Rozmiar czcionki:

Zacznij nowy rok z "Pomeranią"

2. Od redaktora

 

Jô cë pòmnik chcôł wëstawic

I pò całim kraju szukôł,

I gdze jaczi béł le kamiéń,

Rzezbë młotã jô gò stłukôł.

Te słowa pochodzące z wiersza „Kaszëbskô”to chyba najbardziej znany cytat z poezji ks. Leona Heykego. Decyzją Rady Naczelnej Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego właśnie temu wielkiemu poecie, pisarzowi, publicyście i nauczycielowi zostaje poświęcony rok, który rozpoczynamy.

Będziemy wspólnie szukać kamienia, z którego uda się zbudować pomnik odpowiedni do dokonań Heykego. Najłatwiej można go zapewne odnaleźć w pięknych terenach gminy Szemud, w której urodził się patron roku, ale warto poszukać też w Wygodzie, Kościerzynie, Kartuzach czy Chojnicach, bo i z tymi miejscami był związany. Swoje do pomnika powinni dorzucić też Kociewiacy, bo ks. Leon Heyke wiele lat spędził w Pelplinie, a zginął zamordowany przez hitlerowców w Lesie Szpęgawskim pod Starogardem. Poza tym patron roku przemawia do nas swoimi utworami literackimi czy publicystycznymi.

 

3. Tory Zrzeszenia na 2015. Łukasz Grzędzicki

Nowy rok, jak zawsze, przynosi nowe zadania. Zresztą sami je przed sobą jako Zrzeszeniem Kaszubsko-Pomorskim postawiliśmy. Co prawda już na początku grudnia ustaliliśmy, przedyskutowaliśmy i formalnie przyjęliśmy plan pracy Zarządu Głównego ZKP, ale oczywiście pozostaje on otwarty na uzupełnienia, bo życie przynosi ciągle nowe wyzwania i nowe szanse. Jako grupa ludzi tworzących oparte głównie na społecznej (nieodpłatnej) pracy Zrzeszenie wpływamy na otaczającą nas rzeczywistość i staramy się urządzać ją zgodnie z celami przez nas wspólnie wyznaczanymi. Ta kooperacja wielu pasjonatów silnie do tego zmotywowanych i aktywnych dostarcza co roku urobek powiększający zasoby i potencjał ruchu kaszubsko-pomorskiego. Do zrealizowania w 2015 roku w różnych strukturach i agendach Zrzeszenia jest sporo zadań.

5. Rebeka albo rzecz o samotności muzykologa. Witosława Frankowska 

 

Rok 2014, obwołany Rokiem Oskara Kolberga, obfitował w wiele inicjatyw mających na celu utrwalenie postaci największego polskiego etnografa i folklorysty. W całym kraju odbywały się konferencje muzykologiczne, wystawy, koncerty, podjęto wiele działań o charakterze edukacyjnym i promocyjnym. Również i Filharmonia Kaszubska w Wejherowie postanowiła się wpisać w program ogólnopolskich obchodów poprzez podjęcie ambitnego zamiaru wystawienia pierwszej w historii opery kaszubskiej.

Tylko czy na pewno pierwszej? Może warto się zastanowić, co jest tak naprawdę elementem przesądzającym o tym, że dzieło postrzegamy jako regionalne lub nie. Warto wspomnieć, że już wcześniej podejmowano próby przeniesienia kultury regionu nadmorskiego na scenę operową – pierwszą z nich była przyjęta z ogromnym entuzjazmem „Legenda Bałtyku” (1924) Feliksa Nowowiejskiego, której kanwę stanowiła kaszubska baśń o zatopionej Winecie. W ślad za nią miała pójść opera „Kaszuby” tego samego kompozytora – niestety, nie została ona ukończona. Pozostało po niej jedynie 7 arii koncertowych, wydanych w postaci zbioru na głos sopranowy i fortepian (1934). Zarówno „Legenda Bałtyku”, jak i nieukończona opera „Kaszuby” obok tematyki nawiązują do muzyki Pomorza poprzez motywy melodyczne, taneczne, niejednokrotnie też cytaty pieśni w języku kaszubskim. Jeszcze większe nagromadzenie motywów regionalnych – wierzeń, legend, nie mówiąc już o środowisku rybaków, w którym dzieje się akcja – znajdziemy w operze „Jan z Kolna” Jana Michała Wieczorka (1973), skomponowanej do libretta Leona Roppla („Żeglarz Złocistego Słońca”). Przez wzgląd na rozbudowany aparat wykonawczy (soliści, chór, zespół taneczny, orkiestra symfoniczna) opera ta doczekała się, jak dotąd, jedynie kameralnej prezentacji w ramach „Spotkań z muzyką Kaszub” w Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie (2011). Wydaje mi się, że mimo przeważającej narracji w języku polskim nikt z obecnych podczas tego koncertu nie odniósł wrażenia uczestnictwa w dziele niekaszubskim.

 

9. Kaszëbsczi piesniodzeja z Cérzni. Stanisłôw Janke

 

Léón Heyke nôleżi do môłégò karna widzałëch kaszëbsczich pòetów pierszi pòłowë XX stalata. Ùrodzył sã 10 rujana 1885 rokù w rodzënie gbùra i szôłtësa we wsë Cérzniô, w terczasny òbéńdze gminë Wejrowò, na nordowëch Kaszëbach.

Òn chòdzył do prësczi pòwszédny szkòłë w niedaleczich Bieszkòwicach i do klasycznégò gimnazjum w Wejrowie. Dzãkã òpiece i dëtkóm wejrowsczégò dzekana ks. Walãtégò Dąbrowsczégò rodã z Gòwina, Króla Kaszëbów, jak gò zwelë, skùńcził Dëchòwné Seminarium w Pelplinie, a pòsobno doktorancczé teòlogiczné sztudia w Fribùrgù Brizgòwijsczim i we Wrocławiu. Pełnił pòsłëgã dëszpasturską jakò wikari w czile parafiach na Pòmòrzim. Òbczas I swiatowi wòjnë służił, jak wiele jinëch pòmòrsczich ksãżi tamtëch czasów, w prësczi armii; béł sanitariuszã i kapelanã w Chełmnie i Czôrnym.

Miôł lëteracką pierszëznã w 1911 rokù w pismionie „Gryf”, béł to cykel liricznëch wiérztów „Piesnie północny”. Jegò pierszi i jediny tomik wiérztów Kaszëbski Spiewe ùkôzôł sã w 1927 rokù w Chònicach. Léón Heyke je téż ùsôdcą prozatorsczich dokazów: cykelów hùmòresków „Bardzenskji wergle”, òpùblikòwónëch w 1922 rokù na starnach lëteracczégò dodôwkù „Druh” do cządnika „Pomorzanin”, jak téż zbiérkù òpòwiedniów Podania kaszubskie (1931). Jegò dwie szôłôbùłczi, binowé dokazë òpiarté na smiésznëch pòwiôstkach: „Agust Szloga” (1935) i „Katilina” (1937), wiele razy ze zwénëgą wëstôwiałë amatorsczé teatrowé karna, midzë jinszima we Kòscérznie i Wejrowie. Dôł sã téż pòznac jakò pùblicysta, ùsôdca wiele artiklów ò kaszëbsczi tematice i szkiców z ôrtu katechezë.

10. Kaszubski wieszcz z Cierzni. Stanisław Janke

 

Leon Heyke należy do wąskiego grona wybitnych poetów kaszubskich pierwszej połowy XX wieku. Urodził się 10 października 1885 roku w rodzinie rolnika i sołtysa w przysiółku Cierznia, na terenie obecnej gminy Wejherowo, czyli na północnych Kaszubach.

Uczęszczał do pruskiej szkoły powszechnej w pobliskich Bieszkowicach i gimnazjum klasycznego w Wejherowie. Dzięki opiece i pomocy finansowej wejherowskiego dziekana ks. Walentego Dąbrowskiego rodem z Gowina, Króla Kaszubów, jak go zwano, ukończył Seminarium Duchowne w Pelplinie, a następnie doktoranckie studia teologiczne we Fryburgu Bryzgowijskim i Wrocławiu. Pełnił posługę duszpasterską jako wikariusz w kilku parafiach na Pomorzu. Podczas I wojny światowej służył, jak wielu innych kapłanów pomorskich tamtych czasów, w armii pruskiej; był sanitariuszem i kapelanem w Chełmnie i Czarnem.

Zadebiutował w 1911 roku w „Gryfie” cyklem wierszy lirycznych „Piesnie północny”. Jego pierwszy i jedyny tomik wierszy Kaszëbski Spiewe ukazał się w 1927 roku w Chojnicach. Leon Heyke jest także autorem utworów prozatorskich: cyklu humoresek „Bardzenskji wergle”, publikowanych w l. 1922–1923 na łamach „Druha”, literackiego dodatku „Pomorzanina”, oraz zbioru legend Podania kaszubskie (1931). Jego dwie szałabułki, sztuki sceniczne oparte na zabawnych anegdotach: „Agust Szloga” (1935) i „Katilina” (1937), wielokrotnie z powodzeniem wystawiały amatorskie zespoły teatralne, między innymi w Kościerzynie i Wejherowie. Dał się również poznać jako publicysta, autor licznych artykułów o tematyce kaszubskiej i szkiców z dziedziny katechezy.

 

11. Bùdla z ceramiczną kapslą. rd

 

Terôzka wnetk wszëtczé bùdle z pitkù zamikóné są blaszanyma kapslama, zakrãtkama abò tropama, a chtëż jesz pamiãtô ne prakticzné bùdle sztopóné ceramiczną kapslą? Chùtczim a wprawnym rëchã rãczi òtmikómë, kùli chcemë pijemë, a tej zamikómë nazôd, bë gas w lëft nie ùlecôł.

Taczé zamkniãcé bùdlë z piwã, bąbelwòdą, òranżadą czë lemóniadą pòpùlarné bëło w Pòlsce do lat 70. XX stalatégò. Pòtemù fabriczi zaczãłë le bùdle kapslowac, chòc ceramiczné kapsle czësto w zabëcé nie szłë. Nawetka dzysdnia dô jesz do kùpieniô bùdelczi, jaczé są na taczi ôrt zamikóné.

 

12. Ò nôleżny mù môl w pamiãcë. Bòżena Ùgòwskô

 

Jednym z pùnktów gòdnikòwi Przédny Radzëznë KPZ béł wëbiér patróna rokù 2015 i żebë nie bëło prosto, zaprezentowónëch òstało dwùch kandidatów, baro różnëch, ksądz i ksążã: Léón Hejka i Bògùsłôw X. Dzeli jich wnet wszëtkò: czasë z jich historicznym pòmachtanim, spòsób bëcégò i żëcégò, pòchòdzenié i droga, na jaczi sã realizowelë, a nawet geòòbrëmié jich dzejaniô czë jeleżnoscë smiercë. Co jich parłãczi? Ùmiłowanié swójszczëznë. Dlô ksãca wôżné bëło scalenié, zmòcnienié i ùtrzimanié zemi pòmòrsczi, a ksądz miôł starã ò przekôzanié snôżotë ti zemi w rodnym, lesôcczim słowie. I jesz mòże to, że chòc dzeli jich pôrã wieków, to tak samò są krëjamnyma pòstacjama dlô wiãkszoscë współczasnëch.

 

14. Wisła bez flisaków? Stanisław Salmonowicz

 

Zapomniany dziewiętnastowieczny wierszopis śpiewał w rytmie mazurka tak: „Jest kraina, w tej krainie / Kędy dzielny żyje lud / Stara Wisła z dawna płynie / Najpiękniejsza z naszych wód”. Nie są moim celem romantyczne zachwyty nad Wisłą, która „płynie po polskiej krainie”. Poetyckich utworów opiewających rzekę od Beskidów po Gdańsk nie brakuje. Także nie brak prac naukowych, historycznych o roli gospodarczej Wisły dla państwa polskiego przez wieki. Po II wojnie, kiedy odeszliśmy od wschodu, od Niemna czy Wilii, a rzeka Bug z dorzecza Wisły stała się rzeką graniczną, to Antoni Gołubiew, na łamach „Tygodnika Powszechnego”, wzywając do realizmu, pisał, że Polska nade wszystko „leży nad Wisłą”. Ta rzeka łączy bowiem wiele istotnych miejsc w historii Polski, meandrowo dążąc do Bałtyku: od Krakowa poprzez Sandomierz, Kazimierz, Warszawę, Płock, Włocławek, Toruń, Bydgoszcz, Grudziądz, Malbork aż po zmienną deltę wokół Gdańska i ujście do morza. To są fakty niewątpliwe, ale czy z nich coś dzisiaj dla nas wynika?! Przez wieki więc Wisła była czymś więcej niż nawet Ren dla Niemiec, czymś porównywalnym z Dunajem łączącym Niemcy – Austrię – Słowację – Węgry, Serbię i Rumunię. Rzeka, zwłaszcza wielka, stanowiła główną drogę komunikacyjną w epoce konia jako jedynego konkurenta, a jako droga komunikacyjna była w sumie bezpieczniejsza, wygodniejsza, a nade wszystko tańsza i niezbędna przy przewozie towarów masowych o znacznym ciężarze. Wszystkie główne rzeki niemieckie są od dawna spławne, tworzą wspaniały system łączności żeglugi wewnętrznej i międzynarodowej: Łaba – Ren – Dunaj – także i Odra z nimi połączona – pozwalają na związki wodą wielkich aglomeracji w głębi kraju z Atlantykiem, Morzem Północnym, Bałtykiem i krainami naddunajskimi po Morze Czarne włącznie.

 

16. Tacewnô pòzwa „Grif”. Wòjcech Czedrowsczi w papiorach bezpieczi (dzél 4). Słôwk Fòrmella

 

Szescdzesąté lata ùszłégò stalata to czas rësznégò dzejaniô Wòjcecha Czedrowsczégò na kaszëbsczim gónie. Midzë jinszima czerowôł òn w tim czasu klubã Pòmòraniô a òkróm te redagòwôł wëdôwóny przez Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié biuletin, jaczi pòd kùńc ti dekadë dostôł titel „Pomerania”.

Dôwny przédnik karna Òrmùzd i przińdny załóżca òficynë Czec nie czerowôł sã za baro za tim, że jegò robòta mòże nie widzec sã pòlsczim wëszëznóm i wcyg, jak to sã gôdô, robił swòje. Równak bezpieka téż nie da so pòkù i dali cygna to, co zaczãła. Prawie na przełómanim lat szescdzesątëch i sétmëdzesątëch XX wiekù SB zôs zwiãksza swòje zajinteresowanié W. Czedrowsczim. Służba Bezpiekù, chtërna rozprôcowiwa w tim czasu Lecha Bądkòwsczégò, dozdrza, że Czedrowsczi czãsto sã z nim pòtikô i wiele z nim gôdô. To i znóné bezpiece dôwné dzejania ë pòzdrzatczi bòhatera najégò tekstu bëło przëczëną prowadzeniô òd gòdnika 1970 r. przez III Wëdzél gduńsczi bezpieczi òperacjowi sprawë (ewidencjowégò kwestionariusza) ò tacewny pòzwie „Grif”.

 

18. Ignacego Danielewskiego Śpiewnik dla przemysłowców z końca XIX wieku. Józef Borzyszkowski

 

Przypominając czytelnikom „Pomeranii” przeróżne śpiewniki, z jakich korzystali nasi ojcowie, zarówno te zawierające pieśni „bòżé” jak i „kòzé”, zamierzałem teraz przywołać najpierw poznańską „Lutnię Polską”, a później bochumski „Nowy Śpiewnik Polski”. Domowe egzemplarze obydwóch pochodzą z jednego źródła. Są darem śp. Marii Bruskiej z Karsina, znanej sympatii Jana Karnowskiego, którą poznałem jako student historii. Zdarzyło się jednak, że niespodziewanie mój księgozbiór wzbogacił egzemplarz śpiewnika sygnalizowanego w tytule. Ten wspaniały dar otrzymałem 27 maja br. od profesora Jerzego Szewsa.

Kserokopię „Śpiewnika dla przemysłowców” na prośbę darczyńcy przesłałem do Biblioteki Miejskiej w Gnieźnie, gdzie go dotąd bliżej nie znano. Gniezno jest tu ważne, bo tam właśnie „Nakładem i drukiem J. B. Langiego” (bez podania roku wydania) ukazało się to dzieło, które „opracował Nadwiślanin”. Pod tym pseudonimem kryje się właśnie Ignacy Danielewski (1829–1907), używający także innych imion i nazwisk, by uniknąć ujawnienia swej pięknej, patriotycznej działalności autorsko-wydawniczej represjonowanej przez Prusaków.

 

21. Zapomniana kartuska powieść. Tadeusz Linkner

 

Władysław Janta-Połczyński (1854–1946) to autor nie tylko Estetyki łowiectwa, ale także powieści, jak Polująca pani, Karczma pod wilkiem, Najada Szczyrbskiego Jeziora czy Święty Eustachy. Chociaż o swoim pisarstwie wypowiadał się krytycznie i miał w tym wiele racji, to jako że u nas literatura myśliwska nie była i nie jest obfita, jednak powinno się o jego utworach pamiętać. A na Kaszubach tym bardziej, ponieważ był autorem książki, której akcja dzieje się przed stu laty w Kartuzach.

Myślę tu o powieści Święty Eustachy, która jako „powieść myśliwska” podaje „wspomnienia z życia leśnika z ostatnich chwil panowania niemieckiego w Kaszubach”. Bez wątpienia Kartuzy Władysławowi Stanisławowi Janta-Połczyńskiemu musiały być znane, jeżeli jego młodszy brat, czyli Roman Teodor Stanisław Janta-Połczyński (ich dziadek miał na imię Teodor, a ojciec Stanisław) reprezentował Kartuzy i Wejherowo w niemieckim sejmie. Praca leśnika też nie mogła być Władysławowi obca z racji pełnienia takiej służby w 1919 roku, i to może właśnie w kaszubskich okolicach. Zatem cytowana wyżej fraza z podtytułu tej powieści zdaje się nieprzypadkowa. A wtenczas mamy tu poddane fabularyzacji wspomnienia samego autora, wzbogacone o to wszystko, co niegdyś od kogoś zasłyszał. To oczywiście ważne dla genezy tego utworu, chociaż nie jest to pamiętnik, dziennik czy w ogóle źródłowy materiał, lecz oparta na „wspomnieniach” pełna literackiej fikcji powieść.

 

25. Òbëwatelsczi bùdżet. Sławòmir Lewandowsczi. Tłóm. Hana Makùrôt

 

W 2014 rokù mieszkańcowie czile pòmòrsczich gardów mòglë pierszi rôz sami rozsądzëwac ò tim, jaczé inwesticje chcelëbë òni realizowac w nôblëższim sąsedztwie. Òbëwatelsczi Bùdżet, to je taczi, ò chtërnym rozsądzywają mieszkańcowie, wszedł wej dzyrskò w swiat donądka zastrzegłi le dlô ùrzãdowników. Ti slédny stanãlë tim razã na starżë pòrządkù, òmëlëcą dozérającë całi proces.

Pijonérą, i to nié leno w najim regionie, ale téż w kraju, je Sopòt, chtëren jakno pierszi w Pòlsce wprowadzył Òbëwatelsczi Bùdżet. W 2014 rokù w kùrorce òdbëła sã ju czwiôrtô edicjô. Sopòt przëznôwô téż nôwicy dëtków na jednégò mieszkańca – kòl 107 złotëch. Dlô przërównaniô Gduńsk przeznacziwô 5 razë mni – kòl 24 złotëch na mieszkańca, Gdiniô za to përznã wicy jak 10 złotëch. Włodnikòwie trójgardzczégò kùrortu òb czas slédny edicji Òbëwatelsczégò Bùdżetu pòszlë krok dali i rôczëlë aùtorów dobëtnëch wniosków do ùdzélu w jich zjiscënkù. Òznôczô to, że mieszkańc Sopòtu, chtëren złożił wniosk, mòże dawac bôczenié na pòkroczi inwesticji. Sąsedzë zeza miedzë sopòcanów, mieszkańcowie Gduńska, w gromicznikù ùszłégò rokù mòglë za to pierszi rôz welowac nad projektama zgłoszonyma przez mieszkańców w òbrëmienim Òbëwatelsczégò Bùdżetu 2014. Jakno że gard je wiôldżi, tej bùdżet na zôczątkù béł widzałi – 9 miliónów złotëch – pò 1,5 mln zł w kòżdim z szesc kònsultacjowëch òkrãgów.

 

28. Historia z Bożych Mąk odczytana. Kazimierz Ostrowski

 

Krzyże i kapliczki przydrożne, figury Chrystusa, Matki Bożej i świętych pośrodku wsi lub w ogrodach przed domami, tak liczne na Kaszubach i całym Pomorzu, rzadko wywołują szczególne zaciekawienie. Są bowiem czymś zwyczajnym w naszym krajobrazie, nikogo nie dziwią. Przy bliższym zainteresowaniu można się jednak dowiedzieć, że niemal z każdym obiektem religijnego kultu w wolnej przestrzeni wiąże się jakaś opowieść, legenda, pamięć znaczącego wydarzenia, często wspomnienie ważnego momentu w historii konkretnej rodziny. Boże Męki (bo tak nazywamy na Pomorzu te znaki ludowej pobożności) „nie same tworzą historię. To żywi ludzie, ich budowniczowie i ci, którzy się przy nich zbierają lub zbierali, zapisują swoim życiem historię tych miejsc. To losy i zawirowania życiowe poszczególnych osób, rodzin lub społeczności lokalnych doprowadziły do ich powstania” – pisze we wstępie autor monumentalnej księgi Boże Męki powiatu chojnickiego, Andrzej Ortmann. Wydawnictwo jest owocem długoletniego zainteresowania i pracy, autor ma już w dorobku wcześniejsze publikacje, ale były to zaledwie zapowiedzi obecnego dzieła. Zewidencjonował, sfotografował i udokumentował 652 obiekty kultu na terenie miast, gmin i wiosek powiatu, ponadto ok. 90 obiektów stanowiących prywatne zbiory (np. drogi krzyżowe czy kolekcja świątków Chełmowskiego w Brusach-Jagliach), a każdy krzyż, kapliczka czy figura ma swoją wnikliwie spisaną narrację. Piękna i cenna książka.

 

28. Historiô òdczëtónô z Bòżich Mãków. Tłóm. Danuta Pioch

 

Bòżé Mãczi i kaplëczczi przëdrożné, figùrë Christusa, Matczi Bòsczi i swiãtëch we westrzódkù wsë abò w ògardach przed chëczama, tak wielné na Kaszëbach i na całim Pòmòrzim, rzôdkò wëwòłiwają òsoblëwé zacekawienié. Są bò czims zwëczajnym w najim krôjmalënkù, nikògò nie dzëwùją. Przë blëższim zainteresowanim mòże sã równak dowiedzec, że colemało z kòżdim òbiektã religijnégò ùczestnieniô na wòlny rëmii je sparłãczonô jakôs pòwiôstka, legenda, wdôr znaczącégò wëdarzeniô, colemało wspòmink wôżnégò sztótu w dzejach kònkretny familie. Bòżé Mãczi (bò tak zwiemë na Pòmòrzim ne znanczi lëdowi pòbòżnotë) „nié same twòrzą historiã. To żëwi lëdze, jich bùdownicë i ti, co sã przë nich gromadzą abò gromadzëlë, zapisywają swòjim żëcym dzeje tëch môlów. To kawle i żëcowé młolënë apartnëch personów, familiów abò môlowëch spòlëznów doprowadzëłë do jich pòwstaniô” – pisze we wprowadzenim aùtor mònumentalny knédżi Boże Męki powiatu chojnickiego, Andrzéj Òrtmann [tłóm. cytatów – DP]. Wëdôwizna je brzadã wielelatnégò zacekawieniô i prôcë, aùtor mô ju w ùróbkù wczasniészé pùblikacje, ale bëłë to blós zapòwiescë terôczasnégò dokazu. Spisôł, zrobił òdjimczi i ùdokaznił 652 òbiektë kùltu w zôkrãżim miast, òbéńdów i wsów krézu, òkróm tegò 90 òbiektów z priwatnëch zbiérów (np. krziżewé drodżi czë kòlekcjô swiątków Chełmòwsczégò w Brusach-Jagliach), a kòżdô Bòżô Mãka, kaplëczka czë figùra mô swójną wjimno spisóną narracjã. Snôżô i wôrtnô knéga.

 

30. Stolemczi 2014. Adrian Watkowski. Tłóm. Tomôsz Ùrbańsczi

Sztudérsczé Karno Pòmòraniô òd 1967 rokù wëapartniwô dzejarzów i stowôrë za promòcjã Kaszub i Pòmòrzô. Medal Stolema je ùznôwóny za nôwôżniészą, kòl Òrmùzdowëch Skrów, nôdgrodã, jaką mòże dostac za robòtã przë kaszëbsczi kùlturze. Latos, w XLVII edicje, ma ùdbała sã wëapartnic dwie Stolemczi: Wandã Kiżewską i Bòżenã Ùgòwską.

Wanda Kiżewskô z Czëczków kòl Brus mô 95 lat i nimò tegò wcyg ùsôdzô kùlturalné żëcé w swòjim òkòlim. Më sã ji zapitelë, co je dlô ni nôwôżniészé w ji dzejnoce: Robòta z młodima. Dlôte jô zaczãła starã ò bùdowã dodomù kùlturë w Czëczkòwach. To béł plac, dze ma wëstawiła wiele kaszëbsczich dokazów na binã – òdpòwiedza. Laùreatce w dniu wrãczeniô Medalu Stolema towarził Teatr Obrzędu Ludowego „Zaboracy”, założony przez Stolemkã w 1978 rokù. Danuta Miszczik, co prowadzy Zabòraków òd 1987 rokù, wié, że wiedno mòże liczëc na dobré słowò i wiele nowëch ùdbów òd swòji cotczi: Òna wiedno dôwała mie wspiarcé w drãdżich sztërkach, nié leno jeżlë jidze ò téater, ale téż ò codniowé sprawë. Kòżdi, òsoblëwie młodi lëdze, mógł bëc gwësny, że cotka (tak jã nazéwają nié le krewny) gò wësłëchô i jemù doradzy.

31. Jem Kaszëbką w sto procentach. sj, dm

 

Karolëna Labùda mô 23 lata i pòchodzy z Jasenia w gminie Czôrnô Dąbrówka w bëtowsczim pòwiece. Òd czile lat mieszkô i robi jakò frizjérka w Serakòjcach. W maju 2014 rokù za namówienim starszich, krewnëch i drëchów zgłosëła sã do kònkùrsu piãknoscë Miss Kaszëb i Kòcewiô w Bëtowie. Zwëskała tam pierszi plac. Pózni w kònkùrsu Miss Pòlsczi Pòmòrsczi Zemi w Jezerzëcach kòle Słëpska téż dobëła pierszi môl i tak dostała sã do czwiercfinału Miss Pòlsczi 2014 i do półfinału tegò kònkùrsu w Kòzenicach kòl Warszawë. 7 gòdnika w finale konkursu w Warszawie nie dostała sã do pierszi dzesątczi, ale òstała wëbrónô Miss Pòlsczi internaùtów Wirtualny Pòlsczi.

 

31. Kaszëbsczi pielgrzim. sj

 

W 2014 rokù minãło dzesãc lat, od czedë Krësztof Meyer ze Strzebielëna chòdzy piechti, co dwa lata, na wanodżi do swiãtëch môlów w Eùropie, co razã dało przeszło 17 tësący kilométrów. Pielgrzim mô 46 lat i òd ùrodzeniô mieszkô w Strzebielënie.

Pierszi rôz rëgnął do Rzimù przez całą Pòlskã, Czechë i Aùstriã. Wtenczas nawetka ni miôł celtu, spôł colemało pòd gòłim niebã. Òbczas swòjégò pielgrzimòwaniô nigdë sã nie gòli i chòdzy le w samëch sandałach. Tej w Rzimie, pò przeńdzenim piechti 2400 kilométrów przez 51 dni, dzãka pòmòcë ò. Kònrada Hejmo dostôł kartã na wińdzenié na plac przed sedzbą Òjca Swiãtégò w Castel Gandolfo i miôł leżnosc widzec i czëc Jana Pawła II; to bëło prawie òsmë miesãcy przed smiercą papieża. Dwa lata pòzdze (w 2006) szedł ju 1000 kilométrów wiãcy i w całoscë 71 dni, bò przez Lourdes i Santiago de Compostela doszedł jaż do Fatimë w Pòrtugalsczi.

 

32. Ùczba 39. Zëma. Róman Drzéżdżón, Danuta Pioch

 

Zëma to pò pòlskù zima. Słowò zëma (zëmnica, zyb) mòże téż znaczëc zimno, chłód, ziąb. W zëmie mómë mróz temperatura poniżej zera i padô sniég śnieg, czasãgrôdgrad,plëskśnieg z deszczem,a na drzewach i jinszich rzeczach òsôdzô sãżłódz szadź. Mróz malëje na rutach kwiôtczi, na wòdach kładze sklëniané tôfle.

 

34. Dwór Artusa w odnowionej szacie. Marta Szagżdowicz

Od niedawna szczyci się wyremontowaną fasadą. Aby przywrócić blask fasadzie gdańskiego Dworu Artusa, przez pół roku na rusztowaniach pracowało dwunastu specjalistów. Dzięki ich wysiłkom złocenia, polichromie i detale architektoniczne znów cieszą oko przechodniów. Zapraszamy do podziwiania!

Dwór Artusa od XIV wieku mieści się w reprezentacyjnym miejscu, jakim jest Długi Targ. Początkowo spotykali się tu kupcy – i to tylko najbogatsi, który chcieli biesiadować jedynie w swoim gronie. Po przebudowie obiektu w XV stuleciu gdańszczanie zasiadali w Dworze Artusa przy ławach, od obranych patronów czy charakterystycznej cechy zwanych św. Rajnolda, św. Krzysztofa, Marii, Malborską, Holenderską, Szyprów i Sędziów. Od 1752 roku w Wielkiej Hali (jej powierzchnia to niemal 400 metrów kwadratowych!) mieściła się giełda kupiecka. Mimo że budynek uległ zniszczeniu w 1945 roku, został odbudowany, a do świetności doprowadzono także wnętrze. Możemy się o tym przekonać, jeśli tylko przekroczymy próg Muzeum Historycznego Miasta Gdańska, którego Dwór jest oddziałem.

35. Listy

 

36. Kaszëbsczé słowa zataconé w malënkach. Môrcën Òdelsczi

Kòżdi grónkswój tónk– to wierã nôlepszi zôczątk, chtërny rozwidniwô ùdbã na przeprowôdzenié kònkùrsu plasticzno-jãzëkòwégò na Kaszëbach. Nimò żëcégò we Wrocławiu – stolëcë Dolnégò Szląska, w jaczi sztudérowôł dr Florión Stanisłôw Wenanti Ceynowa – ùmëslôł jem so kònkùrs ò Kaszëbach i na Kaszëbach. W lëpińcu ùdbôł jem so, że ti jeseni na czilenôsce kaszëbsczich gãbach, na zmianã, wëmalëje sã redota i zadzëwòwanié. Do kùńca séwnika rozesłôł jem do sztërnôsce spòdlecznëch szkòłów, gdze ùczi sã jãzëka kaszëbsczégò, bédënk przeprowôdzeniégò kònkùrsu wedle mòji ùdbë. Dzewiãc szkòłów, a téż wëżi jak 250 sztëk uczniów pòdzelëło mój wiôldżi entuzjazm.

37. Apartnoscë gminë Damnica. Jolanta Puchalskô. Tłóm. Mariô Szréder

 

Pòd taczim titlã òdbëła sã turistnô rozegracjô òrganizowónô bez Zrzesz Szkòłów (ZS) w Damnie ë Regionany Òddzél Pòlsczégò Turistno-Krôjoznajorsczégò Towarzëstwa (pòl. skrócënk PTTK) w Słëpskù we wespółrobòce z Nadlesnictwã Gminë Damnica, Spòrtowò-Integracyjną Stowôrą „Aktiwny Damnica” ë Krézowim Starostwã w Słëpskù.

Rozegracja zaczãła sã w Centrum Sztôłceniégò i Kùlturë (CSiK) w Damnicë. Tam wszëtczich bëtników (bez mała 80 ùczniów ze szkòłów dôwnégò słëpsczégò wòjewództwa) serdeczno przëwitalë direchtór ZS w Damnie Joana Rusôk, Paùel Lewandowsczi ë direchtór CSiK Grégór Gùrłôcz, a téż… Damnisz – trzëlatnô glingòtka gminë.

 

39. O Kaszubach na Pomorzu Przednim. Andrzej Hoja

 

Co wiedzą o Kaszubach niemieccy mieszkańcy Pomorza żyjący na jego zachodnim krańcu, za Odrą? Zapewne niewiele więcej niż my o nich. 25 listopada 2014 roku w Muzeum Pomorza (Pommersches Landesmuseum) w Gryfii (Greifswald) zaistniała jednak szansa, aby wiedzę tę pogłębić i poznać się bliżej. W ramach odbywającego się w Gryfii corocznie, już od ponad piętnastu lat, festiwalu kultury polskiej „polenmARkT” Referat ds. Pomorza działający przy wspomnianym muzeum zorganizował dyskusję panelową zatytułowaną Die Kaschubei – Erinnerung, Raum, Identität“ (Kaszuby – tożsamość, przestrzeń, pamięć).

Jako prelegenci zaproszeni zostali: dr Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk, reprezentująca Uniwersytet Gdański, Instytut Kaszubski i Stowarzyszenie Güntera Grassa w Gdańsku, oraz Roland Borchers, z Wolnego Uniwersytetu w Berlinie – koordynator projektu nagrań relacji biograficznych na Kaszubach i dotyczących Kaszubów o nazwie: „Pamięć i tożsamość na Kaszubach”. Moderatorem rozmowy był dr Christian Pletzing, dyrektor Centrum Akademii Sankelmark pod Flensburgiem. Wszyscy goście spotkali się przed laty na Pomorzu Gdańskim, gdzie byli związani z realizacją polsko-niemieckiego projektu „Śladami żydowskimi po Kaszubach” w latach 2006–2010.

 

40. Gasôrka z Ząblewa. Tomôsz Fópka

Długò jem prosył. Kùreszce Anna Barsowskô sã zgòdza. Më to wzãlë na dwa razë. Dwie rozmòwë.

Pierszô

Wgòdnikòwi wieczór w dodomie Barsowsczich w Chwaszczënie kôrbimë jak nierôz. Donëchczôs bëło ò sprawach wsë, bò Gerard Barsowsczi je szôłtësã Chwaszczëna (òd 27 lat), a ò kaszëbsczich – wastnô Ania przez lata bëła prowadniczką môlowégò Kòła Wiesczich Gòspòdëniów, terô dozérô karna wësziwù. Ta rozmòwa bãdze jinszô. Te rozmòwë. Włącziwóm nagriwanié.

Jô bëła nôstarszô z òsmë sztëk dzecy doma. A na zôczątkù bëło nas le troje młodëch na gbùrstwie: szczeniã, zgrzébiã i jô. Czej jem bëła malinkô, a starszi szlë na pòle, to zastawilë mie délã w dómie. Delë na stółczkù co do jedzeniô, zabôwczi. Pies sã dokraglowôł bez nen dél do mie a zlizôł z chleba. Kóń przëszedł, zazdrzôł, co tam je, i w kùńcu jô mù pòda chléb, tej òn gò letkò wzął, wërwôł na pòdwórkò i gò zjôdł. A przëszedł za wiãcy… Më so òd małoscë kamracëlë. Pies pasł krowë na łące, a jô sã mògła chwilã przespac. To béł Bùrk. Béł szari. Leno mie a tatë słëchôł. Kóń téż. Klacz. Brunô, Lotta. Tata jã zaprzigôł dosc młodo, razã z ji mëmą, Fùksą. Ale tëli nie cygna, co stôrô.

Tam, dze më mieszkelë, to sã pisze Ząblewò. Kòlãdã ksądz wëpòwiôdôł Rosochë. Meldunk je Ząblewò. Parafia Łebno. Gmina Szëmôłd.

42. Boje kaszubskich drużyn. Janusz Kowalski

 

Zawsze istniało współzawodnictwo sprawnościowe zarówno ludzi jak i zwierząt, naszych braci mniejszych. Zadowolenie dziecięcego zwycięzcy wyścigu na szkolnym boisku jest także radością jego rodziców i nauczycieli. Jeźdźcy z zachowania swoich pupili odczytują ich zadowolenie z sukcesów lub przygnębienie w przypadku porażek. To samo dotyczy zachowań psów i innych zwierząt wytresowanych do występowania w cyrkach.

Te spostrzeżenia można, bez ryzyka myślowej porażki, przenieść na ludzi – sportowców indywidualnych i zespołowych, amatorskich i zawodowych, młodzieżowych i zachowujących się parasportowo w wieku emerytalnym. Fascynacja sprawnością i osiągnięciami sportowców jest tak wielka, że stała się zjawiskiem społecznym.

Boje piłkarskie są prowadzone obecnie w Polsce systemem: jesień – wiosna. Podczas trwającej właśnie zimowej przerwy między nimi kibice wspominają radości z sukcesów i rozgoryczenia w wyniku porażek swoich drużyn.

W I lidze piłkarskiej są trzy drużyny z Kaszub. Dla kibicowskich wspomnień przygotowałem skrótowe relacje z cotygodniowych spotkań jesiennej połowy sezonu 2014–2015.

 

44. Òrmùzd wcyg seje

 

Kòlegium Redakcyjné i redakcjô cządnika „Pomerania” mają wëbróné dobiwców „Skrë Òrmùzdowi” za 2014 rok. Naje wëprzédnienia dostónie latos sédmë laùreatów.

 

45. Piraci i poganie. Jacek Borkowicz

 

Niemiecka wyspa Fehmarn – o ile w ogóle jest znana Polakom – kojarzy nam się przeważnie z miejscem, przez które przejeżdża się w drodze na prom wiodący do Danii. Zapewne mało który z przygodnych podróżnych zastanawia się nad jej historią, a dawna nazwa wyspy, Wębrza, wśród turystów-rodaków na ogół wzbudza jedynie wzruszenie ramion. A jednak był czas, kiedy wymawiali ją ze strachem i Niemcy, i Duńczycy. 

W połowie XII stulecia właśnie stąd wyprawiały się długie łodzie słowiańskich korsarzy, którzy pustoszyli wybrzeża Sundu, Skagerraku i Kattegatu. To oni spalili Konungahelę: bajecznie bogate miasto, leżące na pograniczu Szwecji i Norwegii, już nigdy nie podniosło się po tym ciosie. Słowiańscy (wendyjscy, jak wtedy mówiono) piraci w swoich łupieskich wędrówkach poruszali się szlakami wcześniejszych rabusiów morza, Wikingów. Teraz skutecznie napędzali stracha ich potomkom.

 

46. Smaki. Waldemar Mierzwa

 

Kuchnia poszczególnych części dawnych Prus Wschodnich była do siebie podobna. Pisząc więc o smakowych upodobaniach Wschodnioprusaków, mamy na myśli tak Mazurów, Warmiaków, Litwinów pruskich, jak i Oberlandczyków. O kształcie ich kulinarnej tradycji  zadecydowały kuchnie dwóch narodów, które odegrały największą rolę w dziejach krainy: Niemców i Polaków. Jak zauważa Rafał Wolski, autor wstępu do książki Smak Mazur. Kuchnia dawnych Prus Wschodnich, do niemieckiej spuścizny gastronomicznej należą skłonność do słodko-kwaśnego przyprawiania potraw, obfitość mięsa i jego przetworów, zamiłowanie do klusek; z kuchni polskiej wywodzi się częste stosowanie śmietany i ziół przyprawowych, znakomite wędliny, a także takie potrawy, jak barszcz z buraków ćwikłowych czy flaki. Zgodzić się też niestety trzeba z Wolskim, że choć „kilka, może kilkanaście tysięcy rodzin o wschodniopruskich korzeniach, rozsianych między Niemcami a Litwą, gotuje jeszcze od czasu do czasu według tradycyjnych receptur, to nie ulega wątpliwości, że dzisiaj regionalnej kuchni Prus Wschodnich jako żywego zjawiska już nie ma”.

48. Nie ma ciszy białych dróg… Maria Pająkowska-Kensik

Kolorowe świąteczne jarmarki. U zachodnich sąsiadów mają już długą tradycję. W tym roku miała być nawet z południowego Kociewia wyprawa na taki jarmark, potem zwiedzanie Drezna. Skończyło się na planach, bo nie uzbierała się dostatecznie duża grupa.
W przedświątecznej krzątaninie łatwiej znaleźć czas na pobliski jarmark. W tym roku zaliczyłam trzy: w Gdańsku, Bydgoszczy, Świeciu. Obcy wzór? A choinka to niby skąd przywędrowała i już całkiem oswojona zajmuje ważne miejsce w prawie wszystkich domach? Pamiętam, jak nie mogłam zrozumieć, że mogą być święta bez choinki. Tak było u mojej cioci i wujka (na Kociewiu nie używa się formy – wujostwo), którzy nie stroili choinki, bo nie mając dzieci, uważali ją zbyteczną. Na samą myśl o tym robiło się bardzo smutno. W moich domach (obecnie to już czwarty…) zawsze widać było choinkę i świąteczne dekorację –od kuchni aż po sień… Zdarzało się, że właśnie w Wigilię zaczął padać śnieg – to już była pełnia szczęścia. Wieczerza mogła być skromna, Gwiazdor niebogaty (podarunkiem była książka, gra planszowa, troszkę słodyczy) i wszyscy bliscy w domu, i jeszcze tylko ciepło było potrzebne – od platy, pieca. Rodzinnie śpiewane kolędy błogością otulały serca… Teraz jest bardziej kolorowo, bogato, dostatnio, głośno. Przy natłoku wrażeń, zgiełku uciech – rzewne stają się wspomnienia dawnych Wigilii.

49. Bajanie o Sztórmach abo o Chojniarzach! Zyta Wejer

 

Kożdi wjy, że Rózalija je rodam zez Czarni Wodi, ale kożdi nie wjy, że po kóndzieli je ze Sztórmów (Sturmowskych). Pjyrwu całka wieś należała do protoplasti rodu, chtóran to dostał tan kawał ziamni łod jakowygoś ksiancia pomorskygo, łu chtórnygo służył jako dzielni ricerz. Łu jakygo to było ksiancia, ja nie wjam, bo żam je bełch zez historii, ale dejma na to, że łu Msciwoja II, chtóran 5 lat siedział wew Austrii, we swoji kómturiji wew Wiener Neustadt, ji łuczył sia diplomaciji ji fechtunku łod krziżaków, zez chtórnymi potamu wojował do imantu. Tego Stórma, to widzi mnie sia, łón prziwlók myt ze sobó aż łod tych ałstrijaków, a potamu we wszitkych wojaczkach zez nim rejterował. Na końcu wew nadgroda nadał mu tan kawał ziamni ji chojnów wew tych Borach Tucholskich. Potómki tego Stórma sia spolszczyli ji wziani sia nazwać po szlachecku – Sturmoski. Sturmowski, ale ludek gadał: „Jidzim do Sztórmów”, bo Sturmów było ciaszko wimówjyć! Ja łuż niy pamniantóm, żebi te Sztórmi byli szlachta! Co najwiżi jim ostało, że wszitke nosili kapelusze – chustków nie achtoweli. Ja tyż nie achtuja ji szlós! Kobjyta Wujana to mniała moda gadać: „Ja se chójka spuszcza ji kapelusz móm”. Jedna ciotka Aga to do kościoła durcham jeździyła briczkó abo wasóngam. Ziamni to jim po uwłaszczaniu ostało niy za bardzo, ano tak bardzi chojni. Nie dziwota tedi, że było gadane: „Idzim do Chojniarzów”.

 

50. Mieszanka sensacji, miłości i historii

 

Z pomorskim dziennikarzem i pisarzem Markiem Adamkowiczem rozmawiamy o jego książce Oblężenie oraz o czasach napoleońskich w Gdańsku.

Pomerania:Oblężenie to kryminał historyczny. Dlaczego zdecydowałeś się właśnie na taki gatunek i ile Czytelnik znajdzie w twojej książce fikcji, a ile faktów?

Marek Adamkowicz: Powieść rzeczywiście ma w sobie wiele z kryminału historycznego, ale na pewno nie ogranicza się do jednego tylko gatunku. Czytelnik znajdzie w książce sporo sensacji, w tle zaś pojawia się również wątek miłosny. Myślę, że z tego wszystkiego wyszła dość ciekawa mieszanka. W każdym razie na pewno jest to literatura, po którą sam chciałbym sięgnąć. I to jest chyba najlepsza odpowiedź na pytanie o wybór gatunku. Natomiast treść książki stanowi pochodną moich zainteresowań dziejami Gdańska. W odniesieniu do czasów napoleońskich historia miasta jest słabo rozpoznana, dzięki czemu – paradoksalnie – miałem stosunkowo dużą swobodę w snuciu opowieści. Szkielet fabuły, w tym niektóre opisane miejsca czy postaci, jak choćby gubernator miasta gen. Jean Rapp, są autentyczne, niemniej sama intryga została zmyślona, aczkolwiek ma w sobie dużą dozę prawdopodobieństwa.

51. By nie zniknęła pamięć…

 

Z Iwoną Piastowską, dyrektorką Biblioteki Publicznej Gminy Szemud, rozmawiamy m.in. o planach związanych z ustanowieniem roku ks. Leona Heykego, który jest patronem tej placówki.

 

Jak doszło do nadania szemudzkiej bibliotece imienia ks. Heykego?

Kiedy narodził się pomysł, by nadać bibliotece w Szemudzie imię, zawiązała się specjalna komisja, której członkami byli m.in. Franciszek Liedke (ZKP), Bolesław Bork (pisarz i działacz ZKP), główny inicjator przedsięwzięcia Władysław Hirsz (wójt Gminy Szemud) i Irena Piastowska (ówczesna dyrektorka Biblioteki).

Rozmów było sporo, zanim ostatecznie zdecydowano się na wybór patrona dla biblioteki, którym został ks. Heyke. Również czytelnicy i mieszkańcy gminy po przedstawieniu propozycji uznali, że jest to słuszny wybór, i pomoże w tym, by nie zniknęła pamięć o tak wielkim człowieku, jakim dla Kaszubów i dla naszego terenu jest Leon Heyke.

Nadanie imienia nastąpiło 8 czerwca 1992 r.

 

52. Z drugiej ręki

 

54. Lektury

 

58. Trójmiejscy Kociewiacy wybrali patrona. Krzysztof Kowalkowski

 

W Sali Mieszczańskiej Ratusza Staromiejskiego w Gdańsku 29 listopada 2014 r. odbyło się spotkanie członków i sympatyków Trójmiejskiego Klubu Kociewiaków (TKK) – sekcji Towarzystwa Miłośników Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdańskim. Na początku prezes TKK Hubert Pobłocki poinformował, że zarząd klubu podjął rezolucję, by za patrona Trójmiejskiego Klubu Kociewiaków obrać króla Jana III Sobieskiego. Był on bowiem przez niemal 30 lat starostą gniewskim na Kociewiu, a ponadto w 2015 r. minie 50 lat od odsłonięcia w Gdańsku sprowadzonego ze Lwowa pomnika Jana III Sobieskiego. Zebrani przyjęli tę wiadomość oklaskami.

 

59. Robòta, chtërna je pasją. Elżbiéta Prëczkòwskô

Czejbë dzesãc lat temù chtos mie rzekł, że mdã zajimac sã wësziwkama, to bëm nie dała wiarë – gôdô Gabriela Reca, włôscëcelka warkòwégò krómù wësziwkòwégò w Tëchómiu kòle Bëtowa. To, że terô mómë zamówienia z całégò swiata, je pòcwierdzenim, że kaszëbsczi wësziwk mô wiôldżé ùznanié i sã baro widzy.

W samim centrum wsë na jednym z bùdinków wisy zôchãcba „Pracownia Haftu Ręcznego i Renowacji Tkanin Unikatowych”. W òknie widzec rozmajité wësziwczi, statczi z kaszëbsczim malënkã i farwné pùpczi. Czëkô tam na nas włôscëcelka krómù Gabriela Reca, chtërna sedzy prawie przë swòji maszinie. Czej nas ùzdrza, skùńcza robòtã i ùsmiéwkã przëwita nas w swòjich progach. Zarô pòdeszła do stôrégò òrnatu, co wërząskóny leżôł na stole.

61. Klëka

 

67. Wszëtczé nasze lëdzczé farwë. Tómk Fópka

Pòdobno chłopi widzą trzë farwë. Jedna z nich je leno fëjnô. Resztã… wëcynô cenzura.

Bez farwów nie dô sã żëc. Jakùż ceszëc sã sniegã bez jegò bieli? Jak żôrotnô je trôwa bez swi zelonoscë? Biskùp bez pùrpùrë? Kò to sã prosto nie dô! A nie wiedzec czemù, czôrno-biôłi òbrôz nie je farwny. A to téż są farwë…

Nôwiãcy farwów je w tãdze. Ksądz Sëchta w swim słowôrzu pòdôwô, że człowiek zmiéniô sã jak tãga: czej òn je zdrów, to òn je czerwòny jak rusk, czej je chòri, tej òn je lilewi, czej òn mô strach, tej òn staje sã bladi jak kréda, jak scana, a czej òn je złi, tej òn zelenieje; a czej òn mô ju ùmrzéc, tej òn żôłknie jak wòsk.

Wiãcy chłopów jak białk je daltonistoma. Znaczi, że kòlorów nie rozpòznôwô. Jedze taczi autołã i nie wié, czë je żôłti, czerwiony czë ju zelony wid i… bùms! I ju wié…

68. Gòdné pranié. Rómk Drzéżdżónk

 

– Ach, jakùż jô lubiã nen gòdny czas. Prac ni mùszi, szëc ni mùszi, prząsc ni mùszi, òrac ni mùszi. Mój të dobri Bòże – redostno mrëczôł pòd knérą brifka, sedzącë rozwalony jak trôt w mòjim nôwëgódniészim zëslu.

– Cëż të tã mërmòtôsz?

– A nick, tak so òdpòcziwóm òd ny całoroczny ùcemiãdżi – tej przecygnął sã jak kòt a rozanielonym głosã rzekł: – Rôd jem z negò gòdnégò czasu, czedë człowiek wiele ni mùszi… to znaczi, rzekã cë jinaczi, ni mòże robic, na przëmiôr prac.

– E tam – machnął jem przed knérą prawą pają – zgniélcowati zgniélc z cebie wëchôdô. To jaż je w lëfce czëc.

– Niżóden zgniélc, leno zwëk, a zwëk nie je pieniądzama do zapłaceniô.

 

IV okł. Mòje serakòjsczé miesące. Jarosłôw Kroplewsczi

 

Latos bédëjemë Czëtińcóm kalãdôrz z wiérztów. W kòżdim miesącu bãdzemë drëkòwac jeden dokôz – prawie ò nim.

Aùtor „Mòjich serakòjsczich miesąców”, jak gôdô, wëchòwôł sã w Serakòjcach i w tim môlu robił wnet wszëtkò pierszi rôz: zaczął jezdzëc na szrëcach i na kòle, zazdrzôł sã w gwiôzdë, kùszkôł sã z dzéwczëcã… Téż tam słëchôł cotczënëch kaszëbsczich pòwiôstków; ò tim wiãcy bãdze w gromicznikù. Z wësztôłceniô i z warkù je bùdownikã (skùńcził Gduńską Pòlitechnikã i jesz czasã tam wrôcô, cobë ùczëc jinëch), ale biwô téż malôrzã i lëteratã. Jegò dokazë lëteracczé, i pòlskò- i kaszëbskòjãzëkòwé, òstałë wëprzédnioné w czile kònkùrsach, m.jin. w tim miona Jana Drzéżdżona, i bëłë drëkòwóné w zbiérnëch ksążkach. W 2011 rokù wëdôł zbiérk swòjich prozatorsczich ùsôdzków pt. „Różowy guzik”. Jakno pòeta miôł swòjã pierszëznã w najim cządnikù, w 1976 rokù.

 

Joomla Templates - by Joomlage.com