibi je bëlné – wùja Féliks. Do kòscoła nie pùdã – wùja Féliks. Do szkòłë nie dojadã – wùja Féliks. Do krómù nie rëgnã – wùja… Kòncertu nie mdze – …Féliks. Felietonu nie napiszã – në!

68. Pëlckòwsczi ópòwie. Rómk Drzéżdżónk

 

Brifka z całi mòcë zaklepôł na òkno mòji zatacony na pëlckòwsczich barabónach chatińczi a riknął:

– Jes të doma?

– Jo, ale spiã…

– Dze spisz? Ò jednôsti normalny lëdze nie spią… le film òbzérają.

– Kò wiész, że jô zdrzélnika ni móm! – krziknąn jem spòd pierznë.

– Czej w zdrzélnik nie zdrzą, to radia słëchają, w internece sznëkrëją, gazétë, ksążczi, kòmiksë czëtają… abò wachtëją, kò wiedno mòże jaczi niespòdzóny gòsc w chëcze przińc, chòcbë jô. Òtemknij ne dwiérze!

Cëż to je za pùrtôk przebrzëdłi! Jak jô nie lubiã, czedë mie z wërów ò cemnicą wëcygô!

Klnącë pòd knérą, wëlôzł jem spòd gãsy górë, òbùł kòrczi a pòczurpôł w dóm. Jô nie sfórtowòł bùtnowëch dwiérzów òtemknąc, a nen kùńda béł ju bënë.

– Pòchwôlony… – wëmùrmòlił, a mie nic, tobie nic, wparowôł w paradnicã. Sôdł zgrużdzony na zëslu a gãbã pajama zakrił. To tak wëzdrza, jakbë pòkùtã chcôł òdprawic.

 

III. Gromicznik. Jarosłôw Kroplewsczi

 

W zôpùstë coroczno

Gòscëła cotka

Ë ji pile,

Ë ji baje

 

...a òsoblëwie:

 

 chòszczka na òstrą żabã

  – jak Pùrtk kùpił babã,

 

  na chrëchlã czosnik z miodã

  – òd czë diôsk mô kòzą brodã (…)

 

Joomla Templates - by Joomlage.com