Rozmiar czcionki:

Majowy numer "Pomeranii"

 

2. Od redaktora

Sport ma to do siebie, że się wiąże z regionami, dlaczego więc Trefl nie ma się wiązać z Kaszubami? – stwierdził w wywiadzie dla naszego miesięcznika Kazimierz Wierzbicki, założyciel m.in. znanego w całej Polsce (i nie tylko) klubu Trefl Sopot, którego znakiem rozpoznawczym są czarno-żółte barwy.

Cieszy, że coraz częściej działacze sportowi i sami sportowcy – jak bohaterka z okładki poprzedniej „Pomeranii” Angelika Cichocka – podkreślają swoje związki z Kaszubami, z Pomorzem. Kaszubi kanadyjscy nie mają z tym problemu już od lat. Hokeiści klubu Kashubian Griffins występują w czarno-żółtych strojach z gryfem na piersi i z dumą podkreślają swoje pochodzenie. W minionym miesiącu mogliśmy gościć ich w gdańskiej hali Olivia. Dwa mecze z trójmiejskimi drużynami przyciągnęły setki kibiców z całych Kaszub i stały się okazją do stworzenia – jak ujął to Eugeniusz Pryczkowski – hókejowégò mòstu drëszbë.

 

3. Radzëzna ò welacjach. DM

Nôleżnicë Przédny Radzëznë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô kôrbilë nad ùchwôlënkama w sprawie wëbòrów do Eùropejsczégò Parlameńtu i do samòrządzënë.

Nôwôżniészim pónktã zéńdzeniô, jaczé òdbëło sã 5 łżëkwiata w Lãbòrgù, bëłë welacje. Ùdało sã przërëchtowac pòspólny ùchwôlënk, chtëren zôchãcywô zrzeszeńców do ùdzélu w wëbòrach (téż jakno kandidatowie z rozmajitëch partijnëch i spòlëznowëch kòmitetów). Zrzeszenié nie mdze latos welacyjnym kòmitetã, ale Przédnô Radzëzna mô nôdzejã, że mëslącë òdpòwiedzalno ò przińdnoce najégò regionu i całi Eùropë, nôleżnicë KPZ pùdą do ùrnów tak w nôblëższich welacjach do Eùropejsczégò Parlamentu, jak i òb jeséń, czedë mdzemë wëbierac najich przedstôwców w pòmòrsczich samòrządzënach.

 

5. Môłô galeriô akwarelków ò szczescym. Bòżena Ùgòwskô

Chtëż na Kaszëbach nie znô jegò nôzwëska, a jesz lepi przezwëska Jan Zbrzëca. Dlô młodszégò pòkòlenia Kaszëbów përznã jiwru mògło bë bëc leno przë kąsk strzédnowieczno brzëmiącym „Krëban z Milachòwa”, bò tegò pseùdonimù Stanisław Pestka òd dôwna nie ùżiwôł, a pòdpisywôł nim téż blós felietónë, jaczé nalézemë w „Pòmeranii” z zeszłégò stalata. A równak cekawô je jegò geneza. Mieszkańcë Krëbanów wiedzą, że je to geògraficznô pòzwa jezora niedalek Rólbika, bez jaczé przepłiwô rzéka Zbrzëca. Za knôpiczich lat to jezoro i ta rzéka bëłë pózniészémù dzejarzowi za całi swiat – tu przëchôdôł czëtac ksążczi w towarzëstwie domôcégò psa, tu ùcził sã òbserwòwaniô nôtërë, atrakcją bëła mòżlëwòta kąpaniô sã czë łowieniô rëbów. Nierôz nôdgrodã stanowiła „pësznô, jezórnô glada, a na ni niezrechòwóné karna dzëwëch kaczków i pòdwòdôrzów. Nie felało téż majestaticzno płiwającëch kôłpów. Wdzãcznô pamiãc ò Milachòwsczim Jezorze sprawiła, że do mòjégò drëdżégò krëjamnégò miona przedosta sã nazwa z drżéniã Milachòwò”.

7. Akwarela z drëchã. Jón Zbrzëca

Prawie pòd kùńc mòji gòscënë w Nowim Jorkù ùdało sã mie nalézc òkrëszk szczëscégò. Pòlonijné zéńdzenié na Manhattanie przëcygnãło dosc tëli pòlonusów, midzë nima pòjawiła sã wastna z kraju góralsczich gazdów i baców, ju lata lateczné mieszkającô i prôcëjącô w Americe. Jak sã dowiedzała, że mòjim domôcym miastã je Gduńsk, a matecznikã mòji młodoscë i dozdrzeniałëch lat – całé Kaszëbë, ùwôżno wezdrzała na mie. Miono nordowégò lëdu wëwòłało żëwszi pòrëch we wastnie góralce:

– Ach, wë jesce z kraju Smãtka, to sã bëlno skłôdô. Skòrno tak, to czemù ni miałobë duńc do spòtkaniô dwùch naszińców – tegò ze Gduńska i kaszëbsczégò emigranta òd dosc dôwna zachëczowónégò w Nowim Jorkù.

 

8. Wiérztë. Jón Zbrzëca

 

9. Hókejowi mòst drëszbë. Jan Dosz

Tegò nicht bë so przódë nie ùmëkcył, żebë na Kaszëbë przëjacha kaszëbskô reprezentacjô w hókeja! Wiele jesz dërch nie wié ò tim, że w Kanadze mieszkô kòle 10 tësący Kaszëbów, a terô co gadac, że pòtrafią òni tak dobrze grac w hókeja, jak nôlepszé klubë w Pòlsce. Ta prôwda ùkôza sã w całoscë na Kaszëbsczim Wikeńdze Hókejowim, 5 i 6 łżëkwiata na halë Òlivia we Gduńskù.

Wszëtkò sã zôs wzãło òd Dawida Szulësta (David Shulist) – òd lat przédnika Kaszëbów w Kanadze, czedës lidera stowôrë Wilno Heritage Society, dzys mera gminë Madawaska Valley, dze nôwicy Kaszëbów mieszkô. Drëgą kaszëbską gminą je Killaloe Hagarty. Tam rządzy Kaszëbka, co rodną mòwã dobrze znaje. Prawie to, że òni jesz tak piãkno rozmieją pòkôrbic pò kaszëbskù, stoji ù fùndameńtów mòstu drëszbë, jaczi bëlno sã rozwinął, pòcząwszë òd Żukòwa w 2008 rokù.

 

11. Wciąż jest szansa na OPAT. Sławomir Lewandowski

Nie pomogły starania pomorskich parlamentarzystów, którzy zabiegali w Warszawie o wpisanie Obwodnicy Północnej Aglomeracji Trójmiejskiej (OPAT) do Programu Budowy Dróg Krajowych na lata 2014–2020. W opinii Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju OPAT nie spełnia żadnego z wymogów drogi krajowej, określonych w ustawie o drogach publicznych.

14-kilometrowa Obwodnica Północna Aglomeracji Trójmiejskiej ma być przedłużeniem kończącej się w Gdyni-Chyloni trójmiejskiej obwodnicy, ominie od wschodu Rumię i Redę, stając się tym samym odciążeniem dla zakorkowanej, szczególnie w sezonie letnim, drogi krajowej nr 6 biegnącej przez wspomniane miasta. OPAT ma w założeniu służyć m.in. kierowcom jadącym w kierunku Mierzei Helskiej, w Redzie planowany jest bowiem wylot na drogę wojewódzką nr 216 Reda – Hel. 
 

12. Budujemy terminal naftowy. Sławomir Lewandowski

W Gdańsku powstaje inwestycja, która zwiększy nasze bezpieczeństwo energetyczne. Za niemal miliard złotych w sąsiedztwie Portu Północnego jest budowany terminal naftowy. 26 marca br. akt erekcyjny podpisał i wmurował premier Donald Tusk.

Jak przypomniał prezes rady ministrów, gdański terminal naftowy stanowi element szerszej strategii energetycznej Polski, w skład której wchodzi ponadto budowa gazoportu w Świnoujściu oraz elektrowni atomowej, która powstanie najprawdopodobniej w województwie pomorskim. Zdaniem premiera Tuska terminal jest także kolejnym etapem dywersyfikacji źródeł energii dla Polski. 

 

13. Dołożymy naszą cegiełkę

Z Kazimierzem Wierzbickim, prezesem zarządu i właścicielem Grupy Trefl oraz założycielem sportowych klubów Trefl Sopot, Atom Trefl oraz Lotos Trefl Gdańsk, rozmawiamy o kaszubskich korzeniach, rodzinnym patriotyzmie i memos.

 

Kilka miesięcy temu ukazała się gra Kaszëbsczé memos wydana przez pańską firmę. To jednorazowa akcja czy początek serii?

 

Gra Kaszubskie Memos to zestaw edukacyjnych gier pamięciowych wspomagających naukę języka kaszubskiego. Kaszubskie memos to doskonała zabawa dla całej rodziny, jak i świetna pomoc dydaktyczna dla wszystkich miłośników Kaszub i kultury kaszubskiej. Podobnych produktów będzie więcej. Planujemy wydanie w najbliższym czasie kolejnej gry poświęconej Kaszubom.

 

15. Ò drëdżi edicje „Zrzeszë Kaszëbsczi”. Słôwk Fòrmella

Archiwista z gduńsczégò partu Institutu Nôrodny Pamiãcë czwiôrti rôz napisôł dlô nas articzel na spòdlim aktów zebrónëch w INP. Zdrzódłã, jaczé przezérôł tą razą, bëłë rapòrtë krëjamnëch wespółrobòtników ÙB.

Pò skùńczenim II swiatowi wòjnë kaszëbsczi dzejôrze ùdbelë so òdrodzëc regionalną rësznotã. Môlã, w jaczim wiele sã tedë dzejało na kaszëbsczim gónie, bëło Wejrowò. Prawie w tim gardze w drëdżi pòłowie 1945 rokù stwòrzonô òsta Wëdôwnô Rzesznica „Zrzesz Kaszëbskô”, chtërna mia pùblikòwac cządnik, co miôł sã tej stac przédnym òstrzódkã kaszëbsczim. Do karna lëdzy, co robiło prze ùsôdzanim ë wedôwanim gazétë, òkróm przedwòjnowëch zrzeszińców, jak Jón Rómpsczi, ksądz Francëszk Grëcza czë Ignac Szutenberg (Jón Trepczik ë Aleksander Labùda, czej z armie Andersa wrócëlë do Pòlsczi, téż włączëlë sã w to dzejanié), przënôlégelë téż lëdze ò jinszich pòzdrzatkach na kaszëbsczé sprawë, jak dôwny redaktór „Klëczi” Francëszk Szreder, pózniészi przédnik Kaszëbsczégò (Kaszëbskò-Pòmòrsczégò) Zrzeszeniô Bernat Szczãsny abò lëdowi dzejôrz Józef Gniech. Jaż do kùńca 1946 r. przédnym redaktorã cządnika béł Bruno Richert, chtëren miôł òb nen czas nôwiãkszi cësk na pismiono. Próbòwôł òn w swòjich tekstach pògòdzëc rewòlucjowi pòrządk pòwòjnowi „demòkraticzny” Pòlsczi z przëwiązanim Kaszëbów do katolëcczi wiarë.

 

17. Kaszubski kamień dla Maksymiliana (część 2). Halina Słojewska-Kołodziej

Dokończenie opowieści wielkiej gdańskiej aktorki (opublikowanej w kwietniowym numerze naszego pisma) o tym, jak rzeźba przedstawiająca św. Maksymiliana Kolbego, wykuta w granicie przez Piotra Tyborskiego na podstawie projektu jej męża Mariana Kołodzieja, trafiła do klasztoru franciszkanów w Harmężach.

Teraz trzeba było przystąpić do nakreślenia harmonogramu pracy. Przede wszystkim głaz musi się znaleźć w pracowni Piotra w Skórczu. Trzeba od razu przygotować kamień zastępczy na posesję pana Warnkego. Ten znajduje Piotr u Marka Raduńskiego w Wybudowaniu Wielbrandowskich. Będzie trzeba wykonać na nim napis: Zamek Kiszewski 21c – nową wizytówkę gospodarstwa Jana Warnkego.

 

20. O złotej jesieni polskiego średniowiecza. Stanisław Salmonowicz

Dawno już temu historycy ustalili klasyczny podział dziejów Europy na epokę antyczną, średniowiecze i czasy nowożytne. Dla Europy zachodniej i środkowej czasy antyku zamykano umowną datą upadku cesarstwa zachodniorzymskiego, opanowanego pod koniec V wieku n.e. przez barbarzyńskie, jak je Rzymianie nazywali, plemiona germańskie. Nowożytność dla wielu krajów Europy rozmaicie interpretowano, ale zazwyczaj kładziono nacisk na przełom XV/XVI w. W nauczaniu historii, co zapewne jest utrapieniem dla uczniów, szuka się dat symbolicznych – przełomowych, co bywa o tyle zawodne, że „historia” to proces ciągły. Nie da się jednak zaprzeczyć, iż zazwyczaj przywołujemy jako daty znamienne, kończące epokę średniowiecza bądź rok odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba (1492 r.), bądź rok 1517, wystąpienie niemieckiego zakonnika Marcina Lutra przeciw papieżowi, które zapoczątkowało narodziny protestantyzmu, więc koniec jedności religijnej zachodniego chrześcijaństwa. Między tymi datami można sytuować liczne wydarzenia schyłkowej epoki średniowiecza czy początki kultury nowożytnej Europy.

 

22. Kartki z życiorysu nauczyciela (część 1). Kazimierz Ostrowski

85 lat temu w Niemczech, na terenach zamieszkałych przez mniejszość polską – na Pograniczu krajeńskim, na Kaszubach bytowskich, na Powiślu i Warmii – zaczęły powstawać pierwsze polskie szkoły. Były to placówki niezwykle ważne dla Polaków otoczonych przez żywioł niemiecki i brutalnie germanizowanych, a walka o ich trwanie wymagała prawdziwego heroizmu. Niestety, często kończyła się przegraną.

Jak trudne było wychowywanie w tych okolicznościach młodych Polaków pokazują losy także młodego wówczas nauczyciela Adama Kołodzieja. Sześcioletnie zmagania – najpierw na Krajnie, później na Warmii – stanowiły bodaj najważniejszy etap jego nauczycielskiej drogi. W 1969 r. opisał on swoje doświadczenia sprzed lat w opracowaniu pt. Wspomnienia walki o szkołę polską, które złożył w maszynopisie w Ośrodku Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie. Kopia tego materiału zachowała się w zbiorze pamiątek po ojcu u Jerzego Kołodzieja w Chojnicach, skąd pochodzą cytowane w artykule wypowiedzi.

 

24. Kòmù spiéwómë kaszëbsczé himnë wszëtczé? Tómk Fópka

Czej ju wszëtkò mają media òpòrajoné a tëma, co w kòmisjach a wësoczich radach sedzą, zaczinô bëc jimrotno, wrôcają dwa tematë: himnu a stolëcë. Że Gduńsk je stolëcznym naszim miastã – to je wiedzec. A himn? Hmm…

A je jich përznã. Są te òglowé: eùropejsczi, państwòwé a regionalné, nôrodné, samòrządzënowé, różnëch karnów spiéwë nôpierszé, kòscelné a kùreszce szkòłowé. Òkróm symbòlów, znanków: miona, patrona, herbù, fanë, czasã hejnału – to prawie himnë przez jich tresc wskôzywają, chto je spiéwie. I kòmù.A jaczé Kaszëbi spiéwią himnë?

 

27. O dawnych helskich rybakach trochę inaczej. Bogusław Breza

Znam wiele opisów radości, z jaką witano w 1920 r. na Kaszubach oddziały armii gen. J. Hallera, i często jednobrzmiące wyjaśnienia tej sytuacji, tj. podkreślanie krzywd doznanych przez kaszubską społeczność od niemieckiego państwa oraz jej długoletnie marzenia o Polsce jako synonimie szczęśliwości.

Być może dlatego szczególną uwagę zwróciłem na dokument Urzędu Rybackiego w Wejherowie z 1924 r., podpisany przez jego naczelnika Antoniego Hryniewieckiego. Według niego, a z racji wykonywanej pracy znał on dobrze kaszubskich rybaków, na zadawane im pytanie o narodowość odpowiadali oni, że nie są ani Niemcami, ani Polakami – tylko „katolikami”. W 1920 r. niejednokrotnie okazywali przychylność Polsce nie tyle „powodowani uczuciem”, ile „wyrachowaniem”. Mieli bowiem świadomość, że Niemcy przegrały wojnę, że zostały zrujnowane, „więc pozostawanie przy nich nie będzie bardzo korzystne. Polacy chociaż nieznani, to jednakże katolicy, z którymi współżycie będzie łatwiejsze i lepsze, niżeli z Niemcami”.

 

29. W stulecie urodzin Józefa Milewskiego (cz. 1). Józef Borzyszkowski

W starogardzkim II Liceum Ogólnokształcącym im. Ziemi Kociewskiej 15 marca odbyła się uroczystość przypominająca jednego z najwybitniejszych działaczy społecznych i badaczy przeszłości Kociewia w XX wieku – Józefa Milewskiego (1914–1998). Uroczystości patronował starosta starogardzki Leszek Burczyk, a jej gospodarzem był Stefan Milewski – syn Józefa. Wystąpienia wzbogaciły pięknym komentarzem Lubichowskie Kociewiaki – zespół folklorystyczny działający przy Gminnym Ośrodku Kultury w Lubichowie, gdzie tuż po wojnie bohater uroczystości pełnił funkcję wójta. Józef Milewski był także m.in. współzałożycielem Zrzeszenia Kociewskiego i działaczem Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Współpracował z „Pomeranią” i do końca żywota pozostał jej czytelnikiem. Można by sądzić, że postać i dokonania Józefa Milewskiego, niejednokrotnie pionierskie, zaznaczane dobitnie m.in. na kartach dziejów królewskiego miasta Starogardu, są nie tylko na Kociewiu powszechnie znane. Nic bardziej złudnego. A zatem trzeba taką ważną postać, jaką był, przypomnieć i zaprezentować, zachować ją na zawsze w naszej i następców pamięci.

 

31. Zagrożenie dla bioróżnorodności. Natalia Labudda

Zaczęła się wiosna. Przyroda budzi się do życia, rozwijają się pąki roślin, powracają ptaki zimujące w cieplejszych krajach. W rolnictwie rozpoczyna się okres intensywnych prac, m.in. związanych z wypalaniem traw. W Polsce często traktuje się wypalanie traw jako zabieg rolniczy, czyli oczyszczanie pól i nieużytków rolnych z chwastów i ich nasion. Postępowano tak od początków istnienia rolnictwa, ten prymitywny zabieg agrotechniczny miał przygotować pola do uprawy. Niestety ludzie do dzisiaj nie zdają sobie sprawy z tego, jak bardzo jest to niszczące dla środowiska. Zostało naukowo potwierdzone, że wypalanie traw nie przynosi żadnych korzyści. Powoduje same szkody w postaci zubożenia gleby, zabija bowiem nie tylko żyjące w niej mikroorganizmy, ale również ją wyjaławia. Prowadzi do niekorzystnych i nieodwracalnych zmian w środowisku roślin i zwierząt.

 

32. Ùczba 33. Zéńdzenié z szandarą. Róman Drzéżdżón, Danuta Pioch

Szandara to pò pòlskù policjant abò żandarm. Mańdat to mandat, sztrôfa to kara. Òficéra to pò pòlskù oficer.

 

34. Na dawnym pastwisku. Marta Szagżdowicz

Ulica Łąkowa na gdańskim Dolnym Mieście, to tereny, gdzie kiedyś można było wypasać bydło. Mieszkańcy pojawili się tu dopiero w XVII wieku, a rozwój dzielnicy przypadł na wiek XIX. Spacer zaczynamy przy Akademii Muzycznej, której początki sięgają 1947 roku. Wtedy to powołana została Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna w Gdańsku, choć z siedzibą w Sopocie. Przeniesiona została do grodu nad Motławą w 1966 roku, ale czekała ponad 30 lat na dzisiejszą siedzibę. Ostatecznie na ulicę Łąkową cała uczelnia przeniosła się w 2001 roku. Wchodząc na jej teren, po lewej stronie mijamy budynek z żółtej cegły. Zbudowany został w latach 1868–1873 i mieścił Reiter-Kaserne, czyli koszary jeźdźców. Stacjonowała tu jednak wyłącznie piechota, a nazwa nadana została od biegnącej tu kiedyś ulicy Reitergasse. Koszary przetrwały 1945 rok, a w ruinę zaczęły popadać w latach dziewięćdziesiątych. Wtedy to obiekty przejęła Akademia Muzyczna.

 

36. Dąb Wybickiego nagrodzony! Marek Adamkowicz

Gdzie jest najpiękniejsze drzewo w Polsce i jedno z najpiękniejszych w Europie? Na Kaszubach! To Dąb Wybickiego, rosnący opodal dworu w Będominie. Do niedawna znany był tylko tym, którzy odwiedzali rodową posiadłość twórcy hymnu narodowego, teraz jego sława rozeszła się po świecie. Duża w tym zasługa Julity Szczepankiewicz, nauczycielki i bibliotekarki z Krośniewic w Łódzkiem, która po wizycie w Muzeum Hymnu Narodowego postanowiła zgłosić dąb do zorganizowanego przez Klub Gaja ogólnopolskiego konkursu Drzewo Roku 2013. Jej zdaniem Dąb Wybickiego jest po części drzewem każdego z nas. Przywołuje cechy bliskie Polakowi, takie jak patriotyzm czy waleczność, świadczy o sile tradycji i potędze symbolu.

 

37. Potrzeba skrzydeł. Maria Pająkowska–Kensik

W obszarze skojarzeń związanych z hasłem „wiosna”, mieści się wyraz – zadanie: porządki. Minęła Wielkanoc, więc ogólnie mamy je za sobą. Teraz wystarczy porządek utrzymywać. Nie wolno zapomnieć o Dniu Ziemi, wielkiej akcji – sprzątanie świata, byle nie popaść w obsesję i całego życia nie zamienić na sprzątanie, co grozi bardziej kobietom. Jedną z form „czynienia sobie ziemi poddanej” jest według mnie czynienie ładu wokół swego podwórka i dalej. W czasach „cywilizacyjnego niedosytu” było to łatwiejsze. Teraz od przybytku (nadmiernego często) głowa jednak boli. I mamy dosyt, a nawet zbyt często przesyt. W głowie też. Jak tu uporządkować kręte myśli, splątane z nimi uparte marzenia, czyjeś mądre myśli zamienione w cytaty czekające na ujawnienie, kolorowe pomidorki, zielony wiatr, namolne chęci, same ważne polskie sprawy i ukraińskie coraz wyraźniejsze niepokoje…

Coraz trudniej jest utrzymać się na swojej stecce, co to miała być życiową drogą w górę. Czy to rozrzutność Stwórcy, czy nasze zbyt wielkie nienasycenie spycha nas w labirynt wielowymiarowej rzeczywistości. I jak tu być szczęśliwym Syzyfem? Wiem, sztuka wyboru… Całe życie trzeba się jej uczyć, choć rokowania są marne.

 

38. Z drugiej ręki

 

39. Żdającë na nowégò Cenôwã. Adrian Watkowski

Jô mëszlã, że te miónczi mògą ùsôdzëc przindné kaszëbskò-pòmòrsczé elitë. Chto wié, czë w karnie bëtników ni ma czasã nowégò Cenôwë abò Majkòwsczégò – rzekł nama Janusz Prëczkòwsczi, dobiwca pierszégò môla w latosy edicje Miónków Wiédzë ò Pòmòrzim.

Wząc w nim ùdzél mòże kòżdi, chto interesëje sã geògrafią, historią i lëteraturą najégò regionu. Kònkùrs òd lat je ùwôżóny przez szkólnëch a ùczniów. Dlô tëch òstatnëch nie je to leno leżnosc do dostaniô wôrtnëch nôdgrodów, ale téż do pòznaniô jinszich młodëch lëdzy, co interesëją sã swòjim òkòlim.

 

41. Co z tôflą Sãdzëcczégò? Karolëna Serkòwskô

Wisała w kòritarzu biblioteczi. Pòtemù zdżinãła. Ti, chtërny bëlë przënãcony do ji òbzéraniô, zaczãlë sã jiscëc. Òkôzało sã, że dali je, le w jinszim placu… Jidze ò drzewianą tôflã ze szlachòtą regionalëstë Francëszka Sãdzëcczégò, chtërna bëła w Gduńsczi Bibliotece Pòlsczi Akademii Nôùków. Je na ni nôdpis: „Pamięci Franciszka Sędzickiego (1882–1957), działacza i poety kaszubskiego, pracownika Biblioteki Gdańskiej Polskiej Akademii Nauk, Gdańsk 1982”. Niżi cytat „…Ciedë më chcemë, tej më polsczi jesmë!!!” (1917). Na prosbã naszégò Czëtińca, zadzëwòwónégò znikniãcym tôflë, jakô przez wiele lat bëła w widzałim môlu, jesmë sprôwdzelë, co sã z nią stało.

 

42. Rewianka znad Zalewu Szczecińskiego. Przyg. Andrzej Hoja

Na przełomie 2012 i 2013 r. Muzeum Pomorza w Greifswaldzie (Pommersches Landesmuseum), wraz z Muzeum Narodowym w Szczecinie oraz Fundacją Ośrodka Karta z Warszawy, realizowało projekt nagrań relacji biograficznych najstarszych mieszkańców Pomorza Zachodniego. Rozmówcy opowiadali o swoim życiu, a nagrania prowadzono w miejscowościach rozsianych po całym Pomorzu.

W Trzebieży, miejscowości położonej nad Zalewem Szczecińskim, 13 km na północ od Polic, o swoich doświadczeniach opowiadała pani Gertruda Kowalik, z domu Długa. Pani Gertruda urodziła się 17 marca 1927 roku w Rewie. Jej kaszubska opowieść wpisuje się w bogatą już pamięć zbiorową o mieszkańcach tej rybackiej wioski. Jednak perspektywa życia 350 km od rodzinnej miejscowości czyni z jej relacji wyjątkowe świadectwo o dawnych stronach i losach rewian, którzy po wojnie wyruszyli na „dziki zachód”.

 

44. Balsam dla uszu. Kazimierz Ostrowski

Kampanie wyborcze w zasadzie niewiele różnią się od siebie, bez względu na to, czy wybierać mamy przedstawicieli do własnej gminy, czy do Brukseli. Oprócz tego, że rywalizujące partie mniej starają się o to, by jak najkorzystniej zaprezentować siebie i swój program, a więcej zależy im na przedstawieniu w złym świetle przeciwników, zwłaszcza aktualnie rządzących, ostatnie miesiące i tygodnie przed każdymi wyborami, to prawdziwy festiwal obietnic. Obiecywanie gruszek na wierzbie nie jest właściwością lewej bądź prawej strony sceny politycznej, wszystkie ugrupowania ulegają pokusie uwodzenia wyborców za pomocą wirtualnych prezentów. Na pierwszy plan wysuwa się obietnica zapewnienia powszechnego dobrobytu, natychmiast po wygranych wyborach, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, ale bardzo dobrze jest też obiecać niezwłoczne, oczywiście po zwycięstwie, rozwiązanie jakichś spraw lokalnych.

 

44. Balzam dlô ùszów. Tłóm. Dorota Wilczewskô

Welowné kampanie tak pò prôwdze są do se mòcno pòdobné, bez znaczeniégò, czë wëbierac mómë przedstôwców do swòji gminë, czë do Brukselë. Òkróm tegò, że wespółzgrôwające partie mało starają sã ò to, żebë nôlepi pòkazac sebie i swój program, wiãcy jima zanôlégô na tim, żebë jak nôgòrzi przedstawic procëmników, a nôbarżi tëch, chtërny terôczas rządzą, òstatné miesące i tidzénie przed kòżdima wëbòrama zamieniwają sã w prôwdzëwą rozegracjã przërzeczeniów. Òbiecywanié òmanów nie je znakòwizną lewi abò prawi starnë pòlitëczny scenë, wszësczé zgrupòwania pòddają sã pòkùse kùszeniégò welowników wirtualnyma darënkama. W przódk wëstãpùje òbiecënk zagwësnieniégò òglowi bòkadoscë, zarô pò tim, jak wëbòrë bãdą wëgróné, jakbë dotknął czarzną witką, baro dobrze je téż òbiecac nieòdsuwno, gwësno pò dobëcym, rozrzeszenié jaczi sprawë môlowi.

 

46. Na spòdlim tradicji. Alina Werochòwskô

W slédnëch miesącach ùkôzałë sã dwie platczi, dlô jaczich spòdlim je kaszëbskô tradicyjnô mùzyka. Parłãczi je m.jin. festiwal Cassubia Cantat i dokazë z „Cassubia Incognita”.

Skad Kolonjalny. Pierszé dokazë pòwstałë specjalno na kònkùrs, ale aranżowanié tradicyjny kaszëbsczi mùzyczi òkôzało sã baro czekawé. Tak baro, że ùrodzëło sã karno i platka, jaczi zamkłosc to pôrãnôsce spiéwów.

Przigòda z kaszëbsczim fòlklorã zaczãła sã dlô Drążkòwsczich pôra lat temù pò przëjachanim do Łączégò na Gôchach. Czedë robił jem w szkòle w Lëpińcach, jô ùsadzył z dzecama karno. To z nima pierszi rôz sygnął jem pò tradicyjné kaszëbsczé dokazë – pòwiôdô ò pòczątkach aranżowaniô tradicyjnëch melodiów Tomôsz Drążkòwsczi.

 

48. Pół roku z podręcznikiem Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece. Wioletta Katarzyna Ratajczak-Toczek

Bardzo zdziwiły mnie opinie niektórych nauczycieli (często z dużym stażem zawodowym), że podręcznik Felicji Baski-Borzyszkowskiej i Wojciecha Myszki Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece jest zbyt trudny dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Muszę przyznać, że to podręcznik bardzo ambitny i rzetelnie opracowany, więc na pierwszy rzut oka może sprawiać takie wrażenie. Zacznijmy od tego, że jak na razie podręcznik mamy tylko jeden i nie można go porównać z żadnym innym dla IV etapu edukacyjnego. To właśnie jest pierwszy argument, który przemawia za tym, że trzeba się jeszcze z takimi opiniami powstrzymać. Poza tym, aby się wypowiedzieć na temat podręcznika, trzeba na nim jakiś czas popracować. Moim zdaniem przynajmniej jeden semestr.

 

49. Listy

 

50. Wëstôwczi, promòcjô i recytacjô

Pòd kùńc strëmiannika w bólszewsczi Pùbliczny Biblotece Gminë Wejrowò m. Aleksandra Labùdë òdbëłë sã dwie czekawé rozegracje. Nôprzódka (21.03) lubòtników lëteraturë i kùńsztu przëchłoscëłë Miónczi Jedny Wiérztë i wëstôwk „Zymkòwé nôstroje”, a piãc dni pózni promòcjô ksążczi Aleksandra Labùdë Gùczów Mack gôdô.

Przédnym célã Miónków Jedny Wiérztë je òżëwienié lëteracczi rësznotë i promòwanié pòétów, chtërny piszą pò kaszëbskù abò pò pòlskù. Kònkùrs béł òtemkłi. Kòżdi z ùczãstników miôł wësłac jeden pòéticczi dokôz na równo jaką témã.

 

51. XXIX Kaszubski Spływ Kajakowy Śladami Remusa. Edmund Szczesiak

Serdecznie zapraszamy do udziału w spływie, który rozpocznie się 5 lipca 2014 roku w Lipuszu (powiat kościerski) i będzie prowadzić rzeką Wdą, m.in. przez urokliwe Wdzydze Kiszewskie i Czarną Wodę. A zakończy się 13 lipca, po dopłynięciu do położonego na północnym skraju Borów Tucholskich Osowa Leśnego (powiat starogardzki).

Spływ, podobnie jak w latach ubiegłych, będzie łączył przygodę wodniacką, poznawanie walorów krajobrazowych i przyrodniczych, z bogatym regionalnym programem kulturalnym.

 

52. Co sã dzeje na wiesołach? Matéùsz Bùllmann

Dżiną zwëczi na Kaszëbach. Tak mùsz je scwierdzëc, czej sã człowiek pòmësli ò tim, jak czedës, a jak terô wëzdrzą zdënczi a wiesoła w naszim regionie. Mómë to samò, co je dzys w módze w całim kraju ë gwës w pòłowie Eùropë. Në mòże kąsk tam òstało najégò… Chcemë sã przëzdrzec.

Nôprzódka to, co dżinie na najich òczach. Na gwës niejedny ju ò tim nie pamiãtają, niechtërnym sã za tim ckni, a pôrã lëdzy jesz w slédnym czasu brało w tim ùdzél. Jidze mie ò zwëkù tpzw. bùtnowëch. „Ti z bùtna” – zeza òkna mòżna rzeknąc – to lëdze, chtërny przëchôdają pòd wieselną zalã, żebë sã pòbawic.

 

53. Lektury

 

61. Klëka

 

66. Działo się w Gdańsku

 

67. Gòdzynczi – gòdzënë – gòdzëniszcza. Tómk Fópka

Stoją. Grzeją zmiarzłé rãce. Depcą. Zëmno w nodżi. Na głowã kapùce nacygają. Dopinają knąpë. Wiater. A aùtobùsa jak ni ma, tak ni ma. Gòdzëna spóznieniô. Czej żdajesz, a je pò czasu, kòżdô minuta staje sã gòdzëną, a sekùnda – minutą. A sama gòdzëna – wiecznym waranim.

Gòdzëna mòże bëc krótkô abò długô. A czasu je równo 60 minut. Chùtkò zlecy, czej sã òb ten czas dzeje co zajimnégò, cekawégò. Tej ùżiwómë zdrobnieniô. Białka pòwié, że jidze na gòdzynkã do frizjérczi abò co sprawic do krómù i wejle, ji to sã pòprôwdze chùtkò zminie. Leno nen biédny chłop żdaje z dzecoma na niã i pòzééérô na zégar…

 

68. Na zajcowëch nogach. Rómk Drzéżdżónk

Czej bùten je słunuszkò, tej jô so tak fëjn sadnã na łôwce przed dodomã a sedzã. Czej padô deszcz, tedë sã legnã na zófie w paradny jizbie a leżã. Spòkójno, pòmalë… Tak so sedzã, tak so leżã a rozmiszlajã, czemùż nen swiat wkół mie tak nëkô. Jak òbarchniałi nëkô. Jistno jak nen mój lubòtny drëch brifka, chtëren krótkò pò Jastrach do mie fërtã na kòle przëcësnął.

– Widzôł të tak co? – swòjim zwëkã zaczął bez „pòchwôlony…”.

– Cëż zôs?

– Żebë zajc tak flot nëkôł.

– Prawie ó to to bë sã mùszôł lesnégò spëtac, ale z tegò, co jô ò zajcach wiém, tej òne pò prôwdze dosc chùtczé są.

 

Joomla Templates - by Joomlage.com