Rozmiar czcionki:

Październikowa "Pomerania" już w sprzedaży

2. Òd redaktora

Bôczë! Tam dali kù Òdrze nasza mòwa ju wëmarła – przekonywał Remusa pón Józef, kiedy wykładał młodemu wówczas Kaszubie dzieje ich wspólnej ojczyzny. Kłam tym słowom jednego z bohaterów książki Aleksandra Majkowskiego już od 20 lat próbuje zadać oddział Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w Szczecinie. Jak podkreśla jego prezes Ryszard Stoltmann, troska o kaszubszczyznę to jeden z priorytetów szczecińskiego partu, ale najważniejszym jego zadaniem jest rozszerzanie wiedzy o dziejach naszego regionu. To nie może dziwić, bo przecież właśnie na Pomorzu Zachodnim zaczęła się „pisana” historia Kaszubów, a tutejsi władcy – najpierw Gryfici, a potem Hohenzollernowie – nazywali siebie (przynajmniej w tytulaturze) książętami kaszubskimi.

Szkoda, że nie wszędzie Pomorzanie mają świadomość, jak ważne jest poznawanie swojej lokalnej historii. Dobrze byłoby, gdyby z okazji 20-lecia najbardziej zachodniego oddziału ZKP wszystkie pozostałe partë zaplanowały przynajmniej jedno działanie mające na celu przybliżanie swoim członkom i okolicznym mieszkańcom dziejów tatczëznë.

 

3. Naszińc prezydentem Europy

Przedstawiciele 27 państw Unii Europejskiej 31 sierpnia 2014 r. wybrali Donalda Tuska na przewodniczącego Rady Europejskiej, czyli – nieformalnie – prezydenta Europy. Możemy mieć satysfakcję, że osobie, która wyszła z naszego kaszubsko-pomorskiego środowiska i która wielokrotnie przed laty publikowała także na łamach naszej „Pomeranii”, powierzono tak ważną międzynarodową funkcję. Awans Donalda Tuska pociągnął za sobą konieczność jego rezygnacji z urzędu Prezesa Rady Ministrów, który sprawował w latach 2007–2014. Dotychczas w historii wolnej Polsce nie było polityka, który dłużej niż Donald Tusk piastowałby funkcję polskiego premiera.

ŁG

 

4. Nôwôżniészô je dlô nas historiô

Z Riszardã Stoltmannã, przédnikã szczecyńsczégò partu Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô, gôdómë ò Rokù Grifa, zadaniach Kaszëbów na zôpadny Pòmòrsce i corôz krótszi drodze ze Szczecëna do Gduńska.

Sejmik Zôpadnopòmòrsczégò Wòjewództwa mô ùchwôloné rok 2014 Rokã Grifa. Co z ti leżnoscë dzejało sã i bãdze dzejac latos w Szczecënie a òkòlim i jak tameczny part Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô włącziwô sã w òbchòdë tegò rokù?

Kòòrdinatorã òbchòdów z remienia sejmikù je decyzją marszôłka wòjewództwa Zómk Pòmòrsczich Ksążãtów w Szczecënie. Naji part je wespółòrganizatorã. Nie dô sã w ny kôrbiónce pòdac wszëtczich rozegracjów i ùroczëznów. Më jesmë mielë cësk na włączenié do òbchòdów niejednëch imprezów, w tim pòpùlarno-nôùkòwi kònferencji „Znak Gryfa, Gryfici i ich pomorskie dziedzictwo”, jakô òdbëła sã 29 séwnika w sejmikù z wespółùdzélã m.jin. radnëch òbëdwùch kòlmòrsczich wòjewództwów, czë mszë swiãti w archikatedralny bazylice z liturgią słowa w kaszëbsczim jãzëkù. Òkróm te do òbchòdów Rokù Grifa òstôł włączony òrganizowóny ju òd lat Dzéń Kaszëbsczi. 16 maja jesmë zòrganizowelë kòncert kaszëbsczégò Dzecnégò Karna Spiéwu i Tuńca Słunôszka ze Spòdleczny Szkòłë nr 2 w Kartuzach i kaszëbsczégò fòlkowégò karna Bubliczki.

 

7. Tu mieszkelë (mieszkają) Kaszëbi! DM

 

Z leżnoscë 20-lecô szczecyńsczégò partu Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô tameczny zrzeszeńcë przërëchtowelë widzałé ùroczëznë. Nôwôżniészim jich célã bëło pòkôzanié mieszkańcóm Szczecëna i gòscóm, jaczi przëjachelë na jëbleùsz, kaszëbsczi historii tegò miasta. Materialnym tegò dokazã je pamiątkòwi kam, jaczi òstôł òdkrëti i pòswiãcony przed katédrą sw. Jakùba Apòsztoła. Nôdpis na nim przëbôcziwô, że „Na ti zemi òd kòl VI w. przez czileset lat mieszkelë Kaszëbi”.

Taczé pòdczorchiwanié słowiańsczi ùszłotë tëch zemiów je baro wôżné, bò jak gôdôł òb czas jëbleùszowégò zéńdzeniô partu jegò nôleżnik i równoczasno zôpadnopòmòrsczi wòjewòda Mark Tałasiewicz, Szczecëno dopiérze szukô swòji juwernotë, a wiele lëdzy barżi pamiãtô kresowé czë ùkrajińsczé dzeje swòji familie, jak historiã miasta, w jaczim żëją.

Jednym z nôwôżniészich pónktów latoségò swiãta KPZ (i Rokù Grifa, jaczi òstôł ògłoszony przez sejmik zôpadnopòmòrsczégò wòjewództwa) bëła nôùkòwô kònferencjô „Znak Gryfa, Gryfici i ich pomorskie dziedzictwo”, jakô òdbëła sã 29 séwnika w plenarny zalë Sejmikù Zôpadnopòmòrsczégò Wòjewództwa.

9. Kaszubszczyzna nowoczesna i perspektywiczna. Lucyna Radzimińska

Referaty, happeningi, warsztaty teatralne, muzyczne i pisarskie. We wrześniu na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego odbyła się kilkudniowa konferencja pt. „Kształcenie i doskonalenie nauczycieli języków obcych oraz języka kaszubskiego”.

Zorganizowały ją: Polskie Towarzystwo Neofilologiczne, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie oraz Wydział Filologiczny Uniwersytetu Gdańskiego. Podczas konferencji omawiano zagadnienia dotyczące przygotowania, dokształcania i doskonalenia zawodowego nauczycieli różnych etapów edukacyjnych, od nauczyciela kształcenia wczesnoszkolnego do nauczyciela akademickiego. Ze względu na szczególne znaczenie języka kaszubskiego w naszym regionie wyróżnione zostały kwestie związane z nauczaniem tego języka oraz kształceniem nauczycieli kaszubistów.

 

10. Lëdowi kùńszt z Kòcewiégò. rd

Do zbiorów wejrowsczégò mùzeùm nen wërzink Christusa złożonégò w grobie przekôzała w 60. latach (XX wiekù) Òtiliô Szczukòwskô. Na dosta gò w spòsobie òd swòjégò òjca Frãcëszka Schornaka (1857–1940), chtëren béł czerownikã szkòłë w Skórczu. Schornaka zajimała historiô, etnografiô a lëdowi kùńszt Kaszëb a Kòcewiégò. Aùtorã negò wërzinkù je kòcewsczi kùńsztôrz Paweł Gemza rodzony w 1907 rokù w Skórczu, pòległi na wòjnie w 1939 r.

 

11. Kronika dni umierania… Cezary Obracht-Prondzyński

Przyznam się, że długo myślałem: jak zacząć? co powiedzieć? w jaki sposób dzielić się refleksjami po lekturze książki, która jest – no właśnie, czym?

Oswajałem się z książką Brunona SynakaBezsens i sens choroby nieodwracalnej (Gdańsk 2014) dość długo. Najpierw, już jakiś czas temu, wiedziałem, że Profesor pisze. Potem dostałem maszynopis. A teraz – wydrukowany egzemplarz. Czytałem, pisałem na marginesach, okładkach, kartkach… I wiem, że mamy do czynienia z rzeczą unikatową. Wyjątkową. I trudną. Z wielu względów. Bo jest to – dziś już wiemy – zapis odchodzenia. I niezgody na to. Jest to też refleksja osoby, którą wszyscy znaliśmy i której obecność ciągle żywo odczuwamy. A brzmi ona jak dalekie echo wydarzeń dramatycznych, z których wielu, wielu z nas nie zdawało sobie sprawy. Dla wielu też będzie ona zaskoczeniem, może i szokiem.

 

15. Fundusz Stypendialny im. Izabelli Trojanowskiej. Ewa Górska

Fundusz został powołany uchwałą Zarządu Głównego Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego z 9 września 1999 r. Pod koniec tego samego roku zostało utworzone subkonto, na które zgodnie z wolą patronki funduszu zostały wpłacone sumy pochodzące ze spieniężenia przeznaczonych na ten cel jej nieruchomości i dóbr ruchomych: chaty i działki rekreacyjnej w Garczu, samochodu, zbioru sztuki ludowej i książek dotyczących Kaszub i Pomorza.

Niestety, nie powiodły się wcześniejsze długotrwałe starania o powołanie fundacji, która mogłaby przejąć dobra pozostawione przez I. Trojanowską na cele stypendialne. Fundacja w zamierzeniu inicjatorów (Wojciech Kiedrowski – spiritus movens tej inicjatywy, Izabella Greczanik-Filipp, Tadeusz Bolduan, Ewa Górska) miałaby podejmować działania mające na celu powiększenie kwoty bazowej, od której odsetki – zgodnie z wolą wyrażoną w testamencie – miały być przeznaczone na stypendia „dla młodych ludzi podejmujących pracę w zawodzie dziennikarskim, w szczególności w dziennikarstwie telewizyjnym, pochodzących z Kaszub i szczerze zaangażowanych w specyfikę swojej małej kaszubskiej ojczyzny – Kaszubszczyznę”.

 

16. Przekopać Mierzeję! Sławomir Lewandowski  

Temat przekopu Mierzei Wiślanej wraca jak bumerang mniej więcej co cztery lata, kiedy zbliżają się wybory parlamentarne. Dla jednych to znakomity temat kampanii wyborczej, dla innych nadzieja na ożywienie gospodarcze. Są też tacy, którzy uważają, że budowa kanału łączącego Zatokę Gdańską z Zalewem Wiślanym to inwestycja bez racjonalnego podłoża ekonomicznego.

Kanał ma być wybudowany w miejscu zwanym Nowy Świat, w pobliżu miejscowości Skowronki. Pogłębiony tor wodny miałby umożliwić swobodną żeglugę wodną z Zatoki Gdańskiej do Elbląga. Prace miałyby potrwać mniej więcej trzy lata, choć jak wskazują eksperci, nie będzie to koniec wszystkich robót. Po wybudowaniu konieczne będzie bowiem systematyczne pogłębianie toru wodnego biegnącego przez zalew, gdyż wszystko na to wskazuje, że będzie on zamulany. Do tego dochodzi zabezpieczenie brzegu, ponieważ wybudowanie falochronów portu, który będzie musiał powstać u wylotu kanału do zatoki, spowoduje, że morze będzie niszczyło brzeg. W tej kwestii zgadzają się prawie wszyscy eksperci.

18. Drogama Sëchtë. Tómk Fópka

 „Może mi kiedyś policzą Kaszuby, żem je tak kochał, tak się dla nich trudził”.

Mòże pòliczą, ksãże Bernardze. Jesz achtną, chòcô wcyg achtiwają. Béł Twój Rok w gminie Serakòjce i w lëzyńsczim gimnazjum. Grają Twòje dokazë na binã. Są szkòłë Twégò miona w Pùzdrowie, Swiecu, Kòscérznie. Biblioteka w Gduńsczim Starogardze. Pamiãc ò ksãdzu doktorze Bernardze Sëchce żëje w pùblicznym rumie.

Jak ùtcëc wiôldżégò człowieka?

Pò smiercë mòże achtnąc zasłużonégò rozmajice. Kònferencjã przeprowadzëc. Ksążkã napisac. Film zrobic. Wspòminkòwi repòrtaż w radio pùscëc. Dobré słowò ò niebòszczëkù rzeknąc. Mòże nadac jegò miono szkòle. Na akademiach pòwiedzą, zaspiéwią. Gazétkã na scanã zrobią. Cos w głowie ùcznia òstónie. Abò i nié… Mòże pòmnik pòstawic. Złożą kwiatë. Jaczi znit zapôlą. Przińdą delegacje a stanice zachwarszczą. Ksądz w kòscele kôzanié rzeknie a wójt na lecé smiercë abò ùrodzeniô do lëdzy przemówi. Turiscë zazdrzą. Òdczëtają z tôblëcë. Òdjimczi pstrikną. Nipòcy ptôch zbómbardëje. Deszcz zmëje, słuńce òbswiécy a sniég zôs przëkrëje…

 

20. Pani zabiła pana? Stanisław Salmonowicz

Jeżeli zapytamy kolegę wybierającego się na urlop, jaką książkę zabiera na deszczowe dni, odpowiada, o ile w ogóle myśl o czytaniu jeszcze w nim drzemie, że jest bardzo zmęczony, że żadnych książek polityków, reporterów, awangardowej literatury, niczego kłopotliwego nie zabierze. Po namyśle najwyżej nam zdradzi, że zabiera ze sobą kryminały skandynawskie czy amerykańskie. Osobiście takiej wypowiedzi bym nie krytykował, co wyniknie z dalszych wywodów. Pytanie przecież ogólniejsze brzmi „Dlaczego chętnie dawniej i dziś wielu ludzi rozczytuje się w utworach o konstrukcji opartej na fakcie zasadniczym: Kogoś zabili. Kto go zabił?”

W okresie jeszcze II Rzeczypospolitej pisywanie lub czytywanie kryminałów uchodziło w kręgach żywego życia kulturalnego za zjawisko niższego rzędu, coś w rodzaju „literatury jarmarcznej”, bądź za „powieścidła”, dobre tylko jako literatura wagonowa. Tu wyjaśnienie dziś niezbędne, że w dobie przed masowym ruchem lotniczym pociągi woziły w Europie na dalekie trasy może i komfortowo, ale trwało to wiele godzin. Czytywano więc chętnie tygodniki ilustrowane, modne, ale i literaturę lekką, łatwą do nabycia na wielkich dworcach, w poręcznych nieraz małych formatach.

 

22. Tacewnô pòzwa „Grif”. Wòjcech Czedrowsczi w papiorach bezpieczi (dzél 1). Słôwk Fòrmella

Pòczątk lat sétmedzesątëch dwadzestégò stalata to cząd, czej pòliticznô pòlicjô kòmùnysticzny Pòlsczi zaczãła pòstãpny ju rôz w swòjich dzejach barżi interesowac sã kaszëbską rësznotą i lëdzama, co dzejalë na tim gónie. Wiémë ju, że krótkò pò zjinakach w Zarządze KPZ ze strëmiannika 1971 r. gduńskô służba bezpiekù założëła òbiektową sprawã ò tacewny pòzwie „Saga”, w chtërny rozprôcowiwóné bëło prawie Zrzeszenié ë jegò nôleżnicë. Nie bëła to równak jedurnô òperacjowô sprawa prowôdzonô w tim czasu przez gduńską bezpiekã procëm kaszëbsczim dzejarzóm. Òkróm „Sadżi”, w òbrëmienim chtërny dozéróné bëło KPZ jakno całô stowôra, esbecë prowadzëlë téż apartné òperacjowé sprawë ùdbóné procëm kònkretnym lëdzóm. Personama, co òsoblëwie w tim czasu interesowałë służbã bezpiekù, bëlë Lech Bądkòwsczi, Izabella Trojanowskô ë Wòjcech Czedrowsczi. W nym dokazu chcã przedstawic Czëtińcóm „Pòmeranie” sprawã ò kriptonimie „Grif”, chtërny „figùrantã”, to je òsobą rozprôcowiwóną, béł prawie nen slédny dzejôrz.

 

24. Rozterki wyborcy. Kazimierz Ostrowski

W demokracji wyborca, mówiąc potocznie, nie ma lekko. Musi długo i mocno główkować, pragnąc np. spośród sześciu kandydatów na burmistrza Czerska (Brus, Kościerzyny lub innego miasta) wybrać tego jednego, najlepszego, któremu postawi krzyżyk na karcie do głosowania. Ale bez względu na to, jak długo by się zastanawiał, w końcu i tak nie będzie miał pewności, że wybrał właściwie.

Każdy z pretendentów do burmistrzowskiego fotela ma inne zalety (niestety, przywary też!). Jeden jest przystojny – będzie się dobrze prezentował jako „ojciec” gminy. Drugi dał się poznać jako niezły mówca; to nic, że demagog, ale sprawia wrażenie zdolnego do rozwiązywania problemów za dotknięciem różdżki. Trzeci, megaloman, tak żarliwie przekonuje o swoich walorach i sukcesach, że skołowany wyborca gotów właśnie jemu zawierzyć. A wszyscy po kolei (oprócz starającego się o ponowny wybór) na wyprzódki krytykują dotychczasowe rządy w mieście bądź gminie.

 

24. Jiwrë welownika. Tłóm. Danuta Pioch

W demòkracje welownik, gôdającë prosto, ni mô letkò. Mùszi długò i drãgò kómbinowac, jeżlë chce np. spòmidzë szesc kandidatów na bùrméstra Czerska (Brusów, Kòscérznë abò jinégò gardu) wëbrac tegò jednégò, nôlepszégò, jaczémù pòstawi krziżëk na karce do welowaniô. I chòc nie wiém jak długò bë sã namiszlôł, kùreszce i tak nie mdze gwësny, czë dobrze wëbrôł.

Kòżdi z pretendentów do bùrméstersczégò zesla mô jiné dobroctwa (le wej i fele téż!). Jeden je forsz – mdze sã dobrze prezentowôł jakno „òjc” gminë. Drëdżi dôł sã pòznac jakno dosc dobri prôwca; i nick to, że jarchòla, za to dôwô òdczëcé, że rozrzeszi wszëtczé jiwrë za dotkniãcym czarzebny witczi. Trzecy, megalomana, tak płomno przekònywô ò swòjich dobroctwach i dobiwkach, że òmaniony welownik je parôt prawie jemù dac wiarã. A wszëtcë pòsobicą (króm mającégò starã ò zôsny wëbiérk) na miónczi kritikùją donëchczasowé rządë w gardze abò gminie.

 

25. Roman Woyke. Część 3. W Maleninie. Krzysztof Kowalkowski

W tym numerze publikujemy już ostatnią część opowieści o życiu i działalności urodzonego w Maleninie oficera 66 Kaszubskiego Pułku Piechoty im. Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Nie udało się ustalić, kiedy por. Roman Woyke opuścił 66 pułk. Wiadomo, że do 12 marca 1921 r. służył w Centralnej Szkole Podoficerów Piechoty nr 1 w Chełmnie, a dzień później zameldował się w Wielkopolskiej Szkole Podchorążych Piechoty w Bydgoszczy jako instruktor broni specjalnej. Informacje o służbie Woykego w tej szkole zawarte zostały w pracy Wielkopolska Szkoła Podchorążych Piechoty (Szkic historyczny). Gdy 23 marca rozpoczął się 5-miesięczny kurs piechoty, który otrzymał nazwę klasy XIII (komp. 3/XIII), por. Roman Woyke był, jak to zapisano w książce o ww. szkole, wykładowcą przedmiotu teoretycznego Broń spec. i K.M.M. Zajęcia tego kursu zaczęły się 10 kwietnia. Woyke prowadził zajęcia z broni specjalnej także w utworzonej 14 kwietnia klasie XIV (komp. 5/XIV), w której czas nauki wynosił 3 miesiące.

 

28. Nic, co ludzkie, nie jest mi obce

 

Z księdzem profesorem Janem Walkuszem rozmawia Stanisław Janke

 

Mówi się, że dobre dzieciństwo kształtuje w człowieku pozytywne emocje, uczy radości życia, motywuje do pracy. W książce Jana Drzeżdżona Współczesna literatura kaszubska 1945–1980 tak oto ksiądz pisze: „Moje dzieciństwo dane mi było przeżyć w środkowokaszubskim pejzażu, rysowanym ciemną wstęgą Raduni i wystrzeloną ponad najzuchwalsze pagórki Wieżycą. Nic poza tym nie utkwiło mi w pamięci, bo wszystko wtedy było tak oczywiste i jasne, nawet banalne, dlatego że było codzienne”. Ten tekst powstał przed trzydziestu laty. Może dziś dopełniłby go ksiądz profesor garścią wspomnień z Klukowej Huty, miejsca swojego urodzenia i domu rodzinnego?

 

Owszem, przywołana tutaj moja wypowiedź powstała z myślą o ukazaniu pewnego rodowodu literacko-poetyckiego, była konstruowana na użytek badawczy śp. dr. Jana Drzeżdżona. A chodziło wówczas o podkreślenie swoistego procesu dojrzewania do słowa, postępującego w czasie i z wyraźnym odwołaniem się do retrospekcji. Natomiast prawdą jest, że dzieciństwo wyciska niezatarte piętno na kolejnych etapach życia i ma to do siebie – tak przynajmniej postrzegam to teraz – że człowiek im starszy, tym częściej wraca do tamtych chwil i jakby na nowo odkrywa głębokie treści wciąż nie do końca rozpoznane. Dziś, ilekroć wracam na ojcowiznę (choć dzieje się to rzadko, a ów zapamiętany z dzieciństwa obraz został już mocno przeorientowany), tylekroć jest to powrót do pewnego stopnia sentymentalny, o silnym zabarwieniu uczuciowym.

 

32. Ùczba 36. Pùstczi. Róman Drzéżdżón, Danuta Pioch

Pùstczi to pò pòlskù wybudowanie, kolonia, gospodarstwo lub kilka gospodarstw poza wsią.

 

Cwiczënk 1
Przeczëtôj gôdkã i przełożë jã na pòlsczi jãzëk. Wëzwëskôj do te słowôrz kaszëbskò-pòlsczi.

(Przeczytaj dialog i przetłumacz go na język polski. Wykorzystaj do tego słownik kaszubsko-polski).

– Dze të mie môsz przëwiozłé?

– Na pùstczi…

– To doch je prôwdzëwi kùńc swiata! Jôchë jaczé!

– Niżóden kùńc swiata, leno pëszny nórcëk Kaszëbsczi, jaczich wiele mómë na naju zemi.

– Ale na tim pùstkòwim nick ni ma!

 

34. Kościół św. Jana. Marta Szagżdowicz

Kościół, w którym sacrum współgra z profanum. Ołtarz i scena zamknięte w jednej przestrzeni nadają miejscu wyjątkowy charakter. Zapraszamy do Centrum św. Jana w Gdańsku.

Centrum św. Jana mieści się w zabytkowym kościele pw. św. Jana, który należy do Archidiecezji Gdańskiej, ale użytkowany jest przez Nadbałtyckie Centrum Kultury. Można tu przyjść na mszę świętą, ale częściej trafimy na koncert czy przedstawienie. Fotele są dostosowane do dwóch funkcji obiektu, można usiąść przodem do ołtarza lub do sceny. Nowoczesność zapakowana jest tu niejako w piękną gotycką architekturę. Kościół św. Jana powstał już w XIV wieku. To trójnawowa świątynia halowa (wszystkie nawy mają tę samą wysokość) z transeptem, czyli nawą poprzeczną. Obiekt zbudowano na podmokłym terenie, a że nie zadbano o fundamenty, to w XVII wieku trzeba było ratować prezbiterium przed zawaleniem się. Do dziś podziwiać można jego krzywą ścianę (najlepiej widać to z zewnątrz). Świątynię zdobi wieża z tarczami zegarowymi ze złoconymi wizerunkami Słońca. Zanim powstała, trzeba było z miasta wygonić Krzyżaków, którzy nie zgadzali się na jej wzniesienie.

 

35. Jan Hermanni – uczony z Kaszub. Jerzy Nacel

Spośród wielu wybitnych członków zakonu św. Ignacego Loyoli w Polsce na uwagę zasługuje urodzony na Kaszubach Jan Hermanni. Wiemy, że urodził się 3 grudnia 1626 roku gdzieś na naszej ziemi. Żadne ze źródeł nie podaje jednak miejsca jego urodzenia.

Od 1644 roku związany z konwentem jezuickim w Krakowie, dał się poznać jako profesor matematyki, filozofii oraz teologii scholastycznej. Działał głównie w Krakowie, Lwowie, Lublinie i w Poznaniu. W latach 1676–1683 był rektorem domu nowicjatu w Krakowie, a w latach 1683–1684 prepozytem domu profesów. Jako polski prowincjał Towarzystwa Jezusowego w latach 1684–1689 był delegatem na XII i XIII Kongregację Generalną w Rzymie. Jan Hermanni pełnił funkcję sekretarza do spraw polskich przy Generale Zakonu w Rzymie. Był również prokuratorem kanonizacji błogosławionego Stanisława Kostki. To jemu zawdzięczamy w głównej mierze wyniesienie w 1726 roku na ołtarze patrona młodzieży polskiej.

 

36. Klub Inteligencji Kaszubskiej w Wejherowie (część 2). Adam Patok

Częstymi gośćmi naszych spotkań byli pisarze – Lech Bądkowski, Jan Piepka, Róża Ostrowska, Leon Roppel oraz Tadeusz Bolduan. Spieraliśmy się o przyszłość kaszubszczyzny oraz poznawaliśmy jej dzieje. Wadziliśmy się o miejsce języka kaszubskiego w życiu regionu, o to, czy dla przyszłości uczniów ważniejsze jest perfekcyjne posługiwanie się mową kaszubską, czy może lepiej zwiększyć ilość godzin języka polskiego w szkole, by ułatwić wychowankom start intelektualny w przyszłości. Spór, który pewnie do dzisiaj nie został jednoznacznie rozstrzygnięty i wart jest intelektualnej refleksji.

O pracy Klubu wiele pisała lokalna prasa. Polonistka z miejscowego Liceum Regina Gdaniec-Osowicka pisała w „Dzienniku Bałtyckim”: „Mimo niezbyt wielkiej frekwencji w Sali odczytowej, nadal »twardo« trzyma się Klub Młodych Kaszubów, skupiający małą, ale wypróbowaną, wierną swym ideałom, garstkę młodych regionalnych z Adasiem Patokiem na czele. Lapidarny rejestr ostatnio odbytych prelekcji zorientuje czytelników w zainteresowaniach młodych Kaszubów. Stały bywalec Klubu profesor mgr Jerzy Szews wygłosił interesującą prelekcję pt. »Grafika Daniela Chodowieckiego«, a ceniony poeta i kompozytor Jan Trepczyk mówił o Leonie Heykem. Zrzeszenie Kaszubskie wspólnie z Towarzystwem Rozwoju Ziem Zachodnich zorganizowało spotkanie działaczy regionalnych z młodzieżą wejherowskiego Liceum Pedagogicznego, na którym Adam Patok omówił temat: »Geneza regionalizmu«. Tego samego dnia odbył się wieczór autorski Jana Trepczyka. Ta sama »spółka« – ZK i TRZZ – zorganizowała wieczór kulturalny w świetlicy ZZK, na której kolejarze wysłuchali prelekcji o pięknie mowy kaszubskiej. Członkowie Zrzeszenia Kaszubskiego uczestniczyli także w kominku harcerskim w szkole nr 2, urozmaicając miły wieczór gawędami. Ostatnio Jan Trepczyk mówił na temat pieśni kaszubskich – źródła ich powstania, ścisłego związku z tradycyjnymi obrzędami etc.” [(Gd.-os.), W „Paradnicy” dużo dobrego, „Dziennik Bałtycki” nr 62 z 12.III.1960].

 

38. Zrozumieć Mazury.Konfesja. Waldemar Mierzwa

Mieszkańcy Prus Książęcych zostali ewangelikami decyzją swojego księcia Albrechta, wcześniej ostatniego wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego. Szóstego lipca 1526 r. polecił on przybić na drzwiach kościołów w księstwie mandat o nakazie głoszenia „czystego Słowa Bożego”, czym dał początek pierwszemu w Europie ewangelickiemu Kościołowi państwowemu. Przez ponad 420 lat, aż po rok 1945, luteranizm będzie głównym nurtem życia religijnego Prus i, oczywiście, samych Mazurów.

Wielki mistrz Albrecht miał zbliżyć się do nauk Marcina Lutra, słuchając kazań Andrzeja Osiandra w Norymberdze w 1522 r. Wieści o tym dotarły do Lutra, który chcąc przyspieszyć decyzje Albrechta, ogłosił wiosną 1523 r. pismo An die Herren deutschen Ordens…, zalecające sekularyzację Zakonu i porzucenie ślubów zakonnych jako niezgodnych z przykazaniami boskimi. W latach 1523–1524 doszło dwukrotnie do bezpośrednich spotkań Lutra i Albrechta w Wittenberdze. Na prośbę wielkiego mistrza przybyli do Prus reformatorzy. Pod dużym wpływem jednego z nich – Johanna Briessmana – znalazł się Georg von Polentz, biskup sambijski. W kazaniu na Boże Narodzenie 1523 r. licznie zgromadzeni w katedrze królewieckiej wierni usłyszeli od swego biskupa, że „przez długi czas, aż dotąd, Słowo Boże i Ewangelię zamilczano i wygłaszano kazania o ludzkich błahostkach i w ten sposób zaciemniano Ewangelię i ludzi zwodzono…”. Wielkie wrażenie musiały uczynić i te słowa: „Nie mogę zamilczeć, że nikogo nie należy się bać, choćby był papieżem, cesarzem czy królem całego nawet świata, bowiem Bóg jest znacznie większy niż świat, stąd trzeba być posłusznym bardziej Bogu niż światu”.

 

40. Wdą z Remusowego Lipna. Edmund Szczesiak

Trasa tegorocznego, dwudziestego dziewiątego już z kolei, Kaszubskiego Spływu Kajakowego Śladami Remusa wiodła niezwykle malowniczym szlakiem wodnym – Wdą, zwaną także Czarną Wodą. Jest to rzeka o charakterze nizinnym, meandrująca wśród łąk i lasów. Stąd nazwa, gdyż prasłowiańskie słowo Wda oznaczało nurt mocno wijący. Czarna Woda wzięła się z kolei stąd, że dawniej nad jej brzegami pracowali smolarze, trudniący się wypalaniem węgla drzewnego i wyrobem smoły; zanieczyszczenia powodowały zabarwienie rzeki na ciemny kolor. Obecnie jednak wody Wdy, poza wyjątkami, są czyste, a przyroda wokół niej piękna i urzekająca. W tworzonej dla kajakarzy międzynarodowej klasyfikacji trudności zalicza się ją do łatwych szlaków wodnych, a tylko miejscami uznaje się za umiarkowanie trudną do przebycia.

 

44. Szkólny z Chwaszczëna. Róman Drzéżdżón, Andrzéj Kraùze

Wiôldżé ùwôżanié dlô lëdzy ë wiele òd sebie dac – hewò przédné wskôzë żëcowi drodżi Alojzégò Trellë z Chwaszczëna. Mòtto szkólnégò, strażaka a spòleznowégò dzejarza.

Ùrodzył sã w gromicznikù 1932 rokù w Pùckù, dze nôprzód mieszka jegò familiô, tej przecygnãlë do Żelëstrzewa. Doma bëło jejich 4 sztëk dzecy. Alojzy nôstarszi. Rok młodszi béł Zygmùnt, jaczi wëbrôł kapłańską drogã a bez wiele lat béł probòszczã w Mechòwie. Znóny béł na całëch Kaszëbach z òrganizacjów Kaszëbsczich Pielgrzimków do Czãstochòwë. Doma bëła jesz młodszô sostra Mariô, co pózni òsta szkólną, a téż brat Jan, rodzony w 1943 rokù.

 

45. Listy

 

46. Myśli z wrześniowej niedzieli. Maria Pająkowska-Kensik

Oprócz błękitnego nieba, nic mi dzisiaj nie potrzeba… – płynęła z radia optymistyczna piosenka. Bywają takie dni, że wystarczy błękit nieba, by poczuć, jak rosną skrzydła. Żeby jednak życiowy lot nad dolą i niedolą mógł trwać i nie zamienił się w lot Ikara, trzeba… jeść.

Najpierw śniadanie. Pamiętam z dzieciństwa nad dolną Wisłą, gdzie łagodnie rozciąga się Kociewie, że w naszym domu mówiło się frisztik. Jeszcze jedno słowo, naprawdę ładne i swojskie pcha się przy okazji „pod pióro” – dziesióntka. Przepytałam studentów, prawie nikt nie miał skojarzenia, że chodzi o drugie śniadanie, które należało spożyć około dziesiątej. Na wsi drugie śniadanie należało się chorym (według zasady – choć ździebko musisz zjeść, bo nie wyzdrowiejesz), no i ciężko pracującym od świtu na polu. Pamiętam dziecięcą „misję”, gdy mama kazała zanieść ojcu dziesióntka, którą były skibki chleba i zbożowa kawa z mlykam we flaszce patentowy albo zatkany propkam. Gdy ojciec orał daleko od domu (nie wszystkie pola są wokół domu), zdarzało się zaniesienie mu obiadu.

 

47. Pierszi môl dlô dokazu „W raju”

Ju piãtnôsti rôz jesmë pòznelë dobiwców Òglowòpòlsczégò Prozatorsczégò Kònkùrsu m. Jana Drzéżdżona. Pierszi plac i 4 tës. zł nôdgrodë dostôł latos Grégór J. Schramke.

Tak prawie rozsądzëło jury, to je: pisôrz i pòéta Stanisłôw Janke – przédnik kònkùrsowi kòmisji, Bògùmiła Cërockô – zastąpiôrka przédnégò redaktora cządnika „Pomerania” i prof. Jerzi Tréder – jãzëkòznajôrz. Tim razã do sedzbë òrganizatora, jaczim bëło Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie, òstało przësłónëch 13 dokazów. Wszëtczé bëłë zgódné z regulaminã. Òbsądzëcelóm nôbarżi widzało sã òpòwiôdanié „W raju” Grégòra Schramczi i to prawie òn je dobiwcą XV Kònkùrsu m. Jana Drzéżdżona. Drëdżi plac zajimnął Artur Jabłońsczi, a trzecy – Kristina Lewna. Jurorzë wëprzédnilë téż dwùch aùtorów: Rómana Drzéżdżona i Jarosława Kroplewsczégò.

Dobiwcóm i wszëtczim ùczãstnikóm winszëjemë.

 

48. Goście na Jedwabce. Jacek Borkowicz

Wjazd do Świecia od południa, od strony wiślanych błoń, odkrywa nam osobliwy widok: pola i łąki, jak w średniowieczu, podchodzą tu pod samą linię murów obronnych. Za murami, zachowanymi jedynie na tym odcinku, piętrzy się smukła sylwetka gotyckiej fary. To wszystko, co zostało z dawnego miasta. Zalewane wodami Wisły, jeszcze w XIX wieku przeniosło się na wysoki brzeg za Wdą, która w tym miejscu uchodzi do królowej polskich rzek.

Patrząc na Świecie z tej strony, nie przeoczmy drogowskazu kierującego nas ku nieodległej Żurawiej Kępie. To bardzo stara nazwa; nawet Niemcy, łamiąc języki, próbowali ją wymawiać po polsku: Surawakämpe. Nazwa przeżyła zresztą samą kępę – dawna wiślana wysepka zrosła się z głównym lądem mniej więcej wtedy, gdy obywatele miasta przeprowadzali się na wysoki brzeg. Dziś do Żurawiej Kępy (kilka domów) można dojechać samochodem lub dojść, nie mocząc nóg. 

 

50. Z drugiej ręki

 

52. Lektury

 

59. „Neokaszubia” to je wicy jak nôdzeja. Artur Jablonsczi   

Czedë 11 séwnika 2014 rokù, krótkò przed 7 wieczór, lëdze zaczãnë sã schadac do kaszëbsczi filharmónie w Wejrowie, nick jesz trzãseniô zemie nie zapòwiôdalo. Teater „Neokaszubia”, projekt, ò chtërnym dalo sã czëc ju dzes òd rokù, wëstôwiôl szpetôczel „Sąd niéòstateczny”na spòdlim mòralitetu Lecha Bądkòwsczégò, chtëren ju lata temù aktór Zbigórz Jankòwsczi a dolmacz Eùgeniusz Gòląbk na binã przenioslë. Milota, zdrada, pieniądze, chòroba... Në kò prosto – żëcé.

Le to, co z tegò tekstu pòtrafia zrobic piątka mlodëch aktorów z „Neokaszubie”, bëlo dlô wszëtczich, tak mëszlã, nowim kwalitetã w kaszëbsczim teatrze. Ò tim zaswiôdczają chòcbële pierszé wpisë, jaczé zarôz pò pòkôzënkù më mòglë przeczëtac na fejsbùkù (napisóny abò pò pòlskù, abò pò kaszëbskù). Pisôrz Stanisłôw Janke napisôl: „Jô jem pòd doznanim tegò teatru, nôlepszégò widzawiszcza pò kaszëbskù, jaczé jem donenczôs òbzérôl. Fach aktorów, zdrzadowniô, wizualizacjô, to wszëtkò na kòlana mie rzucëlo”. Zôs dzëjôrz kùlturë Róman Drzéżdżón tak to widzôl: „Peszno zrëchtowóny dokôz. Szmakô za wicy, wiele wicy”. Sławina Kòsmùlskô, córka Lecha Bądkòwsczégò, napisa krótkò: „Snôżi szpetôczel, terôczasny, zagróny z zadzéwkã”.

 

61. Klëka

 

67. Czedë chłop mô sznëpã. Tómk Fópka

Czedë chłop mô chòcle letką chòrosc, razã z medicyną wchôdô w jegò żëcé i żëcé jego nôblëższich – astronomiô. Narôz całô zemskô kùgla jakbë sã zaczãła wkół niegò krãcëc…

Wezmë taką sznëpã. Cecze z nosa. Białka wiedno mô przë se jaczi sznëpelnuk, zwëczajną papierzaną chùstkã do nosa. Wëcygnie, òbetrze i… załatwioné. A tak cëchò dmùsze, że nick czëc ni ma.

Chłop, chòcô mù stënka na pół métra wisy, jesz za czims sã òbzérô. Mòże czekô na brawa, że takcos sóm zrobił i nawetk przë tim rãką nie rëszi? Abò mù sã w mùskù fazë ùzemniłë bez taczi òdgromnik.

 

68. Brifkòwi òbsąd Nieòstatecznégò Sądu. Rómk Drzéżdżónk

Na zôczątkù séwnika ma dwaji z brifką zôs sã do Miasta wëbrelë. Na téater! Mie sã jak wiedno nie chcało jachac, ale brifka baro a długò prosył:

– Në pòj sa, dwignij nen swój sëti slôdk z ti łôwczi a pòj sã ùkùlturalnic. Pòsmiejemë sã kąsk.

Tak jem wstôł, pają kąsk bùksë wëplatowôł, wsôdł na kòło a më pòcësnãlë. Robia sã ju cemnawò, czej më wlôzlë do negò bùdinkù, co w nim miôł nen téater bëc, pòdeszlë do kasë a zażëczëlë so dwa bilietë.

– Wiele nen biliet na Sąd kòsztô? – brifka ùsmiéchnął sã do białczi, co sedza za tómbachã.

– Bilietë są darmôk, ale ju ni ma – na òdrzekła.

– Jakùż ni ma? – zadzëwòwôł sã brifka.

– Wszëtczé wëkùpioné.

– Jakùż mògą bëc wëkùpioné, czej bëłë darmôk – ną razą jem sã zadzëwòwôł, a brifka skrzëwił mùniã.

 

Joomla Templates - by Joomlage.com